कटेवाडीची घरातून उपमुख्यमंत्री: सुनेत्रा पवारांचा अज्ञात प्रवास

सुनेत्रा पवार यांचा जीवन प्रवास असाधारण. कटेवाडीतून बारामतीला, बारामतीहून मुंबई राजभवनात उपमुख्यमंत्री शपथ. अजित पवारांच्या पत्नी, समाजकर्मी, राज्यसभा खासदार – आता महाराष्ट्राच्या पहिल्या महिला उपमुख्यमंत्री. तर्तकवीवर महिला नेतृत्व का गरजेचा, सविस्तर वाचा.

“साधारण महिला” कटेवाडीहून महाराष्ट्राची पहिली महिला उपमुख्यमंत्री – सुनेत्रा पवारांचा वादग्रस्त वारसा कहाणी काय?

सुनेत्रा पवार: कटेवाडीचा सपना ते महाराष्ट्राची पहिली महिला उपमुख्यमंत्री – एक अप्रत्याशित राजकीय प्रवास

महाराष्ट्राच्या राजकारणात काही प्रवास असतात जे फक्त व्यक्तिगत नव्हे, तर सांस्कृतिक, सामाजिक आणि ऐतिहासिक महत्त्वाचे असतात. सुनेत्रा पवार यांचा प्रवास अशाच प्रकारचा आहे. कटेवाडी गावातून सुरुवात, बारामती घरावर आणि आता राज्य सत्तेचे शिखर – हा प्रवास केवळ व्यक्तिगत उन्नती नाही, तर महाराष्ट्रातील महिला नेतृत्वाचा नवा अध्याय आहे.

कटेवाडी: साधारण गावातून सुरुवात

सुनेत्रा पवार यांचा जन्म कटेवाडी या लहान गावात झाला. हे गाव पुणे जिल्ह्यातील एक सामान्य, कृषी-आधारित वस्ती आहे. त्यांची पारिवारिक पार्श्वभूमी साधारण होती – न तर राजकीय, न बेतहाशा श्रीमंत. त्यांचे वडील धर्मराज देशपांडे हे शिक्षक होते. परिवार सामान्य, पण संस्कृत – शिक्षा आणि मूल्यांचे आदर. सुनेत्राचे शिक्षण पुणेत झाले. महिला शिक्षेचे महत्त्व घरातून मिळून आले.

बारामती विवाह: पवार घराण्याचे दरवाजे उघडणे

१९८०च्या दशकात सुनेत्राचा विवाह अजित पवार यांच्याशी झाला. अजित पवार – राष्ट्रवादी काँग्रेसचे तरुण नेता, शरद पवारांचे समीपस्थ, राजकारणातील उदयमान तारा. हा विवाह केवळ व्यक्तिगत नव्हे, तर राजकीय दृष्ट्यांही महत्त्वाचा होता. सुनेत्रा पवार “बारामतीची बहु” बनल्या. बारामती – हा पवार घराण्याचा गढ, त्यांच्या राजकीय शक्तीचे केंद्र.

बारामती घरातील भूमिका: पार्श्वभूमीतून आगेकडे

विवाहानंतर सुनेत्रा पवार यांची भूमिका पारंपरिक नव्हे राहिली. अजित पवार राजकारणात व्यस्त होते, तर सुनेत्रा घरातील प्रशासन, सामाजिक कामे, महिला सशक्तिकरण या विषयांमध्ये सक्रिय होल्या. ते बारामतीत विविध सामाजिक संस्थांची स्थापना केली – शिक्षा केंद्र, महिला स्वयंसहायता गट, आरोग्य केंद्र. त्यांनी स्थानिक समुदायासाठी काम केले.​

राज्यसभा खासदार: राष्ट्रीय पंचांगमंचात उदय

२०१० च्या दशकात सुनेत्रा पवार यांना राज्यसभेत नियुक्त करण्यात आले. हा पाऊल महत्त्वाचा होता. कारण:

• फक्त “अजित पवारांची पत्नी” या नातेशी नव्हे, तर स्वतंत्र व्यक्तीच्या मानाने.
• संसदेतील अनुभव मिळाला.
• राष्ट्रीय मुद्द्यांवर बोलण्याची संधी.

राज्यसभेत ते महिला, शिक्षा, कृषि, आरोग्य यांवरून बोलल्या. परिषदेच्या विविध समितींमध्ये सदस्य होत काम पाहिले. सामाजिक कार्यातील अनुभव आणि राजकीय समझदारी – दोन्ही विकसित होत गेल्या.

अजित पवारांच्या साथीदार म्हणून भूमिका

गेल्या २०-२५ वर्षांमध्ये सुनेत्रा पवार यांची आणि अजित पवारांची जोडी बारामतीमध्ये प्रसिद्ध होती. अजित विधानसभा आमदार, नंतर उपमुख्यमंत्री – तर सुनेत्रा त्यांच्या मागे, समर्थन करत, सामाजिक काम सांभाळत. परिवारातील दोन मुले (पार्थ आणि जय) ते सांभाळत. घरातील व्यवस्थापन करत.

