“अजितदादांचा अपूर्ण अर्थसंकल्प मी पूर्ण करेन”: फडणवीसांचा भावनिक शब्द की राजकीय हिशेब?

अजित पवारांच्या निधनानंतर मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी “अजितदादांचा अपूर्ण अर्थसंकल्प मी पूर्ण करेन, त्यांच्या कुटुंबाच्या आणि NCPच्या पूर्ण ताकदीने पाठीशी उभा राहीन” अशी घोषणा केली. या वक्तव्यामागचा राजकीय आणि आर्थिक अर्थ, बजेटवरील परिणाम आणि महायुतीतील समीकरणांचा सखोल वेध या लेखातून.

फडणवीसांचा मोठा शब्द: “अजितदादांचा अपूर्ण अर्थसंकल्प मी पूर्ण करेन, त्यांच्या कुटुंबाच्या पाठीशी पूर्ण ताकदीने उभा राहीन”

महाराष्ट्राच्या राजकारणात अजित पवार यांच्या अकस्मात निधनानंतर प्रचंड राजकीय आणि प्रशासकीय पोकळी निर्माण झाली. उपमुख्यमंत्री आणि अर्थमंत्री या दोन अत्यंत महत्त्वाच्या जबाबदाऱ्या सांभाळणाऱ्या अजित पवारांच्या जाण्याने एकीकडे भावनिक शोककळा पसरली, तर दुसरीकडे आगामी राज्य अर्थसंकल्प कोण मांडणार, वित्त खात्याचा कारभार कोण पाहणार, महायुती सरकारमध्ये NCPचे स्थान काय राहणार, असे अनेक प्रश्न पुढे आले.

याच पार्श्वभूमीवर मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी नागपूरमध्ये माध्यमांशी बोलताना दोन महत्त्वाचे संदेश दिले –
एक, “अजितदादांनी राज्याच्या अर्थसंकल्पावर बरीच तयारी केली होती. आता उरलेली संपूर्ण प्रक्रिया मी स्वतः पाहणार आणि त्यांचा अपूर्ण अर्थसंकल्प पूर्णत्वाला नेणार,” आणि
दोन, “उपमुख्यमंत्रीपद कोणाला द्यायचे, NCP आणि पवार कुटुंब काय निर्णय घेते, ते आम्ही पूर्ण ताकदीने पाठिंबा देऊ. आम्ही अजितदादांच्या कुटुंबाच्या आणि NCPच्या ठामपणे पाठीशी आहोत.”

या दोन वाक्यांमध्ये केवळ सहानुभूतीच नाही, तर स्पष्ट राजकीय रणनीती, आर्थिक जबाबदारी आणि महायुती सरकार स्थिर ठेवण्याचा प्रयत्न दडलेला आहे. या संपूर्ण घडामोडींचा सविस्तर आढावा घेऊया.

अजित पवारांचे निधन आणि अर्थसंकल्पीय अधिवेशनाची सावली

२८ जानेवारी २०२६ रोजी बारामती विमानतळाजवळ झालेल्या विमान अपघातात उपमुख्यमंत्री आणि वित्तमंत्री अजित पवार यांचा मृत्यू झाला. त्यांच्या हातात राज्याचा अर्थ व नियोजनखाते, उत्पादन शुल्क, क्रीडा, अल्पसंख्याक विकास, वक्फ आदी महत्त्वाची मंत्रालये होती. २३ फेब्रुवारीपासून राज्याचे अर्थसंकल्पीय अधिवेशन सुरू होणार असून, ६ मार्च रोजी २०२६-२७ या वर्षाचा अर्थसंकल्प मांडण्याचे वेळापत्रक आधीच निश्चित झाले होते.

अजित पवार यांनी सलग ११ वेळा राज्याचा अर्थसंकल्प मांडण्याचा विक्रम केला होता. यंदाचा अर्थसंकल्प त्यांचा १२वा ठरणार होता. त्यामुळे, त्यांच्या अचानक जाण्यानंतर “आता अर्थसंकल्प कोण मांडेल?” हा प्रश्‍न अधिक तीव्रतेने उपस्थित झाला.

