मीरा-भाईंदरला पुन्हा डिंपल मेहता महापौर,भाजपचे ‘फॅमिली कार्ड’ की विकासाचा विश्वास?

मीरा-भाईंदर महापालिकेत भाजपची प्रचंड बहुमतावर पुनरागमन. डिंपल मेहता महापौरपदी, ध्रुवकिशोर पाटील उपमहापौरपदी निवड. ९५ पैकी ७८ जागांवर भाजपाची पकड, विरोधकांचे गणित कोलमडले. या विजयामागील राजकारण, आरक्षण आणि घराणेशाही वादाचा सविस्तर आढावा.

७८ नगरसेवकांवर भाजपची एकहाती सत्ता: डिंपल मेहता महापौर, ध्रुवकिशोर पाटील उपमहापौर – विरोधकांसाठी गेम ओव्हर?

मीरा-भाईंदर महापालिकेत भाजपची प्रचंड बाजी: डिंपल मेहता महापौर, ध्रुवकिशोर पाटील उपमहापौर

महाराष्ट्रातील महापालिका राजकारणात मीरा-भाईंदर हे गेल्या काही वर्षांत जलद वेगाने पुढे आलेले शहर आहे. मुंबईच्या उपनगरातील हा वाढता नागरी पट्टा, उंचसखल इमारती, रिअल इस्टेटचा जबरदस्त दबाव, पायाभूत सुविधांची टंचाई – या सगळ्यांच्या पार्श्वभूमीवर इथलं सत्तासमीकरण नेहमीच चर्चेत राहिलं आहे.

२०२६ च्या महापालिका निवडणुकीत भाजपने जवळजवळ एकहाती बहुमत घेतलं आणि आता महापौर-उपमहापौरपदावरही भाजपने स्वतःची मजबूत पकड पुन्हा एकदा सिद्ध केली आहे. भाजपाच्या डिंपल मेहता या महापौर म्हणून आणि ध्रुवकिशोर (ध्रुव किशोर) पाटील हे उपमहापौर म्हणून निवडून आले आहेत (किंवा निवड निर्विवाद मानली जात आहे).

या निवडीमुळे –

• मीरा-भाईंदरला पुन्हा एकदा महिला महापौर मिळाल्या,
• भाजपने ९५ पैकी तब्बल ७८ जागा जिंकून सत्तेवर आपली पूर्ण हुकुमत प्रस्थापित केली,
• आणि “घराणेशाही की विकास?” हा नेहमीचा प्रश्न पुन्हा एकदा पुढे आला आहे – कारण डिंपल मेहता या भाजपाचे माजी नगरसेवक आणि प्रभावी नेते आमदार नरेंद्र मेहता यांच्या वहिनी आहेत.

चला, या संपूर्ण प्रकरणाकडे सविस्तरपणे पाहूया.

मीरा-भाईंदर महापालिका: पार्श्वभूमी आणि राजकीय भूगोल

मीरा-भाईंदर महानगरपालिका (MBMC) ही ठाणे जिल्ह्यातील महत्वाची शहरी स्थानिक स्वराज्य संस्था आहे. मुंबईच्या उत्तरेला असलेला हा पट्टा गेल्या दोन दशकांत प्रचंड वेगाने शहरी झालेले क्षेत्र आहे. ९५ नगरसेवकांची ही संस्था शहरातील अंदाजे ८–१० लाख लोकसंख्येच्या सर्व नागरी कामकाजाची जबाबदारी सांभाळते.​

२०१७ च्या निवडणुकीतही मीरा-भाईंदरमध्ये भाजपचं प्राबल्य होतं. त्या वेळी ९५ पैकी ६१ जागांवर भाजप विजयी झाली होती. काँग्रेस, शिवसेना (तेव्हा एकसंध), तसेच काही लहान पक्ष/अपक्ष यांनी उरलेल्या जागा मिळवल्या होत्या.

