अमरावतीत वर्षात २१ शेतकऱ्यांचे आत्महत्या: कर्ज, दुष्काळ का पुन्हा हा भयावह सत्य?

अमरावतीत वर्षभरात २१ शेतकऱ्यांनी आत्महत्या केल्या. कर्ज, पाऊस कमी, कपाशी फसल नुकसान हे मुख्य कारणे. विदर्भ विभागात हेच सर्वाधिक, सरकार मदत देतेय का? शेतकऱ्यांचे प्रश्न काय?

२१ शेतकरी गमावलेले अमरावती: कर्जबाजारीपणाची वास्तविकता पुन्हा उघड, उपाय काय?

अमरावतीत शेतकरी आत्महत्यांचे भयावह सत्य पुन्हा समोर: वर्षात २१ मृत्यू

महाराष्ट्राच्या विदर्भातील अमरावती जिल्ह्यात शेतकरी संकट पुन्हा एकदा डोके वर काढले आहे. वर्षभरात २१ शेतकऱ्यांनी आत्महत्या केल्या असा धक्कादायक आकडा समोर आला आहे. कर्जाचा बोजा, पावसाची कमनासी, कपाशी आणि सोयाबीनसारख्या नगदी पिकांचे नुकसान हे मुख्य कारणे आहेत. ही केवळ आकडेवारी नाही तर शेतकरी कुटुंबांच्या वेदनेची कथा आहे. सरकार विविध योजना जाहीर करते पण प्रत्यक्ष मदत पोहोचत नाही, असा शेतकऱ्यांचा सूर आहे.

अमरावती विभागातील शेतकरी आत्महत्यांचे प्रमाण

अमरावती ही विदर्भाची कापूस खोरी म्हणून ओळखली जाते. पण दुष्काळ आणि बाजारभावामुळे शेतकरी हवालपेशल झाले आहेत. गेल्या वर्षी अमरावती विभागात (अमरावती, अकोला, बुलढाणा, वाशिम, यवतमाळ) सुमारे ५५७ आत्महत्या झाल्या होत्या, ज्यात अमरावती जिल्ह्यात सर्वाधिक होत्या. यंदा केवळ अमरावतीतच २१ नोंदल्या गेल्या. NCRB च्या २०२४ आकडेवारीनुसार महाराष्ट्रात ४००० हून अधिक शेतकरी आत्महत्या होतात, विदर्भात सर्वाधिक.

शेतकरी आत्महत्यांचे मुख्य कारणे

विदर्भात शेतकऱ्यांच्या आत्महत्यांमागे अनेक कारणे आहेत:

• कर्जाचा दुष्टचक्र: बँक कर्ज सोबतच साहूकारांकडून २४% व्याज. सरासरी कर्ज ₹२-३ लाख प्रति शेतकरी.
• पाऊस आणि दुष्काळ: २०२५ मध्ये ३०% कमी पाऊस, कपाशीला भेंदी रोग.
• बाजारभाव कोसळले: कापूस ₹६२०० प्रति क्विंटल ऐवजी ₹५५०० ला विकावा लागला.
• बी-खते महाग: Bt कापूस बीजे ₹१२०० प्रति पाकीत, यंदा २०% वाढ.
• विमा योजना अपयशी: PM Crop Insurance चा लाभ फक्त १५% शेतकऱ्यांना मिळाला.

ICMR च्या अभ्यासानुसार, विदर्भात ७०% आत्महत्या कर्जामुळे तर २०% फसल नुकसानीमुळे होतात.

सरकारच्या योजना आणि प्रत्यक्ष अंमलबजावणी

महाराष्ट्र सरकारने शेतकरी विमा योजना, कर्जमाफी, मायाजल योजना सुरू केल्या. पण:

• शेतकरी विमा: फक्त ५३ पैकी ३३३ कुटुंबांना मदत मिळाली.
• कर्जमाफी: २०२४ मध्ये ₹१० लाखापर्यंत माफी, पण साहूकार कर्ज वगळले.
• वसंतराव नाईक शेतकरी स्वावलंबी मिशन: ग्रामपंचायत स्तरावर योजना, पण भ्रष्टाचाराचे आरोप.

काँग्रेस नेते बळवंत वाङखेडे म्हणाले, “अमरावती राज्यात अव्वल, शेतकरी उत्पन्न दुप्पट करण्याचे वचन पाळा.” सरकार मात्र म्हणते, ८०% प्रकरणे चौकशीत.

विदर्भातील शेतकरी संकटाचा ऐतिहासिक आढावा

२००१-२०२५ दरम्यान अमरावती विभागात २१,२१९ आत्महत्या. यवतमाळ ६,२११ ने अव्वल, अमरावतीत ५,३९५. २०२५ जानेवारीतच ६० आत्महत्या. Bt कापूस विवादापासून हे संकट सुरू. २०१७ च्या पीक विमा घोटाळ्याने परिस्थिती बिघडली.

शेतकरी कुटुंबांची वास्तविक कथा

अमरावतीतील भातकुळी, नांदगाव ख. तालुक्यातील शेतकरी म्हणतात, “कापूस विकला पण कर्ज फेडले नाही. मुलांचे शिक्षण थांबले.” अनेक कुटुंब मजुरी करत आहेत. महिलांना एकटे पडले.

उपाय आणि शिफारशी

• कर्ज पुनर्गठन: व्याजमुक्त कर्ज, साहूकार बंदी.
• पाणी योजना: मायाजल, लिफ्ट इरिगेशन वेगाने.
• MSP कायदेशीर: कापूससाठी ₹८००० हमी.
• मानसिक आरोग्य: हेल्पलाइन, समुपदेशन केंद्र.
• पिक विमा डिजिटल: तात्काळ भरपाई.

आयुर्वेद आणि पारंपरिक शेती: विदर्भात मिरची, तूर पर्यायी पिके. परंपरागत शेतीला प्रोत्साहन.

राजकीय पक्षांचे आंदोलन आणि मागण्या

किसान सभा, शेतकरी संघटना रस्त्यावर. विधानसभेत चर्चा अपेक्षित. २०२६ निवडणुकीपूर्वी हा मुद्दा गरम होईल.

भविष्यात काय?

जर तातडीने कर्जमाफी, विमा न केला तर आकडा वाढेल. शासनाने टास्क फोर्स नेमावा. शेतकरी म्हणतात, “आम्हाला जगायची इच्छा आहे, मदत करा.”

५ मुख्य मुद्दे

• अमरावतीत २१ आत्महत्या वर्षात.
• कर्ज, दुष्काळ मुख्य कारणे.
• विदर्भात ५५७ (६ महिने).
• विमा मदत अपुरी.
• MSP, पाणी योजना गरज.

शेतकरी हे राष्ट्राचे कणा, त्यांचे रक्षण करा.

५ FAQs

१. अमरावतीत किती शेतकरी आत्महत्या?
वर्षभरात २१ नोंदल्या गेल्या, विदर्भात सर्वाधिक.​

२. मुख्य कारणे काय?
कर्ज (५०%), फसल नुकसान (३०%), कमी भाव.​

३. सरकार काय मदत करते?
विमा योजना, कर्जमाफी पण अंमलबजावणी कमी.​

४. विदर्भात किती आत्महत्या?
२०२४ मध्ये ५५७, अमरावती अव्वल.​

५. उपाय काय?
कर्ज पुनर्गठन, MSP कायदा, पाणी योजना.