फडणवीसांची घोषणा: “मी प्रक्रियेचा ताबा घेतो”

टाइम्स ऑफ इंडिया, द प्रिंट, रेडिफ, पीटीआय यांसह अनेक माध्यमांनी उद्धृत केलेल्या मुलाखतीत फडणवीस म्हणाले – “अजितदादांनी बजेटवर खूप काम केलं होतं. जिल्हास्तरावरून येणाऱ्या मागण्या, योजना, अंदाजपत्रक यांची तयारी सुरू होती. उद्यापासून मी स्वतः या प्रक्रियेचा ताबा घेईन, उर्वरित काम पूर्ण करेन आणि पुढे काय करायचं ते ठरवू.”

त्यांचे हे विधान तीन स्तरांवर महत्त्वाचे आहे:

१) प्रशासकीय सातत्य
राज्याचा अर्थसंकल्प म्हणजे फक्त आकडे नाही, तर लाखो कर्मचाऱ्यांचे वेतन, शेतकरी योजना, पायाभूत सुविधा प्रकल्प, कर्जबाजारीपणा, कर्जमर्यादा, कल्याणकारी योजना – सगळ्याचा आर्थिक आराखडा. वित्त विभाग अचानक “हेडलेस” राहिल्यास, संपूर्ण नियोजनावर परिणाम होतो. फडणवीसांनी स्वतः अर्थसंकल्प प्रक्रियेवर ताबा घेत असल्याचे सांगितल्याने प्रशासनाला स्पष्ट दिशादर्शन झाले.

२) आर्थिक जबाबदारीचे संकेत
फ्री प्रेस जर्नल, Devdiscourse, इतर माध्यमांनी सांगितल्याप्रमाणे, अजित पवारांच्या निधनानंतर वित्त खाते आपोआप मुख्यमंत्र्यांकडे गेले आहे आणि येत्या अर्थसंकल्पापर्यंत तेच हे खाते सांभाळतील, अशी शक्यता व्यक्त करण्यात आली. फडणवीस पूर्वीही उपमुख्यमंत्री असताना वित्त खात्याचे मंत्री राहिले आहेत आणि त्यांनी २०२३ मध्ये अर्थसंकल्प मांडला आहे. यामुळे गुंतवणूकदार, उद्योगजगतातील लोक, क्रेडिट रेटिंग एजन्सी यांना “अनुभवी हात” असल्याचा धीर मिळतो.

३) अजित पवारांच्या वारशाला मान
“अजितदादांचा अपूर्ण अर्थसंकल्प मी पूर्ण करेन” हा वाक्यप्रचार केवळ तांत्रिक नाही, तर त्यांच्या कामाला आणि अनुभवाला दिलेला सार्वजनिक सन्मान आहे. “त्यांनी केलेली तयारी वाया जाणार नाही, आम्हीच पुढे नेऊ” असा संदेश येतो, ज्यामुळे NCP आणि पवार कुटुंबालाही आदराची जाणीव होते.

“अजितदादांच्या कुटुंबाच्या आणि NCPच्या पाठीशी उभा राहू”

दुसरे महत्त्वाचे विधान म्हणजे, “उपमुख्यमंत्रीपद कोणाला द्यायचे हा निर्णय NCP आणि अजितदादांच्या कुटुंबाचा आहे. सरकार आणि भाजप म्हणून आम्ही त्यांच्या निर्णयाच्या पूर्ण पाठीशी आहोत. आम्ही अजितदादांच्या कुटुंबाच्या आणि NCPच्या ठामपणे पाठीशी उभे आहोत.”