२०२६ च्या ताज्या निवडणुकीत मात्र भाजपने या आधीच्या कामगिरीपेक्षा अधिक जोरदार कामगिरी करत, तब्बल ७८ जागा मिळवल्या आहेत. काँग्रेसच्या खात्यावर १३, शिवसेना (शिंदे गट)च्या ३ अशी माफक ताकद आहे. काँग्रेस व शिवसेना (शिंदे गट) यांनी मिळून “मीरा-भाईंदर विकास आघाडी” या नावाने विरोधी आघाडी उभी केली आहे, तरीही आकड्यांच्या भाषेत त्यांच्या हाती फार काही नाही.

मतदारांनी निवडणुकीत काय संदेश दिला?

भाजपला एवढं मोठं बहुमत देणं हा केवळ संघटनशक्तीचा किंवा पैशाच्या बळाचा मुद्दा नाही; त्यामागे स्थानिक प्रश्नांशी निगडित काही ठोस गोष्टीही आहेत:

– रस्ते, ड्रेनेज, पाणीपुरवठा यामधील काही ठिकाणी झालेली सुधारणा
– स्थानिक पातळीवर केलेले सौंदर्यीकरण प्रकल्प, तलाव विकास, कचरा व्यवस्थापनात काही प्रमाणात सुधारणा
– शिवसेना (उद्धव गट) आणि इतर विरोधकांची विस्कळीत संघटना

अर्थात, या सगळ्याबरोबरच हिंदुत्व, मोदी फॅक्टर, आणि शहरातील व्यावसायिक-वसाहती वर्गाचा झुकाव देखील भाजपकडे राहिल्याचं विविध विश्लेषणात दिसतं.

महापौरपदाचे आरक्षण आणि पुन्हा महिला महापौर

राज्य निवडणूक आयोगाने आणि शहरी विकास विभागाने केलेल्या आरक्षण सोडतीनुसार, या फेरीत मीरा-भाईंदर महापौरपद ‘सामान्य महिला’ (General Category – Women) या गटासाठी आरक्षित झाले. त्यामुळे आधीपासूनच इथे महिला महापौर निवडली जाणार, हे निश्चित होतं.

याआधी सलग अनेक टर्म्समध्ये महिला महापौर पाहिलेल्या मीरा-भाईंदरमध्ये महिलांचं प्रतिनिधित्व स्वतःमध्येच एक वैशिष्ट्य ठरलं आहे. २०२६ च्या निवडणुकीत एकूण ९५ पैकी तब्बल ५१ महिला नगरसेविका निवडून आल्या, हेही एक वेगळं चित्र.​

या पार्श्वभूमीवर भाजपसमोरचा प्रश्न होता – कोणत्या महिला नगरसेविकेला महापौरपदी बसवायचं? स्थानिक पातळीवर डझनभर नावे चाचपण्यात आली, पण शेवटी पक्षाने पुन्हा डिंपल मेहता यांच्या नावावर शिक्कामोर्तब केलं.

डिंपल मेहता: दुसऱ्यांदा महापौरपदी का?

डिंपल मेहता या २०१७ नंतर आधीच सुमारे अडीच वर्ष महापौर राहिलेल्या आहेत. त्या वेळेसही भाजपने त्यांना महापौरपदी बसवलं होतं, कारण महापौरपद OBC महिला गटासाठी आरक्षित होतं आणि डिंपल मेहता या त्या कोटीत बसत होत्या.

काही महत्त्वाचे मुद्दे:

– त्या ward no. 12 मधून सलग निवडून आलेल्या नगरसेविका आहेत.​
– त्या भाजपचे माजी आमदार नरेंद्र मेहता यांच्या वहिनी आहेत, त्यामुळे स्थानिक पातळीवर मेहता कुटुंबाची राजकीय पकड त्यांच्यामागे उभी आहे.
– २०१७–२० कालावधीत महापौर म्हणून त्यांनी कचरा व्यवस्थापन, शहर सुशोभीकरण, भाजी मार्केट आणि रस्ते दुरुस्ती यांसारख्या काही प्रकल्पांना गती दिल्याचा पक्षाचा दावा.

