पुणे–जबलपूर साप्ताहिक स्पेशलला थेट २०३० पर्यंत मुदत! रेल्वेचा धडाकेबाज निर्णय, प्रवाशांना खरोखर फायदा होणार?

सेंट्रल रेल्वेने पुणे–जबलपूर साप्ताहिक स्पेशल (०२१३१/०२१३२) गाडीची मुदत थेट डिसेंबर २०३० पर्यंत वाढवली. पुणे–मध्य प्रदेश प्रवाशांसाठी दीर्घकालीन दिलासा, वेळापत्रक, थांबे, भाडे आणि सुविधांची सविस्तर माहिती वाचा.

साप्ताहिक स्पेशल की ‘हिडन रेग्युलर’ ट्रेन? पुणे–जबलपूर विशेष गाडीला दीर्घ मुदतवाढ, भाडे आणि सुविधा तशाच राहतील का?

पुणे–जबलपूर साप्ताहिक स्पेशल ट्रेनला २०३० पर्यंत मोठी मुदतवाढ: पुणेकर आणि मध्य प्रदेशातील प्रवासी यांचा श्वास हलका

पुणे स्टेशनवरून उत्तर आणि मध्य भारताकडे जाणाऱ्या गाड्यांची मागणी नेहमीच प्रचंड असते. विशेषतः पुणे–जबलपूर हा मार्ग विद्यार्थ्यांपासून ते बचाव दल, संरक्षण कर्मचारी, उद्योग–व्यवसाय करणारे, तसेच पर्यटनासाठी प्रवास करणारे हजारो लोक वापरतात. गेल्या काही वर्षांत या मार्गावर “स्पेशल” म्हणून सुरू केलेली पुणे–जबलपूर साप्ताहिक गाडी खूप लोकप्रिय झाली होती. मात्र अनेकांना भीती होती की ही गाडी काही महिन्यांनी बंद होईल का?

आता मात्र सेंट्रल रेल्वेने प्रवाशांना मोठा दिलासा दिला आहे. अधिकृत पत्रकांनुसार आणि विविध वृत्तसंस्थांच्या माहितीनुसार, पुणे–जबलपूर साप्ताहिक विशेष गाडी (Train No. 02131/02132) यांची मुदत थेट डिसेंबर २०३० पर्यंत वाढवण्यात आली आहे. म्हणजेच पुढील सुमारे चार वर्षे तरी ही गाडी सलग धावणार आहे.

ही फक्त साधी मुदतवाढ नाही, तर पुणे आणि मध्य प्रदेशातील जबलपूर, इटारसी, खंडवा, नर्मदा पट्टा या संपूर्ण पट्ट्याला एक स्थिर, दीर्घकालीन रेल्वे दुवा मिळाल्याचे संकेत आहेत.

ट्रेन नंबर, दिवस आणि कालावधी – नेमकं काय ठरलं आहे?

फ्री प्रेस जर्नल, पुणेकर न्यूज आणि सेंट्रल रेल्वेच्या अधिकृत माहितीवरून खालील गोष्टी स्पष्ट होतात:

– ट्रेन क्र. 02132 जबलपूर–पुणे स्पेशल (Weekly):

• ही गाडी जबलपूरहून प्रत्येक रविवारी सुटणार आहे.
• विस्तारित कालावधी: १ मार्च २०२६ पासून २९ डिसेंबर २०३० पर्यंत.

– ट्रेन क्र. 02131 पुणे–जबलपूर स्पेशल (Weekly):

• ही गाडी पुणे जंक्शनहून दर सोमवारी सुटणार आहे.
• विस्तारित कालावधी: २ मार्च २०२६ पासून ३० डिसेंबर २०३० पर्यंत.