हे पारंपरिक भूमिका असली तरी, बारामतीतील कार्यकर्ते, नागरिक यांच्या मनात सुनेत्रा यांचा अनन्य स्थान होता. “दादा” (अजित पवार) हे महत्त्वाचे, पण त्यांच्या पाठीशी असलेली “ताई” (सुनेत्रा) ही घरातील आणि सामाजिक शक्ती होती.​

अजित पवारांचा निधन: क्षणभंगुर मृत्यूचा धक्का

२८ जानेवारी २०२६ रोजी अजित पवारांचा विमान अपघात – हा प्रकरण इतिहास बदलणारा ठरला. सुनेत्राचे सुखी पारिवारिक जीवन, त्यांची भूमिका, भविष्य – सर्व अनिश्चित झाले. अजित पवार मृत्यू, राज्य शोकाकुल. NCPमध्ये नेतृत्वाची शून्यता निर्माण झाली.

पण तत्काळच NCPचे वरिष्ठ नेते सुनेत्रा पवारांच्या नेतृत्वाकडे वळले. “पवार घराण्याचा वारसा सुनेत्रा संभाळू शकते का?” असा प्रश्न उपस्थित झाला.

अप्रत्याशित निर्णय: उपमुख्यमंत्रीपद

अजित पवारांच्या अंत्यसंस्कारानंतर (२८-२९ जानेवारी), NCPच्या आतमध्ये गहन चर्चा सुरू झाली. “आता नेतृत्व कोण करणार?” असा सवाल. पार्थ पवार (त्यांचा मुलगा) अजून तरुण. शरद पवार वय ८७. अजित पवारांच्या भावांची भूमिका?

तत्काळ निर्णय: सुनेत्रा पवार उपमुख्यमंत्री. ते:

• राज्यसभा सदस्य (म्हणून संवैधानिकदृष्ट्या योग्य).
• NCP आणि घराण्याचा विश्वास.
• पवार घराण्याचा प्रतीक म्हणून सर्वांना स्वीकार्य.

३० जानेवारीला बारामतीतून मुंबईकडे रवाना झाल्या. ३१ जानेवारीला शपथविधी.

महाराष्ट्राची पहिली महिला उपमुख्यमंत्री: ऐतिहासिक क्षण

३१ जानेवारी २०२६, संध्याकाळ ५ वाजता – सुनेत्रा पवार यांनी महाराष्ट्राच्या उपमुख्यमंत्रिपदाची शपथ घेतली. गव्हर्नर, मुख्यमंत्री, शरद पवार, विविध नेते, हजारो श्रद्धालू अवलोकन करत होते. हा क्षण महाराष्ट्रातील महिला नेतृत्वाचा नया आहे.

• पहिली महिला उपमुख्यमंत्री.
• पवार घराण्याचा नेतृत्व पहिल्यांदा महिलाने संभाला.
• बारामतीला विश्वस्त, सर्वांनी स्वीकारली.

सुनेत्राचे मंत्रालय: उत्पादन शुल्क आणि क्रीडा

उपमुख्यमंत्री म्हणून सुनेत्रा पवारांच्याकडे:

• उत्पादन शुल्क (Excise) मंत्रालय.
• क्रीडा (Sports) मंत्रालय.

हे मंत्रालय अजित पवारांच्या काळात महत्त्वाचे होते. उत्पादन शुल्य हा राजस्व स्रोत; क्रीडा – सामाजिक विकास. सुनेत्राचे यास संभाळायची क्षमता – राज्य आणि विरोधकांची परीक्षा.

सामाजिक दृष्टीकोन: महिला नेतृत्व काय अर्थ?

सुनेत्रा पवारांचा उदय महत्त्वाचा कारण:

• महाराष्ट्रात महिलांचे राजकीय प्रतिनिधित्व मंद.
• उपमुख्यमंत्री म्हणजे दुसरी सर्वोच्च पद.
• तरुण महिलांना प्रेरणा.
• पवार घराण्याचे महिला-केंद्रित दृष्टिकोन.​

पण विरोधकांच्या प्रश्न:

• “क्या ते स्वतंत्र निर्णय घेऊ शकतील?”
• “किंवा ते ‘कठपुतळी’ असतील?”
• “बारामतीची महिला, पवार घराण्याचा वारसा – शासन कसा चलवेल?”​

बारामती: राजकीय गढ, कुटुंबीय नेतृत्व

बारामती पुणे जिल्ह्यातील एक महत्त्वाचा विधानसभा मतदारसंघ. येथे पवार घरातलेच लोक निवडून येत आहेत. शरद पवार, अजित पवार – सर्व बारामतीचे. आता सुनेत्रा. यातून दिसते की, यह घराणा बारामतीला कसे संरक्षण करतो.

पण महाराष्ट्र पूरेसा? सुनेत्रा यांना बारामती आणि राज्य पातळीवर काम करायचा आहे. हे आव्हान.

महिला शक्ती राजकारणात: एक गहन विश्लेषण

सुनेत्रा पवारांचा उदय महिला राजकारणात काय दर्शवतो?