या सगळ्यामुळे, “अनुभव + नातेसंबंध + पक्षनिष्ठा” या तिहेरी समीकरणातून त्यांची उमेदवारी जवळजवळ ठरलेलीच होती. Free Press Journal आणि इतर माध्यमांच्या माहितीनुसार, ३ फेब्रुवारी २०२६ रोजी होणाऱ्या महापौर निवडणुकीपूर्वीच त्यांची विजयाची खात्री म्हणून घोषणा करण्यात आली. ७८ जागांचे बहुमत असल्याने त्यांची निवड ही केवळ औपचारिकता राहणारे, असेच चित्र दिसते.​

ध्रुवकिशोर पाटील: अनुभवी ‘सहा टर्म’चे नगरसेवक उपमहापौरपदी

महापौरपदाप्रमाणेच उपमहापौरपदासाठीही भाजपने स्वतःच्या घरातील अनुभवी चेहऱ्यावर भर दिला – ध्रुवकिशोर पाटील. ते सलग सहा वेळा नगरसेवक म्हणून निवडून आलेले आहेत, म्हणजे स्थानिक राजकारणातील ज्येष्ठ चेहऱ्यांपैकी एक.​

– शहरातील अनेक प्रभागांमध्ये त्यांनी काम केल्यामुळे त्यांचा संपर्कजाळा मजबूत आहे.
– पक्षाच्या संघटनात्मक कामातही त्यांनी वर्षानुवर्षे भाग घेतला असल्याने, त्यांना “संघटन वशिलेबाज” नाही, तर “कष्टकरी” प्रतिमा मिळाली आहे, असे भाजपचे स्थानिक नेते सांगतात.

महापौर तरुण आणि महिला – उपमहापौर अनुभवी आणि सीनियर – असा ‘बॅलन्स्ड’ कॉम्बिनेशन भाजपने मांडल्याचं विश्लेषकांचे मत आहे.

भाजपचा नंबर गेम: ७८ विरुद्ध १७

मीरा-भाईंदर महानगरपालिकेतील आकडेवारीवर एक नजर टाकूया:

– एकूण जागा: ९५
– भाजप: ७८
– काँग्रेस: १३
– शिवसेना (शिंदे गट): ३
– इतर/अपक्ष: उर्वरित अतिशय कमी

काँग्रेस आणि शिवसेना (शिंदे) यांनी मिळून “मीरा-भाईंदर विकास आघाडी” स्थापन केली असली, तरी त्यांच्या एकत्रित जागा १६–१७ च्या पुढे जात नाहीत. परिणामी, महापौर-उपमहापौर निवडणुकीत त्यांचा केवळ “औपचारिक विरोध” राहणार, प्रत्यक्ष निकालावर त्यांचा परिणाम होणार नाही.

या पार्श्वभूमीवरच Free Press Journal आणि मराठी वृत्तमाध्यमांनी “डिंपल मेहता सेट फॉर सेकंड टर्म” आणि “विजय जवळजवळ निश्चित” असे शब्द वापरले.​

मराठी अस्मिता वाद: “महापौर मराठी असावा” मागणी

महापौरपद महिलांसाठी आरक्षित असलं, तरी “तो/ती मराठी असलीच पाहिजे” अशी मागणी काही स्थानिक संघटना आणि पक्षांकडून होत आहे. मराठी एकीकरण समिती आणि मनसेशी संबंधित स्थानिक कार्यकर्त्यांनी परंपरेनुसार “स्थानिक मराठी प्रतिनिधीला संधी द्या” असं आवाहन केलं आहे.​

२०१७ मध्येही डिंपल मेहता महापौर झाल्यानंतर अशाच प्रकारच्या आंदोलनांचा सूर ऐकू आला होता – “गुजराती समाजाला सतत महापौरपद, स्थानिक मराठी मतदार दुर्लक्षित” असा आरोप करण्यात आला होता. यावेळीही त्या जुन्या नाराजीत नव्या निवडीमुळे तेल ओतले जाण्याची शक्यता आहे.

