तेलुगू नाग पंचमीचे व्रत कसे करावे? फळ, नियम आणि पौराणिक महत्त्व जाणून घ्या

तेलुगू नाग पंचमी २०२५ ची तारीख, पूजा मुहूर्त आणि विधी जाणून घ्या. हे व्रत मार्गशीरम सुक्ला पंचमीला साजरे केले जाते. नाग देवतेची कृपा मिळवण्यासाठी संपूर्ण पूजा पद्धत, कथा आणि महत्त्व येथे वाचा.

तेलुगू नाग पंचमी २०२५: नाग देवतेची कृपा मिळविण्याचा पावित्र्य दिवस

भारतातील विविध प्रांतांमध्ये नाग पंचमी वेगवेगळ्या पद्धतीने साजरी केली जाते. त्यापैकीच तेलुगू समाजात मार्गशीर्ष महिन्यातील शुक्ल पक्षातील पंचमीला साजरी होणारी नाग पंचमी ही एक विशेष सण आहे. हा दिवस तेलुगू भाषेत ‘మార్గశిరమ సుక్ల పంచమి’ किंवा ‘నాగ చవితి’ म्हणून ओळखला जातो. हा सण केवळ सापांची पूजा करण्यापुरता मर्यादित नसून, संपूर्ण नाग वंशाचा आदर आणि प्रकृतीशी सहअस्तित्व याचे प्रतीक आहे. असे मानले जाते की या दिवशी केलेल्या श्रद्धेभक्तीने नाग देवता प्रसन्न होतात आणि भक्ताचे सर्व प्रकारचे संकट दूर करतात, विशेषतः सर्पभय आणि सर्पदोषापासून मुक्ती मिळवून देतात. चला, या लेखातून २०२५ मधील तेलुगू नाग पंचमीची तारीख, अचूक पूजा मुहूर्त, योग्य विधी, व्रत कथा आणि या विशेष दिवसाचे सर्व महत्त्व जाणून घेऊ.

तेलुगू नाग पंचमी म्हणजे नक्की काय?

तेलुगू नाग पंचमी हा सण मार्गशीर्ष महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील पंचमी तिथीला साजरा केला जातो. ही पंचमी इतर प्रदेशांत साजरी होणाऱ्या श्रावण महिन्यातील नाग पंचमीपेक्षा वेगळी आहे. तेलुगू पंचांगानुसार, या दिवसाला विशेष महत्त्व आहे. या दिवशी लोक नाग देवतेची (सर्पदेवतेची) पूजा करतात. पूजेसाठी चांदीचे, पितळाचे किंवा मातीचे साप बनवले जातात किंवा सापांची चित्रे काढली जातात. त्यांना हळद, कुंकू, फुले आणि दूध अर्पण केले जाते. ही पूजा घरातील सुख-शांती, संततीप्राप्ती आणि कुटुंबियांवरील सर्पभय दूर करण्यासाठी केली जाते.

तेलुगू नाग पंचमीचे महत्त्व आणि फलश्रुती

धार्मिक आणि ज्योतिषशास्त्राच्या दृष्टीने, तेलुगू नाग पंचमीचे फार मोठे महत्त्व आहे.

• सर्पदोष निवारण: ज्योतिषशास्त्रानुसार, जन्मकुंडलीत राहू-केतूचा दोष, कालसर्प दोष किंवा इतर सर्पदोष असल्यास, या दिवशी केलेली पूजा फारच फलदायी ठरते. यामुळे ग्रहदोषांचे प्रभाव कमी होतात.
• संतती सुख: संतती नसणे किंवा संततीसंबंधीत अडचणी यावर ही पूजा उपाययोजना मानली जाते. नाग हे संततीचे अधिष्ठाता देव मानले जातात.
• कुटुंबिय संरक्षण: घरात सर्पप्रवेशाचे भय असल्यास, ते दूर करण्यासाठी ही पूजा केली जाते. असे मानले जाते की नाग पंचमीची पूजा केल्याने घरावर नागदेवतेचे रक्षण असते.
• आरोग्य लाभ: विविध चर्मरोग आणि विषसंबंधीत आजारांपासून मुक्ती मिळविण्यासाठी ही पूजा उपकारक मानली जाते.