याचा अर्थ असा की, ही “स्पेशल” गाडी नावाने जरी विशेष असली, तरी प्रत्यक्षात ती दीर्घकाळासाठी जवळजवळ रेग्युलर साप्ताहिक सेवा बनली आहे. प्रवाशांच्या दृष्टीने हे मोठं सोयीचं पाऊल आहे, कारण अनेकदा स्पेशल गाड्यांची अधूनमधूनच घोषणा केली जाते आणि प्रवाशांना नियोजन करणे अवघड होते.

०२१३१ पुणे–जबलपूर स्पेशल: वेळापत्रक आणि प्रवासाचा तपशील

रेलयात्री, ixigo आणि MakeMyTrip सारख्या पोर्टल्सवर उपलब्ध असलेल्या वेळापत्रकानुसार, 02131 पुणे–जबलपूर सुपरफास्ट स्पेशल या गाडीचा अंदाजे तपशील असा आहे:

– सुटण्याचे स्टेशन: पुणे जंक्शन (PUNE)
– पोहोचण्याचे स्टेशन: जबलपूर (JBP)
– एकूण अंतर: सुमारे 1049 ते 1050 किलोमीटर
– अंदाजे प्रवास कालावधी: 16 तास 20 ते 18 तासांच्या दरम्यान (वेळापत्रकानुसार थोडा फरक संभव)
– वर्ग (Classes): 2A (AC), 3A (AC), SL (Sleeper) – काही ट्रिप्समध्ये जनरल अनरिझर्व्हड डबेही असू शकतात.

काही पोर्टल्सवर या गाडीच्या सुटण्याची वेळ 15:15 अशी दाखवली आहे, तर इतर जुन्या विशेष गाड्यांसाठी 10:45 अशी वेळ वेगळ्या नंबर (01655 इ.) साठी होती. 02131 ही नवी सुपरफास्ट स्पेशल असल्याने, प्रवाशांनी सुटण्यापूर्वी अधिकृत IRCTC किंवा सेंट्रल रेल्वेच्या वेबसाइटवरून अंतिम वेळ नक्की तपासावी.

जबलपूर–पुणे 02132 स्पेशलचे वेळापत्रक

02132 जबलपूर–पुणे साप्ताहिक स्पेशल ही गाडी जबलपूरहून रविवारी सुटते आणि सोमवारी पुण्याला पोहोचते. भोपाल विभागातून जाणा–या या गाडीचा तपशील:

– सुटण्याचे स्टेशन: जबलपूर (JBP) – रविवारी
– पोहोचण्याचे स्टेशन: पुणे जंक्शन – सोमवारी
– साप्ताहिक फ्रीक्वेन्सी: आठवड्यातून १ फेरी
– रूट: जबलपूर – मदनमहल – नरसिंहपूर – पिपरिया – इटारसी – खंडवा – मनमाड – कोपरगाव – बेलापूर – अहमदनगर – दौंड – पुणे (मध्यंतरी थांबे सेंट्रल रेल्वेच्या आदेशानुसार थोडेफार बदलू शकतात).

महत्वाचे थांबे आणि प्रवासाची सोय

या गाडीचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे रूटवरील धोरणात्मक थांबे. इटारसी आणि मनमाड ही दोन मोठी जंक्शन आहेत, जिथून देशभरातील अनेक गाड्या क्रॉस होतात. पुणे–जबलपूर स्पेशलचा रूट अशा प्रकारे आखला गेलाय की, फक्त पुणे–जबलपूरच नव्हे, तर मधल्या पट्ट्यातील प्रवाशांनाही मोठा दिलासा मिळतो.

महत्वाचे थांबे (उदाहरणार्थ):
– दौंड
– अहमदनगर
– बेलापूर रोड
– कोपरगाव
– मनमाड जंक्शन
– खंडवा जंक्शन
– इटारसी जंक्शन
– पिपरिया
– नरसिंहपूर
– मदनमहल
– जबलपूर

यामुळे महाराष्ट्रातील नगर, नाशिक सीमेचा भाग, नर्मदाघाट, मध्य प्रदेशचा होशंगाबाद-पिपरिया पट्टा आणि जबलपूर शहर – हे सगळे एकाच गाडीने थेट पुण्याशी जोडले जातात.