या विरोधाला उत्तर देताना आमदार नरेंद्र मेहता यांनी माध्यमांशी बोलताना स्पष्ट केलं की, “डिंपल मेहता यांचं कुटुंब पिढ्यानुपिढ्या इथेच राहत आहे; त्या मूलतः महाराष्ट्रातच वाढलेल्या आहेत. त्यांना केवळ भाषिक किंवा जातीच्या चष्म्यातून बघू नका, त्यांच्या कामाकडे बघा.”​

घराणेशाही की संघटनशक्ती?

डिंपल मेहता ह्या नरेंद्र मेहता यांच्या वहिनी असल्यामुळे “भाजपमध्येही घराणेशाही आहे” अशी टीका विरोधकांनी केली आहे. काही वरिष्ठ महिला नगरसेविका, ज्यांना स्वतःला महापौरपदाची आशा होती, त्या देखील या आंतरिक निर्णयामुळे नाराज असल्याची माहिती काही रिपोर्ट्समध्ये दिली गेली आहे.​

पण भाजपचा युक्तिवाद असा आहे की –
– आधीच सिद्ध झालेलं नेतृत्व पुन्हा आणणं हे पक्षाच्या दृष्टीने जोखमीचं नाही.
– डिंपल मेहतांनी २०१७–२० मध्ये पक्षनिष्ठा आणि कामगिरी दोन्ही दाखवलेली आहे.
– नगरसेवकांमध्ये महिला व युवा प्रतिनिधित्व वाढवण्याच्या धोरणात त्या बसतात.

म्हणजे एका बाजूला “घराणेशाही”चा आरोप, तर दुसऱ्या बाजूला “सततता आणि स्थैर्य”चा पक्षाचा बचाव – असा हा द्वंद्व आहे.

महापौरांची कामगिरी – आधीचा रिपोर्टकार्ड

२०१७ नंतरच्या अडीच वर्षांच्या त्यांच्या पहिल्या कार्यकाळात डिंपल मेहता यांच्या नेतृत्वाखाली काही महत्वाच्या गोष्टी घडल्या –

– कचरा व्यवस्थापन: डंपिंग ग्राऊंडवरील दबाव कमी करण्यासाठी काही नव्या उपक्रमांची सुरुवात.
– शहर सौंदर्यीकरण: मुख्य रस्ता, सिग्नल चौकांवर हरित पट्टे, लाइटिंग.
– गृहप्रकल्प आणि झोपडपट्टी पुनर्वसन चर्चांना गती.

तथापि, रहिवाशांमधून येणारी टीका देखील होती –
– वाहतूक कोंडी, रस्ता खोदाई, पावसाळ्यातील पाणी तुंबणे.
– रिअल इस्टेट लॉबींचा अति प्रभाव.

या दोन्हींचा समतोल साधत दुसऱ्या कार्यकाळात त्या अपेक्षा पूर्ण करू शकतील का, हे पाहणं महत्वाचं ठरणार आहे.

विरोधकांचा भूमिका – “मीरा-भाईंदर विकास आघाडी”ची मर्यादा

काँग्रेस आणि शिवसेना (शिंदे गट) यांनी मिळून तयार केलेल्या “मीरा-भाईंदर विकास आघाडी”ने देखील महापौर-उपमहापौर पदांसाठी आपले उमेदवार दिले आहेत – रुबिना फिरोज (महापौर) आणि वंदना पाटील (उपमहापौर) अशी ही नावे आहेत. मात्र, संख्याबळात ते भाजपच्या खूपच मागे आहेत.

त्यांच्या दृष्टीने ही लढाई प्रत्यक्ष सत्ता मिळवण्यापेक्षा, निषेध नोंदवण्याची आणि सभागृहातल्या पुढील पाच वर्षांसाठी “तगडा विरोधक” म्हणून स्वतःची ओळख निर्माण करण्याची आहे.

महिलांचे प्रतिनिधित्व – फक्त प्रतीकात्मक की खरे सक्षमीकरण?

मीरा-भाईंदरमध्ये सलग पाचव्यांदा महिला महापौर मिळणार असल्याचं Navbharat Times आणि इतर हिंदी-मराठी माध्यमांनी अधोरेखित केलं आहे. ९५ पैकी ५१ महिला नगरसेविका हीसुद्धा प्रभावी आकडेवारी आहे.