या विधानामध्ये काही ठळक मुद्दे दिसून येतात:

१) सहानुभूतीचा ओघ
विमान अपघातात गेलेल्या नेत्याच्या कुटुंबाला पाठिंबा देणे हा मानवी आणि राजकीय दोन्ही स्तरावर अपेक्षित प्रतिसाद आहे. फडणवीस बारामतीत जाऊन कुटुंबीयांना भेटले, संवेदना व्यक्त केल्या, हे CNN‑News18 व इतर चॅनेल्सनी दाखवले.​​

२) NCPच्या अंतर्गत निवडीवर संपूर्ण मोकळीक
“निर्णय NCPचा, पाठिंबा आमचा” असा स्पष्ट संदेश देऊन फडणवीसांनी दोन गोष्टी साधल्या:
– एक, अजित पवार गटात राज्य नेतृत्वासाठी कोणाच्याही नावाबद्दल भाजप “व्हेटो” लावणार नाही, असा विश्वास निर्माण केला.
– दोन, भविष्यातील नेतृत्वाशी नातं बिघडू न देता, आधीपासून असलेली राजकीय भागीदारी टिकवण्याचा मार्ग खुला ठेवला.

३) सुनेत्रा पवारांच्या उपमुख्यमंत्रिपदाला अप्रत्यक्ष हिरवा कंदील
इंडिया टुडे, News18, IndiaTV, ThePrint आदी रिपोर्ट्सनुसार, NCP स्रोतांनी सुनेत्रा पवार यांचं नाव पुढे केल्यावर फडणवीस यांना विचारणा करण्यात आली. त्यांनी थेट नाव न घेताच, “NCP जे ठरवेल ते आम्ही स्वीकारू; मला काही हरकत नाही” असं म्हटलं. याचा अर्थ, सुनेत्रा पवार यांच्या शपथविधीसाठी मुख्यमंत्रीपदाकडून काही अडथळा उरणार नाही.

NCP–भाजप–महायुती समीकरण: स्थैर्याचं राजकारण

अजित पवार हे महायुती सरकारचे महत्त्वाचे आधारस्तंभ होते. अर्थ आणि उत्पादन शुल्क यांसारख्या जड पोर्टफोलिओंसह, पश्चिम महाराष्ट्रातील राजकीय समीकरणे ते सांभाळत होते. त्यांच्या अचानक जाण्याने सरकारवर आणि युतीवर प्रश्नचिन्ह निर्माण होऊ शकत होते.

फडणवीस यांच्या या जाहीर वक्तव्याने तीन संदेश ध्वनित होतात:

– महायुती सरकार स्थिर आहे; अजित पवारांच्या जाण्यानंतरही सरकारचा कारभार आणि अर्थसंकल्प सुरळीत सुरू राहील.
– BJP–NCP युतीच्या पाठीशी दोन्ही बाजूंचे नेतृत्व उभे आहे; अंतर्गत प्रश्न NCP स्वतः सोडवेल, पण सत्ताधारी आघाडी फुटणार नाही.
– “आम्ही फक्त सत्ता नाही पाहत, सोबतची जबाबदारी आणि नातेसंबंधही जपतो” असा नैतिक संदेशही देण्याचा प्रयत्न फडणवीस करत आहेत.

अर्थसंकल्प कोणत्या पार्श्वभूमीवर तयार होतोय?

२०२६-२७ चा राज्य अर्थसंकल्प हा आर्थिकदृष्ट्या आव्हानात्मक काळात तयार होत आहे. फ्री प्रेस जर्नल आणि इतर आर्थिक माध्यमांनी दिलेल्या माहितीनुसार:
– “लाडकी बहीण” योजना, मोफत वीज, हमीदार अनुदाने, शेतकऱ्यांसाठी कर्जमाफी आणि पायाभूत सुविधांवरील मोठे कर्ज – या सर्वामुळे राज्याच्या तिजोरीवर प्रचंड ताण आहे.
– दुसरीकडे, पायाभूत गुंतवणूक (मेट्रो, महामार्ग, जलसिंचन) वाढवण्याची राजकीय बांधिलकीही आहे.

अशा वेळी अनुभवी वित्त–मनोवृत्ती आणि राजकीय स्थैर्य ही दोन्ही गरजा भागवण्यासाठी फडणवीसांची भूमिका आणि त्यांची घोषणा महत्त्वाची ठरते.