१. “अप्रत्यक्ष” नेतृत्व ते “प्रत्यक्ष” सत्ता
परंपरेतः महिलांची भूमिका घरातील, सामाजिक मागचे. सुनेत्रा अब्रम्हण. तर्तम “शक्तिमान” नारीत्व, त्य समाज व्यवस्थेचा भाग.

२. कुटुंब आणि सत्ता: दोन्ही शक्य?
“महिलांनी कुटुंब आणि सत्ता दोन्ही संभाळू शकतात.” सुनेत्रा या विचारांचे प्रतीक बनल्या.​

३. पवार घराण्याचे सूत्र
शरद पवार – राजकारण.
अजित पवार – राजकारण (आणि उपमुख्यमंत्री).
आता सुनेत्रा – महिला उपमुख्यमंत्री.
घराण्यात राजकारणाचे वारसा (जिनेटिक्स) आहे? किंवा समर्पण?

जिल्हा परिषद निवडणूक: सुनेत्रा यांचे पहिले परीक्षण

७ फेब्रुवारीला जिल्हा परिषद निवडणूक. सुनेत्रा यांच्या नेतृत्वात NCPचे प्रदर्शन कसे असेल? बारामती, पुणे जिल्ह्यात भाजप आणि शिवसेनेचे आव्हान.​​

यह निवडणूक सुनेत्रा यांच्या नेतृत्वक्षमतेचे पहिले परीक्षण असेल.

शरद पवारांची प्रतिक्रिया

शरद पवार (वय ८७) यांनी सुनेत्रा पवारांवर भावनिक समर्थन दर्शविले. “ती योग्य व्यक्ती. पवार घराण्याचा वारसा संभाळतील,” असे ते म्हणाले. ही शरद पवारांची आशीर्वाद.​

भविष्य: बारामती विधानसभा निवडणूक आणि आगेचा मार्ग

अजित पवारांचे मृत्यू, सुनेत्रा उपमुख्यमंत्री – पुढे काय?

• बारामती विधानसभा पोटनिवडणूक संभव (६ महिन्यांत).
• सुनेत्रा यांना राज्यसभेतून विधानसभेवर (किंवा विधानपरिषदेवर) येणे गरजेचे.
• लोकसभा २०२६ निवडणूक (यंदा नाही, पण २०२९).

मुख्य प्रश्न: सुनेत्रा कितपत काळ उपमुख्यमंत्री राहतील? बारामतीचे कायमस्वरूपी प्रतिनिधी बनतील का? किंवा राज्य पातळीवर वाढतील?

कटेवाडी ते मुंबई राज्यभवन: एक प्रतीकात्मक यात्रा

सुनेत्रा पवारांच्या जीवन प्रवासाचा सांकेतिक अर्थ:

• साधारण कुटुंबातून (कटेवाडी) संस्कृत, शिक्षित महिला.
• राजकीय घरात (अजित पवार) विवाह.
• समाजसेवा आणि आंतरिक शक्ती निर्माण.
• अचानक मृत्यूनंतर राज्य नेतृत्व.

यह यात्रा आश्चर्यजनक, भावनिक, ऐतिहासिक – सर्व.

निष्कर्ष: सुनेत्रा पवार – “साधारण” किंवा “असाधारण”?

सुनेत्रा पवार ही साधारण महिला, पारंपरिक पत्नी नव्हे राहिल्या, जेव्हा भाग्य आणि राजकारणाची तरंग त्यांना उपमुख्यमंत्री बनवले. कटेवाडीचा सपना ते मुंबई राज्यभवनात.

पण सर्वात महत्त्वाचा प्रश्न: “या भूमिकेमध्ये ते स्वतंत्र, समर्थ आणि दूरदर्शी नेत्री असतील का?”

आता उत्तर देणे हे भविष्यातील निर्णय, धोरण आणि कामगिरीवर अवलंबून. बारामतीचे हृदय त्यांचे समर्थनार्थ, पण महाराष्ट्र पूरेसा अभी अपेक्षा करत आहे.

---

५ प्रश्नोत्तरे (FAQs)

१. सुनेत्रा पवार कटेवाडीतून कधी आली बारामतीला?
१९८०च्या दशकात अजित पवारांच्याशी विवाह झाल्यानंतर. (अचूक वर्ष उपलब्ध नाही, पण सुमारे १९८०-८५).

२. राज्यसभा सदस्य कधी बनल्या?
२०१० च्या दशकात. NCP ने राज्यसभेसाठी नियुक्त केले. (अचूक तारीख उपलब्ध नाही, पण २०१०-२०१५ सुमारे).​

३. अजित पवारांचा मृत्यू कधी?
२८ जानेवारी २०२६, विमान अपघात, बारामती विमानतळ.​

४. उपमुख्यमंत्री शपथ कधी?
३१ जानेवारी २०२६, संध्याकाळ ५ वाजता, मुंबई राजभवन.

५. महाराष्ट्रातील पहिली महिला उपमुख्यमंत्री कोण?
सुनेत्रा पवार. कोणत्या मंत्रालयांसह? उत्पादन शुल्क (Excise) आणि क्रीडा (Sports).