प्रश्न असा –
– ही फक्त आरक्षणामुळे निर्माण झालेली “आकड्यांची उपस्थिती” आहे का?
– की खरोखर धोरण-निर्णयांवर महिलांचा प्रभाव दिसतो?

डिंपल मेहता सारख्या महिलांनी, ज्यांच्याकडे प्रत्यक्ष निर्णयक्षमता आहे, त्यांनी महिलांसाठी आणि मुलींसाठी खास धोरणे राबवली, सार्वजनिक सुरक्षितता सुधारली, सार्वजनिक शौचालये, आरोग्य सुविधा, अंगणवाडी व्यवस्था मजबूत केली, तरच हे प्रतिनिधित्व प्रत्यक्ष “सक्षमीकरणात” रूपांतरित होईल.

शहरासमोरची मुख्य आव्हाने: डिंपल–ध्रुव जोडीने कोणते प्राधान्य द्यावे?

१) वाढता लोकसंख्या दाब आणि पायाभूत सुविधा
मीरा-भाईंदरमध्ये गेल्या काही वर्षांत झपाट्याने उंच इमारती, टॉवर्स उभे राहिले. पण रस्ते, ड्रेनेज, पाणीपुरवठा यांची क्षमता तितकी वाढलेली नाही. नळकांड्या, गळती, ट्रॅफिक जाम – हे नागरीक रोज भोगतात.

२) कचरा आणि पर्यावरण
डंपिंग ग्राउंडचा प्रश्न, सांडपाण्याचा समुद्रात विल्हेवाट, तलावांचे अतिक्रमण – हे मोठे मुद्दे आहेत. येत्या काळात कचरा प्रक्रिया प्रकल्प, सांडपाणी शुद्धीकरण प्रकल्प, हरित पट्टे यावर जोर देणं गरजेचं आहे.

३) झोपडपट्टी सुधारणा आणि परवडणारे घरे
रिअल इस्टेटचे दर वाढत असताना, गरीब वर्ग आणि मध्यमवर्गासाठी परवडणारी घरे उपलब्ध करून देणं, झोपडपट्टी पुनर्वसन प्रकल्पांना पारदर्शकता देणं हे महत्त्वाचे.

४) आर्थिक स्वावलंबन
कर वसुली, महसूल वाढ, आणि त्याच वेळेस नागरिकांवर जास्तीचा भार न टाकणं – हा तोल साधणं महापौर आणि स्थायी समितीसमोरचे आव्हान.

५) गुन्हेगारी आणि कायदा सुव्यवस्था
मीरा-भाईंदरची मुंबईजवळील स्थिती गुन्हेगारीसाठीही सोयीची मानली जाते. महापौर प्रत्यक्ष पोलीस प्रशासन चालवत नाहीत, पण CCTV, लाईटिंग, सार्वजनिक ठिकाणांची रचना अशा गोष्टीतून सुरक्षिततावृद्धीला हातभार लावू शकतात.

भविष्यातील राजकीय परिणाम

– भाजपसाठी:
मीरा-भाईंदरसारख्या शहरी केंद्रांवर मजबूत पकड मिळाल्यास, भविष्यातील विधानसभा आणि लोकसभा निवडणुकांसाठी हा महत्त्वाचा “बेस” ठरेल. Thane–Mumbai बेल्ट मध्ये भाजपची मजबूत स्थिती असेल, तर संपूर्ण राज्यातील राजकारणात त्यांना वरचष्मा मिळतो.

– काँग्रेस–शिवसेनेसाठी:
त्यांच्यासाठी ही “लर्निंग फेज” आहे. संघटन पुन्हा उभी करणे, स्थानिक नेतृत्व घडवणे, मराठी अस्मिता, स्थानिक प्रश्न यांवर ठोस काम करणे – ते केल्याशिवाय पुढील काही वर्षांत सत्ता परत मिळवण्याची शक्यता कमी आहे.

