खासगी कंपन्यांमुळे भारताच्या संरक्षण उद्योगाने गाठला विक्रमी टर्नओव्हर, पण आत्मनिर्भरता खरी किती?

रक्षा मंत्री राजनाथ सिंह यांनी नागपूरमध्ये सोलर डिफेन्सच्या सुविधेचे उद्घाटन केले. भारत हत्यार निर्यातीतील मोठा खेळाडू होत असल्याचे सांगितले. खासगी क्षेत्र R&D मध्ये सरकारीपेक्षा पुढे, पिनाका निर्यात सुरू

नागपूरमधून पिनाका रॉकेट आर्मेनियाला निर्यात, राजनाथ म्हणाले भारत हत्याराचा हब बनेल का?

भारत हत्यार निर्यातीतील मोठा खेळाडू होत आहे: राजनाथ सिंहांचे नागपूरमधील मोठे ऐलान

नागपूर : रक्षा मंत्री राजनाथ सिंह यांनी १८ जानेवारी २०२६ रोजी नागपूरमधील सोलर डिफेन्स अँड एरोस्पेस लिमिटेडच्या नवीन मीडियम कॅलिबर अमोनीशन सुविधेचे उद्घाटन केले. यावेळी बोलताना त्यांनी भारत आता हत्यार निर्यातीतील मोठा खेळाडू झाल्याचे सांगितले. खासगी क्षेत्राने संरक्षण उत्पादनात क्रांती घडवली असून, R&D मध्ये ते सरकारी क्षेत्रापेक्षा पुढे गेल्याचेही त्यांनी नमूद केले. या कार्यक्रमात आर्मेनियाला निर्यात होणाऱ्या गाईडेड पिनाका रॉकेट्सची पहिली खेप फ्लॅग ऑफ केली गेली. हे भारताच्या आत्मनिर्भर भारत मोहिमेचे यश आहे, असे सिंह म्हणाले.​

राजनाथ सिंहांची मुख्य मुद्दे आणि आकडेवारी

सिंह म्हणाले, “१० वर्षांपूर्वी संरक्षण उत्पादन फक्त सरकारी क्षेत्रात मर्यादित होते. खासगी सहभागाची कल्पनाही नव्हती. आता खासगी क्षेत्राने उत्पादन, वेळेचे पालन आणि गुणवत्ता वाढवली.”

• २०१४: संरक्षण उत्पादन ₹४६,००० कोटी
• २०२६: ₹१.५१ लाख कोटी (खासगी ₹३३,००० कोटी)
• निर्यात: ₹१,००० कोटीपासून ₹२५,००० कोटी (२०३० पर्यंत ₹५०,००० कोटी लक्ष्य)

खासगी क्षेत्र ५०% उत्पादन करेल, असा हेतू. सोलर ग्रुपचे पिनाका मिसाईल आणि नागस्त्र ड्रोनचे उदाहरण दिले. ऑपरेशन सिन्दूरमध्ये नागस्त्र ड्रोन वापरला गेला, ज्यामुळे ८८ तासांत मोहीम यशस्वी झाली.​

सोलर डिफेन्स आणि नागपूरची भूमिका

नागपूर आधारित सोलर इंडस्ट्रीज ही खासगी कंपनी आता संरक्षण क्षेत्रात आघाडीवर आहे. २०२१ मध्ये येथे मल्टी-मोड हँड ग्रेनेडचे हस्तांतरण झाले. आता मीडियम कॅलिबर अमोनीशन आणि पिनाका निर्यात. आर्मेनियासोबत डील झाली असून, इतर देशही रस दाखवत आहेत. हे नागपूरला संरक्षण हब बनवते. कंपनीचे भर्गवास्त्र काउंटर-ड्रोन सिस्टीम यशस्वी झाले.​

आत्मनिर्भर भारत मोहिमेचे यश आणि आव्हाने

पूर्वी अमोनीशन पुरवठ्यात कमतरता होती. आता स्वावलंबन आले. पण युद्धे आता सीमांपुरती मर्यादित नाहीत – ऊर्जा, व्यापार, सप्लाय चेन, टेक्नोलॉजी हे नवे रणांगण. भारताने युद्धसद्रीडपणे तयारी करावी. खासगी क्षेत्राने R&D मध्ये सरकारी क्षेत्राला मागे टाकले. पण ७०% आयात अजूनही कायम. निर्यात वाढवून हा आकडा कमी करायचा.​

भारताच्या संरक्षण निर्यातीचा इतिहास

ड्रोन, मिसाईल, अमोनीशन निर्यात वाढली. आर्मेनियाला ब्रह्मोस, पिनाका विकले.​

खासगी क्षेत्राची वाढ आणि सरकारी पाठबळ

नीती आयोगाच्या धोरणांमुळे खासगी सहभाग वाढला. लायसन्स प्रक्रिया सोपी. सोलरसारख्या कंपन्यांनी गुणवत्ता, वेळ पाळली. आता भारत अमोनीशन उत्पादनाचा जागतिक हब बनेल. पण तंत्रज्ञान हस्तांतरण, स्किल डेव्हलपमेंट आवश्यक.​

युद्धाचे नवे स्वरूप आणि भारताची तयारी

सिंह म्हणाले, “युद्धे जटिल झाली. सीमा, व्यापार, माहिती हे रणांगण.” ऑपरेशन सिन्दूर उदाहरण: ८८ तासांत तीव्रता. भारताने युद्धसद्रीड तयारी करावी. खासगी क्षेत्राने नवे ड्रोन, मिसाईल विकसित केले.​

भविष्यातील योजना आणि आव्हाने

२०३० पर्यंत निर्यात दुप्पट. खासगी ५०% उत्पादन. नवीन सुविधा, निर्यात वाढ. पण जागतिक स्पर्धा (इस्रायल, तुर्की), तंत्रज्ञान गॅप. भारताने इनोव्हेशन वाढवावे. नागपूरसारखी हब वाढवावीत.​

५ मुख्य तथ्य

• खासगी R&D सरकारीपेक्षा पुढे.
• पिनाका आर्मेनियाला निर्यात.
• निर्यात ₹२५,००० कोटी.
• ऑपरेशन सिन्दूर यश.
• अमोनीशन हब होणार.

हे भारताच्या संरक्षण क्रांतीचे प्रतीक आहे. खासगी क्षेत्राने इतिहास घडवला.

५ FAQs

१. राजनाथ सिंह काय म्हणाले नागपूरमध्ये?
भारत हत्यार निर्यातीतील मोठा खेळाडू होत असल्याचे, खासगी क्षेत्र R&D मध्ये आघाडीवर.​

२. पिनाका रॉकेट काय?
गाईडेड मल्टी-बॅरल रॉकेट सिस्टीम, आर्मेनियाला निर्यात.​

३. संरक्षण निर्यात किती वाढली?
₹१,००० कोटीपासून ₹२५,००० कोटी, २०३० ला ₹५०,०००.​

४. सोलर डिफेन्सची भूमिका काय?
नागपूर कंपनी, पिनाका, नागस्त्र, अमोनीशन उत्पादन.​

५. आत्मनिर्भरतेचे यश कसे?
उत्पादन ३x वाढ, आयात कमी, खासगी सहभाग ५०%.​