२०२५ मधील तेलुगू नाग पंचमीची तारीख आणि मुहूर्त

२०२५ सालातील तेलुगू नाग पंचमीची तारीख आणि वेळ खालीलप्रमाणे अंदाजे आहे. लक्षात ठेवा, ही माहिती भारतीय प्रमाणवेळेनुसार (IST) आहे आणि स्थानिक तेलुगू पंचांगानुसार थोडी फरक असू शकते.

तेलुगू नाग पंचमी २०२५ चे मुख्य दिनदर्शिका:

तेलुगू नाग पंचमी व्रताचे संपूर्ण विधी आणि नियम

हे व्रत करण्यासाठी काही विशिष्ट नियमांचे पालन करावे लागते. यामुळे व्रताचे पूर्ण फल मिळू शकते.

पूजेची तयारी:

• सकाळी लवकर उठून स्नान करावे.
• पूजेची जागा स्वच्छ करावी.
• एका लहान चौकटीत किंवा फळ्यावर गवताच्या रंगाची (हिरवी) रांगोळी काढावी. या रांगोळीवर सापांची आकृतिबंध काढावी.
• चांदीचा, पितळाचा किंवा मातीचा साप पूजास्थळी ठेवावा. जर हे शक्य नसेल तर, सापाचे चित्र काढून ठेवावे.

पूजा विधी:

१. संकल्प: हातात अक्षता, फुले आणि जल घेऊन संकल्प म्हणावा: “मम कुटुंबस्य सुख-शांत्यर्थं, सर्पभय निवारणार्थं, सर्पदोष शांत्यर्थं अहं नाग देवता पूजन करिष्ये” (माझ्या कुटुंबाच्या सुख-शांतीसाठी, सर्पभय दूर करण्यासाठी आणि सर्पदोष शांत करण्यासाठी मी नाग देवतेची पूजा करतो).
२. स्थापना: नाग देवतेची मूर्ती किंवा चित्र स्थापन करून, तिला हळद, कुंकू, अक्षता आणि फुले अर्पण करावी.
३. दुधाचे अर्पण: नाग देवतेला दूध अर्पण करावे. काही ठिकाणी, दुधात थोडेसे कुंकू घालून ते अर्पण करतात.
४. नैवेद्य: नाग देवतेला खास तयार केलेले पदार्थ (नैवेद्य) अर्पण करावे. यात साधारणपणे खवा, साखर, लाडू, वरण, पुरी इत्यादी पदार्थांचा समावेश असतो.
५. कथा श्रवण: खाली दिलेली तेलुगू नाग पंचमी व्रत कथा मन लावून वाचावी किंवा ऐकावी.
६. प्रदक्षिणा आणि नमस्कार: नाग देवतेला पाच प्रदक्षिणा घालून नमस्कार करावा.

तेलुगू नाग पंचमी व्रत कथा

पुराणांमध्ये या व्रताशी संबंधित अनेक कथा सांगितल्या गेल्या आहेत. त्यापैकी एक प्रसिद्ध कथा अशी आहे:

एकदा एक गरीब ब्राह्मण कुटुंब होते. त्यांना कोणतीही संतती नव्हती. एके दिवशी त्या ब्राह्मणाने अरण्यात एक साप पाहिला. त्याने त्या सापाची सेवा केली आणि त्याला आशीर्वाद मागितले. सापाने प्रसन्न होऊन त्याला वरदान दिले की तुला एक पुत्ररत्न लाभेल, पण तो मूल सोळाव्या वर्षी सर्पदंशाने मरेल. ब्राह्मण दुःखी झाला. काही काळानंतर त्याला एक पुत्र झाला. मुलगा मोठा होऊ लागला. जेव्हा तो सोळा वर्षांचा झाला, तेव्हा ब्राह्मणाने त्याला सर्पदंशाची भीती सांगितली आणि सांगितले की तू एका खोलीत बसून नाग पंचमीचे व्रत कर. मुलग्याने तसे केले. त्याच्या भक्तीने प्रसन्न झालेल्या नागदेवतेने त्याला दर्शन दिले आणि आशीर्वाद दिला की तू दीर्घायुषी होशील आणि तुझे कुटुंब सुखी होईल. त्या दिवसापासून नाग पंचमीचे व्रत करण्याची परंपरा सुरू झाली.

विशेष टिपा आणि सूचना

• या दिवशी जमिनीवर पाळीव प्राणी (गाय, म्हैस इ.) चेही दूध काढू नये अशी एक समज आहे.
• या दिवशी जमिनीवर खणणे, पाटी लावणे किंवा इतर कोणतेही काम ज्यामुळे सापांचे नुकसान होईल ते करू नये.
• शक्य असल्यास, नागदेवतेचे दर्शन घ्यायला मंदिरात जावे.
• “ॐ नमः शिवाय” किंवा “ॐ कुरुकुल्ये हुं फट स्वाहा” हे मंत्र जपणे फलदायी ठरते.

तेलुगू नाग पंचमी हे केवळ एक व्रत नसून, प्रकृतीशी सहअस्तित्व आणि सर्व प्राणिमात्रांबद्दलचा आदरभाव दर्शविणारा सण आहे. नाग देवता हे प्रकृतीचे रक्षक आहेत आणि त्यांची पूजा केल्याने आपल्या जीवनात सुख-शांती आणि समृद्धी येते. तर, २०२५ मधील या शुभ दिवसाचा लाभ घेऊन, नाग देवतेची कृपा आपल्या कुटुंबावर आणि आयुष्यावर नेहमी राहील यासाठी हे पावित्र्य व्रत अवश्य करा.

(एफएक्यू)

१. तेलुगू नाग पंचमी आणि इतर नाग पंचमी यात काय फरक आहे?

इतर भागात नाग पंचमी श्रावण महिन्यात येते, तर तेलुगू नाग पंचमी मार्गशीर्ष महिन्यातील शुक्ल पंचमीला साजरी केली जाते. पूजेच्या पद्धतीतही काही सूक्ष्म फरक आहेत.

२. जर सापाची मूर्ती उपलब्ध नसेल तर काय करावे?

जर सापाची मूर्ती उपलब्ध नसेल तर, गवताच्या रंगाच्या रांगोळीवर सापांची आकृती काढून तिचीच पूजा करावी. सापाचे चित्र देखील वापरता येते.

३. या दिवशी कोणते विशेष पक्वान्न बनवतात?

तेलुगू समाजात या दिवशी पुरी, वरण, पायसम, बोरेlu (एक प्रकारचे लाडू) इत्यादी पदार्थ बनवले जातात. काही ठिकाणी नागदेवतेला खवा-साखरेचा नैवेद्य दाखवतात.

४. हे व्रत कोणी करू शकते?

हिंदू धर्मातील कोणीही पुरुष किंवा स्त्री हे व्रत करू शकते. कुटुंबातील सर्व जण एकत्र येऊन हे व्रत करू शकतात. विवाहित स्त्रिया संततीसुखासाठी हे व्रत विशेष करतात.

५. व्रतात कोणते मंत्र जपावे?

“ॐ नमः शिवाय” हा प्रमुख मंत्र आहे. याशिवाय, “ॐ कुरुकुल्ये हुं फट स्वाहा” हा नागदेवतेचा विशेष मंत्र आहे. “नाग सूक्त” हे सूक्त म्हणणे देखील फलदायी मानले जाते.