– नागरिकांसाठी:
प्रश्न इतकाच –
“डिंपल मेहता आणि ध्रुवकिशोर पाटील यांच्या नेतृत्वाखाली खरोखर शहराचा विकास होणार का, की फक्त कंत्राटे, रिअल इस्टेट आणि सत्तासमीकरण याभोवतीच सर्व काही फिरणार?”

निष्कर्ष

मीरा-भाईंदर महापालिकेत डिंपल मेहता यांची महापौर आणि ध्रुवकिशोर पाटील यांची उपमहापौर म्हणून झालेली निवड ही केवळ एका शहराच्या स्थानिक सत्तेचा प्रश्न नाही; ती राज्यभरातील नागरी राजकारणाच्या ट्रेंडचं प्रतिबिंब आहे. प्रचंड बहुमतावर उभा असलेला भाजप, महिला नेतृत्वावर भर देत असला तरी, त्याच वेळी घराणेशाही, स्थानिक विरुद्ध बाहेरून आलेले, मराठी विरुद्ध अन्य भाषिक, असे प्रश्नही त्याच्याभोवती फिरत राहणार आहेत.

या सगळ्यातून शेवटी जिंकायचं कोणाला – पक्षांना की नागरिकांना? हा प्रश्न प्रत्येक मीरा-भाईंदरकराने पुढील पाच वर्षांच्या कामगिरीकडे पाहूनच ठरवायचा आहे.

---

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

१) डिंपल मेहता यांची महापौरपदी निवड कशी निश्चित झाली?
भाजपकडे ९५ पैकी ७८ नगरसेवक असल्याने, महापौर निवडणुकीत त्यांचा विजय आधीच निश्चित मानला जात होता. पक्षाने अधिकृतपणे डिंपल मेहता यांना महापौरपदासाठी उमेदवार घोषित केल्यानंतर त्यांच्या निवडीला केवळ औपचारिकतेचा दर्जा राहिला.​

२) ध्रुवकिशोर पाटील कोण आहेत?
ध्रुवकिशोर (ध्रुवकिशोर) पाटील हे मीरा-भाईंदर महापालिकेचे ज्येष्ठ नगरसेवक आहेत. ते सलग सहा कार्यकाळांपासून निवडून येत आहेत आणि त्यांना आता उपमहापौरपदी निवडण्यात आले आहे.​

३) मीरा-भाईंदर महापालिकेत भाजपचे किती जागांवर बहुमत आहे?
एकूण ९५ जागांपैकी भाजपकडे ७८ जागा आहेत. काँग्रेसकडे १३, शिवसेना (शिंदे गट)कडे ३ आणि इतरांकडे अतिशय कमी जागा आहेत. त्यामुळे भाजपची एकहाती सत्ता प्रस्थापित झाली आहे.

४) महापौर पदावर पुन्हा महिला का?
शहरी विकास विभागाने केलेल्या आरक्षण सोडतीनुसार, या फेरीत मीरा-भाईंदर महापौरपद ‘सामान्य महिला’ गटासाठी आरक्षित ठरले. त्यामुळे या वेळीसुद्धा महापौरपदी महिला प्रतिनिधीच बसणार हे निश्चित होतं. डिंपल मेहता या त्या गटात बसत असल्याने आणि पक्षनिष्ठा–अनुभव असल्याने त्यांची निवड झाली.

५) डिंपल मेहता यांच्याविषयी ‘घराणेशाही’चा आरोप का होतो?
डिंपल मेहता या भाजपाचे माजी आमदार आणि स्थानिक प्रभावी नेते नरेंद्र मेहता यांच्या वहिनी आहेत. त्यामुळे “एकाच कुटुंबातील लोक वारंवार सत्तास्थानी का?” असा प्रश्न विरोधक आणि काही कार्यकर्ते उपस्थित करतात. मात्र, भाजपचा युक्तिवाद आहे की त्या अनुभवी आणि सक्षम आहेत, त्यामुळे घराणेशाहीपेक्षा त्यांच्या कामकाजाकडे पाहायला हवे.