अजित पवारांच्या आर्थिक शैलीला दिलेला सन्मान

अजित पवार हे “डिसिप्लिन्ड” आणि “क्लिअर” वित्तमंत्री म्हणून ओळखले जात. TOIच्या मुलाखतीत राज्याचे राज्यमंत्री (वित्त) अशिष जयस्वाल यांनी म्हटलं की, “दारांचा अनुभव, वेळेची काटेकोरता, निर्णयक्षम वृत्ती – हे सर्व गमावणे मोठा धक्का आहे. आता अर्थसंकल्पाचा ताण हाताळण्यासाठी फडणवीस हा सर्वोत्तम पर्याय दिसतो.”​

फडणवीसांनीही वक्तव्यात अजित पवारांचे कौतुक करताना, “त्यांनी बजेटवर खूप मेहनत घेतली, आता ती मेहनत वाया जाऊ न देता प्रक्रिया पूर्ण करणं ही माझी जबाबदारी आहे” असा सूर लावला. यामुळे राजकीय विरोधकांनाही त्वरित टीकेसाठी फारसा वाव उरत नाही, कारण ते गेल्या उपमुख्यमंत्र्यांच्या कामाचा आदर व्यक्त करत आहेत.

भावना विरुद्ध राजकारण – समतोल साधण्याचा प्रयत्न

काही विरोधक म्हणतात, “अजितदादांच्या राखेला धूर उठत असतानाच सगळे सत्ता आणि अर्थसंकल्पाच्या गणितात गुंतले आहेत; हे मानवी दृष्ट्या संवेदनशील नाही.” दुसरीकडे, सत्ताधाऱ्यांचे म्हणणे आहे की, “राज्य यंत्रणा थांबू शकत नाही; वेळीच निर्णय घेतले नाहीत तर लाखो लोकांवर परिणाम होतो.”

फडणवीसांच्या विधानातून या दोन टोकांमध्ये समतोल साधण्याचा प्रयत्न दिसतो. एका बाजूने ते कुटुंब आणि पक्षाला “पूर्ण ताकदीने सोबत” असल्याचा भावनिक आधार देतात, दुसऱ्या बाजूने वित्तीय प्रक्रियेवर स्वतः लक्ष ठेवण्याची जबाबदारी स्वीकारतात.

Sunetra Pawar उपमुख्यमंत्री – त्या संदर्भात फडणवीस काय म्हणाले?

NCP ने सुनेत्रा पवार यांचे नाव उपमुख्यमंत्रिपदासाठी पुढे केल्याची बातमी बाहेर आल्यानंतर माध्यमांनी फडणवीसांना थेट प्रश्न केला. त्यांच्या उत्तरात त्यांनी, “हा निर्णय NCPचा आहे; आम्ही त्यांच्या निर्णयाच्या पाठीशी उभे आहोत. अजितदादांच्या कुटुंबाला आणि NCPला आम्ही साथ देणार,” असं सांगत थेट भूमिका स्पष्ट केली.

चगन भुजबळ इत्यादी NCP नेत्यांनीही सांगितले की, “आम्ही काल रात्री आणि आज पुन्हा मुख्यमंत्र्यांची भेट घेतली, उपमुख्यमंत्रिपदाच्या शपथविधीबाबत चर्चा झाली आणि फडणवीसांनी काही हरकत नसल्याचे सांगितले.”​

याचा अर्थ, अजित पवारांच्या निधनानंतरही महायुती आघाडीतील विश्वाससंबंध टिकून आहेत आणि सुनेत्राकडे नेतृत्व सोपवण्यास BJP तयार आहे, हे स्पष्ट होतं.

भविष्यातील राजकीय गणिते

– आगामी अर्थसंकल्पात फडणवीस काय-काय बदल करतील, अजित पवारांच्या नियोजनाला कितपत जसेच्या तसे पुढे नेतील, हे पाहणे उत्सुकतेचा विषय असेल.
– सुनेत्रा पवार उपमुख्यमंत्री म्हणून शपथ घेतल्यानंतर, वित्त खाते पुढे NCPला परत मिळेल का की फडणवीसकडेच राहील, यावरूनही NCP–BJP मधील सत्ता-संतुलन लक्षात येईल.
– पवार कुटुंबासाठी व्यक्त झालेला “सहानुभूती + समर्थन” हा भाव किती काळ टिकून राहतो आणि तो निवडणुकांमध्ये मतांत रूपांतरित होतो का, हेही पुढील राजकीय चित्र ठरवेल.