ही ट्रेन फक्त “तत्काल मागणी क्लिअर” करण्यासाठीच होती – मग दीर्घ मुदत का?

भोपाळ विभागातून निघालेल्या अधिकृत माहितीप्रमाणे, चार जोड्या विशेष गाड्या – ज्यात पुणे–जबलपूर, जबलपूर–कोयंबतूर आणि जबलपूर–बांद्रा टर्मिनस यांचा समावेश आहे – या मूळात सणासुदीचा, उन्हाळा, हिवाळा, गर्दीच्या काळात अतिरिक्त प्रवासी दाब कमी करण्यासाठी सुरू करण्यात आल्या होत्या.​

पण काही वर्षे सलग चालवल्यानंतर रेल्वेला हे जाणवलं की या मार्गांवर स्थिर मागणी आहे – विशेषतः पुणे–जबलपूर रूटवर तर विद्यार्थी, संरक्षण कर्मचारी, IT प्रोफेशनल, अनेक उद्योगपती तसेच धार्मिक पर्यटन (महाकाल, नर्मदा परिक्रमा, अमरकंटक, जबलपूर भेड़ाघाट) यामुळे वर्षभर चांगली गर्दी असते.

म्हणूनच, ही ट्रेन प्रत्येक हंगामाला “फक्त काही महिन्यांसाठी” जाहीर करण्याऐवजी थेट मार्च २०२६ ते डिसेंबर २०३० या सलग कालावधीसाठी वाढवण्यात आली आहे.

Pune–Jabalpur Special: रेल्वे, प्रवासी आणि पर्यावरणासाठी Win–Win?

१) प्रवाशांसाठी फायदे

– निश्चितता (Certainty):
प्रवाशांना आता माहित आहे की पुढील काही वर्षे ही गाडी सलग धावणार आहे. त्यामुळे विद्यार्थ्यांना, जॉब करणाऱ्यांना, बिजनेस ट्रिप्ससाठी प्लॅन करणाऱ्यांना दीर्घकाळापर्यंत ट्रेन अवेलेबिलिटीचे स्थिरता लाभते.

– आर्थिक फायदा:
विमानाच्या तुलनेत किंवा लांब पल्ल्याच्या लक्झरी बसच्या तुलनेत रेल्वेचे भाडे अनेक पटीने कमी आहे. 1000 किमीच्या आसपासच्या प्रवासासाठी Sleeper, 3AC मध्ये प्रवास करणे मध्यमवर्गीय कुटुंबासाठी परवडणारे ठरते.

– थेट कनेक्टिव्हिटी:
अन्यथा पुण्याहून जबलपूरकडे जायचे तर नागपूर, भोपाळ, दिल्लीमार्गे बदल करावा लागत असे. आता आठवड्यातून एकदा का होईना, पण थेट गाडी उपलब्ध असणे हा मोठा प्लस पॉईंट आहे.

२) रेल्वेच्या दृष्टीने फायदे

– स्थिर उत्पन्न (Revenue):
स्पेशल गाड्यांचे भाडे साधारणपणे रेग्युलर गाड्यांपेक्षा थोडे जास्त असते. दीर्घ काळासाठी ही ट्रेन चालवल्याने रेल्वेला निश्चित, चांगला महसूल मिळतो.

– अस्तित्वात असलेल्या मार्गांचा अधिक वापर:
पुणे–दौंड–मनमाड–इटारसी–जबलपूर हा आधीच व्यस्त रूट आहे. त्याच इन्फ्रावर आठवड्यातून एक-दोन गाड्या अधिक चालवून नेटवर्कचा उपयोग अधिक कार्यक्षम होतो.

३) पर्यावरणासाठी फायदे

– ट्रेन विरुद्ध फ्लाइट/बस:
1000 किमी अंतर ट्रेनने पार करताना प्रति प्रवासी कार्बन उत्सर्जन हे फ्लाइटच्या तुलनेत खूप कमी असते. तसेच, एकाच वेळी शेकडो प्रवासी घेऊन जाण्यामुळे एकूण पेट्रोल/डिझेल वापरही कमी होतो. इंटरसिटी मोबिलिटी ग्रीन करण्यासाठी अशा लांब पल्ल्याच्या गाड्या महत्त्वाचा भाग असतात.​

चार वर्षांची ‘एक्स्टेन्शन’ – पण फक्त आठवड्यातून एकदा का?

हा एक महत्वाचा प्रश्न आहे. मागणी वाढली असतानाही ही गाडी अजूनही “साप्ताहिक”च का ठेवली आहे?

– ट्रॅक क्षमतेची मर्यादा:
मनमाड–इटारसी हा देशातील सर्वाधिक व्यस्त कॉरिडॉरपैकी एक. अनेक लांब पल्ल्याच्या एक्सप्रेस आणि मालगाड्या याच मार्गाने जातात. या मार्गाला नवीन ट्रेन देताना इतर सर्व वेळापत्रकांची जुळवाजुळव करावी लागते.

– यापूर्वीपासूनच असलेल्या रेग्युलर गाड्या:
पुणे–जबलपूर दरम्यान आधीपासून काही इतर गाड्या वेगवेगळ्या बदलांसह उपलब्ध आहेत (महाराष्ट्र एक्सप्रेस, इतर फेस्टिव्हल स्पेशल्स इ.), त्यामुळे रोजची थेट गाडी देणे तात्कालीन दृष्टीने कठीण असू शकते.

मात्र, जर आगामी काळात या साप्ताहिक गाडीचा प्रवासी प्रतिसाद खूप चांगला राहिला, वेटिंग लिस्ट वाढली, तर भविष्यात आठवड्यातून दोनदा किंवा अधिक वेळा गाडी चालवण्याचा विचार होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.

ट्रेनच्या सोयी–सुविधा आणि वर्गरचना

02131/02132 ही सुपरफास्ट स्पेशल असल्याने साधारणपणे खालील प्रकारचे डबे असतात:

– 2A: दोन–टियर वातानुकूलित (कमी बर्थ, अधिक जागा, जादा भाडे पण आरामदायक).
– 3A: तीन–टियर वातानुकूलित (मध्यम वर्गातील सर्वाधिक लोकप्रिय).
– Sleeper Class: नॉन AC पण रिझर्व्हेशन असलेली, सर्वसामान्य प्रवाशांची पसंती.
– General/Unreserved: काही डबे, ज्यात ‘फर्स्ट कम फर्स्ट सर्व्ह’ तत्त्वावर प्रवास.

प्रवाशांनी लगेच कोणती व्यवस्था अपेक्षा करावी?

– ई-कॅटरिंग, ऑनबोर्ड फूड:
रेल्वे ई-कॅटरिंगच्या माध्यमातून किंवा विविध स्टेशन्सवरील पॅंट्री पार्टनर्सद्वारे जेवण आणि नाश्ता पुरवते. MakeMyTrip, RailYatri, इतर ॲप्सवर PNR टाकून फूड ऑर्डर करता येतं.

– चार्जिंग पॉइंट्स, बर्थ प्रायव्हसी:
AC कोचमध्ये प्रत्येक बर्थजवळ किंवा दरम्यान चार्जिंग पॉइंट्स असतात. Sleeper कोचमध्येही काही कॉमन पॉइंट्स असतात. पडदे, बेडरोल्स (निर्दिष्ट वर्गात), इ. सुविधा अपेक्षित.

प्रवासी नियोजनासाठी उपयुक्त काही टिप्स

१) लवकर बुकिंग करा
– या गाडीची फ्रीक्वेन्सी आठवड्यातून फक्त एकदा असल्याने, सीट अवेलेबिलिटी मर्यादित आहे. IRCTCवर 120 दिवस आधी बुकिंग उघडते; शक्यतो लवकर तिकीट घ्यावे.​

२) तात्काळ (Tatkal) कोट्याचा विचार
– अचानक प्रवास ठरल्यास तात्काळ कोटा एक पर्याय आहे, पण या साप्ताहिक गाडीत Tatkal सीट्स लवकर पूर्ण होण्याची शक्यता जास्त.