सारांशात, फडणवीसांचे वाक्य – “अजितदादांचा अपूर्ण अर्थसंकल्प मी पूर्ण करेन, आणि त्यांच्या कुटुंबाच्या तसेच NCPच्या पाठीशी पूर्ण ताकदीने उभा राहीन” – हे एकाच वेळी संवेदनशील, राजकीय आणि रणनीतिक आहे. राज्याच्या तिजोरीचा ताळमेळ, महायुतीचे स्थैर्य आणि पवार घराण्यासोबतचे समीकरण – या तिन्हीचा तोल एका वक्तव्यात सांभाळण्याचा हा प्रयत्न आहे.

---

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

१) देवेंद्र फडणवीस यांनी नेमके काय विधान केले?
माध्यमांनुसार, फडणवीस म्हणाले – “अजितदादांनी राज्याच्या बजेटवर बरंच काम केलं होतं. मी आता उरलेली प्रक्रिया स्वतः पाहणार आहे आणि त्यांचा अपूर्ण अर्थसंकल्प पूर्ण करणार आहे. उपमुख्यमंत्रीपद कोणाला द्यायचं हा निर्णय NCP आणि पवार कुटुंबाचा आहे, आणि आम्ही त्यांच्या निर्णयाच्या पूर्ण पाठीशी आहोत. आम्ही अजितदादांच्या कुटुंबाला आणि NCPला साथ देणार आहोत.”

२) आता राज्याचा अर्थसंकल्प कोण मांडण्याची शक्यता आहे?
अनेक वृत्तांनुसार, अजित पवारांच्या निधनानंतर वित्त आणि नियोजन खाते सध्या मुख्यमंत्र्यांकडे गेले असून, २०२६‑२७ चा अर्थसंकल्प मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस स्वतः विधानसभेत मांडण्याची शक्यता जास्त आहे. त्यांनी २०२३ मध्ये उपमुख्यमंत्री आणि वित्तमंत्री म्हणून एकदा अर्थसंकल्प मांडला आहे.

३) NCPच्या पुढील उपमुख्यमंत्र्याबद्दल फडणवीसांची भूमिका काय आहे?
फडणवीस यांनी स्पष्टपणे सांगितले की, “उपमुख्यमंत्रीपदाबाबत जो निर्णय NCP आणि पवार कुटुंब घेईल, तो निर्णय सरकार आणि BJP मान्य करेल. आम्ही त्यांच्या निर्णयाच्या पूर्ण पाठीशी आहोत.” यामुळे सुनेत्रा पवार यांच्या नावाला अप्रत्यक्ष सहमती मिळाल्याचं मानलं जातं.

४) अजित पवारांनी किती वेळा राज्याचा अर्थसंकल्प मांडला?
अजित पवार यांनी आतापर्यंत ११ वेळा महाराष्ट्राचा अर्थसंकल्प सादर केला होता. २०२६‑२७ वर्षाचा अर्थसंकल्प हा त्यांचा १२वा ठरणार होता, मात्र त्यांच्या निधनामुळे आता तो फडणवीस यांच्या हाती गेल्याची शक्यता आहे.

५) फडणवीसांच्या या घोषणेचा राजकीय अर्थ काय?
या घोषणेतून तीन संदेश जातात –
(१) अजित पवारांच्या कामाला आदर देत आर्थिक सातत्य राखणे,
(२) NCP आणि पवार कुटुंबाबरोबरच्या नात्याला भावनिक व राजकीय पाठिंबा देणे,
(३) महायुती सरकार स्थिर आहे आणि बजेट–वित्तीय निर्णय अनुभवी हातात आहेत, असा विश्वास जनतेला आणि गुंतवणूकदारांना देणे.फडणवीस म्हणतात, “NCP जे ठरवेल त्यांच्यासोबत उभा राहीन”; सहानुभूती की सत्तासमीकरणांचा नवा डाव?