३) मधल्या मोठ्या स्टेशनांवरून चढणे/उतरने
– अहमदनगर, मनमाड, खंडवा, इटारसी या स्टेशन्सवरूनही मोठ्या प्रमाणात प्रवासी चढ–उतर करतात. कधीकधी तुम्हाला पुणे–जबलपूरच्या ऐवजी इतर कुठल्याही या मोठ्या स्टेशनांपर्यंत प्रवासासाठीही ही गाडी सोयीस्कर पडू शकते.

४) हवामान आणि प्रवास वेळ
– महाराष्ट्र–मध्यप्रदेश सीमेवर उन्हाळ्यात उष्णता प्रचंड असते. AC कोच न परवडल्यास, Sleeperमध्येही हलकी, हवेशीर कपडे वापरणे, पुरेसे पाणी, ORS सोबत ठेवणे उपयुक्त.

पुणे–जबलपूर गाडीचे सामाजिक–आर्थिक महत्त्व

१) विद्यार्थ्यांसाठी:
– जबलपूर, इटारसी, भोपाळ परिसरात शिकणारे अनेक विद्यार्थी मूळचे महाराष्ट्रातील, विशेषतः पुणे आणि आसपासचे असतात. त्यांच्या सुट्ट्यांमध्ये, सत्राच्या सुरुवाती-शेवटी, त्यांना थेट गाडी मिळाल्याने वेळ आणि पैसा दोन्हीची बचत होते.

२) संरक्षण क्षेत्र आणि उद्योग:
– मध्य प्रदेश आणि महाराष्ट्र या दोन्ही राज्यांमध्ये संरक्षण क्षेत्रातील प्रकल्प, रक्षा कर्मचारी, तसेच जड उद्योग (स्टील, सिमेंट, मॅन्युफॅक्चरिंग) यांचा मोठा वावर आहे. पुणे–जबलपूर रूटवर जाणारी गाडी या उद्योगिक संबंधांना बळ देते.

३) पर्यटनासाठी:
– जबलपूरजवळील भेड़ाघाट, धुआंधार धबधबा, नर्मदा घाट, अमरकंटक, कान्हा–बांधवगड राष्ट्रीय उद्यान, तर दुसरीकडे पुणे, महाबळेश्वर, पुणे–कोल्हापूर–सातारा बेल्ट – या दोन्ही दिशांचे टुरिस्ट या गाडीमुळे अधिक सहज प्रवास करू शकतात.​

इतर विस्तारलेल्या विशेष गाड्यांसोबत तुलना

भोपाळ विभागाच्या पत्रकात फक्त पुणे–जबलपूर नव्हे, तर आणखी तीन जोड्या विशेष गाड्यांचा कालावधी वाढवण्यात आल्याचे नमूद आहे – जैसे RKMP–अगरतळा, जबलपूर–कोयंबतूर, जबलपूर–बांद्रा टर्मिनस.​

यातून दिसते की रेल्वे “तemporary special” या वापरातून “दीर्घकालीन special” किंवा हळूहळू रेग्युलर होण्याच्या दिशेने जाण्याचा प्रयोग करत आहे. असा पायलट मॉडेल भविष्यात इतर रूटसाठीही उपयोगी ठरू शकतो.

मर्यादा आणि पुढची अपेक्षा

– हाय डिमांड असूनही साप्ताहिकच
अनेक प्रवाशांना अपेक्षा आहे की आठवड्यातून किमान दोनदा, किंवा वेगवेगळ्या दिवसांना दोन गाड्या असाव्यात (उदा. गुरुवार–सोमवार).

– वेळेत थोडे बदल संभव
जास्त गर्दीच्या वेळेत (उन्हाळा, दिवाळी, होळी) वेळापत्रकात छोटे–मोठे बदल होऊ शकतात; त्यामुळे तिकीट काढताना IRCTCवरील फाईनल टायमिंग नक्की पाहणे महत्त्वाचे आहे.

– सध्या तरी ‘रेग्युलर’ दर्जा नाही
दीर्घ मुदतीची एक्स्टेन्शन असली तरी, ही गाडी नावाने–कागदोपत्री “स्पेशल”च आहे; काही concession, passes किंवा quota यांवर त्याचा indirect परिणाम होऊ शकतो.

तरीही, एकूणच पाहता, पुणे–जबलपूर साप्ताहिक विशेष गाडीला २०३० पर्यंतची मुदतवाढ हा प्रवाशांसाठी सकारात्मक आणि दिलासा देणारा निर्णय आहे. केंद्र रेल्वेने पुणेकरांसाठी आणि मध्य भारताशी असलेल्या दुव्यासाठी दीर्घकालीन दृष्टी दाखवली आहे, असे म्हणता येईल.

---

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

१) पुणे–जबलपूर साप्ताहिक स्पेशल (02131/02132) किती वर्षांसाठी वाढवली आहे?
सेंट्रल रेल्वे आणि भोपाळ विभागाच्या माहितीनुसार, 02132 जबलपूर–पुणे स्पेशल आणि 02131 पुणे–जबलपूर स्पेशल या गाड्यांची मुदत १ मार्च २०२६ पासून २९/३० डिसेंबर २०३० पर्यंत वाढवण्यात आली आहे. म्हणजे साधारण चार वर्षांचा दीर्घकालीन एक्स्टेन्शन आहे.

२) ही गाडी आठवड्यातून किती वेळा चालते आणि कोणत्या दिवशी?
02132 जबलपूर–पुणे स्पेशल ही गाडी जबलपूरहून प्रत्येक रविवारी सुटते, तर 02131 पुणे–जबलपूर स्पेशल ही गाडी पुणेहून प्रत्येक सोमवारी सुटते. या दोन्ही गाड्या सध्या साप्ताहिक (Weekly) आहेत.

३) पुणे–जबलपूर गाडीचे अंतर आणि अंदाजे प्रवास वेळ किती आहे?
रेलयात्री आणि इतर पोर्टल्सनुसार, पुणे–जबलपूर दरम्यानचे रेल्वे अंतर सुमारे 1049–1050 किमी आहे. गाडीचा प्रवास काळ सुमारे 16 तास 20 मिनिटांपासून 18 तासांपर्यंत असू शकतो, वेळापत्रक आणि मार्गावरील परिस्थितीनुसार किंचित फरक पडतो.

४) या गाडीत कोणकोणते वर्ग (Classes) असतात?
02131/02132 सुपरफास्ट स्पेशलमध्ये साधारणपणे 2A (AC 2-Tier), 3A (AC 3-Tier), Sleeper Class आणि काही वेळा General/Unreserved डबेही असतात. तंतोतंत रचना (Coach Composition) सेंट्रल रेल्वेच्या आदेशानुसार बदलू शकते; त्यामुळे तिकीट काढताना IRCTCवरील अपडेट नक्की पाहावे.

५) ही गाडी कायमस्वरूपी रेग्युलर होणार आहे का?
सध्या अधिकृतरीत्या ही गाडी “स्पेशल” म्हणूनच अधिसूचित आहे; मात्र तिची मुदत सलग २०३० पर्यंत वाढवली गेल्याने प्रत्यक्षात ही दीर्घकालीन साप्ताहिक सेवा बनली आहे. भविष्यात जर प्रवासी मागणी आणि नेटवर्क क्षमता परवानगी देत असेल, तर ती रेग्युलर सुपरफास्ट म्हणूनही समाविष्ट होऊ शकते; पण याबाबत अद्याप अधिकृत निर्णय जाहीर झालेला नाही.