माझं गाव आरोग्यसंपन्न गाव होईल का? एप्रिलपासून ५ कोटींची बक्षीस

महाराष्ट्र सरकारचं ‘माझं गाव, आरोग्य संपन्न गाव’ अभियान एप्रिलपासून सुरू. गुणवत्ता कामगिरीवर ग्रामपंचायतींना १ ते ५ कोटी बक्षीस, ८० कोटी बजेट. ग्रामीण आरोग्य सुधारणेसाठी मोठी संधी.

८० कोटींच्या अभियानाने गावं निरोगी होतील? माझं गाव स्वस्थ गाव योजनेचे सगळे राज!

माझं गाव, आरोग्य संपन्न गाव – एप्रिलपासून सुरू होणाऱ्या अभियानाची संपूर्ण माहिती आणि संधी

महाराष्ट्रात ग्रामीण भागात आरोग्य सुविधा वाढवण्यासाठी राज्य सरकारने एक मोठं पाऊल उचललं आहे. ‘माझं गाव, आरोग्य संपन्न गाव’ हे अभियान १ एप्रिल २०२६ पासून प्रत्येक आर्थिक वर्षात राबवलं जाणार आहे, ज्यात उत्कृष्ट कामगिरी करणाऱ्या ग्रामपंचायतींना मोठमोठाली रोख बक्षीस मिळणार आहे. फेब्रुवारी २०२६ च्या मंत्रिमंडळ बैठकीत ही मंजुरी मिळाली, आणि त्यासाठी ८० कोटी ७५ लाख रुपयांची तरतूदही झाली आहे. ग्रामीण भागात आजारांचा प्रादुर्भाव कमी करणं, माता‑बालकांचं आरोग्य सुधारणं आणि गावांना स्वावलंबी बनवणं – हे या अभियानाचं मुख्य लक्ष्य आहे.

अभियानाची सुरुवात आणि कालावधी काय?

हे अभियान दरवर्षी १ एप्रिल ते ३१ मार्च या कालावधीत राबवलं जाईल, म्हणजे पूर्ण वर्षभराची मोहीम. राज्यव्यापी अंमलबजावणी होईल आणि त्यात ग्रामपंचायती, आरोग्य उपकेंद्र, प्राथमिक आरोग्य केंद्रं, ग्रामीण रुग्णालयं आणि जिल्हा रुग्णालयं हे मुख्य घटक असतील. आरोग्य विभागाच्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार गावांची मूल्यमापन केलं जाईल आणि ७०% पेक्षा जास्त गुण मिळवणाऱ्या गावांना ‘आरोग्यसंपन्न गाव’ म्हणून प्रमाणपत्र, स्मृतिचिन्ह आणि रोख बक्षीस मिळेल. हे बक्षीस जिल्हास्तर, विभागीय आणि राज्यस्तरावर दिलं जाईल, जेणेकरून स्पर्धा वाढेल आणि प्रत्येक गाव प्रयत्न करेल.

अभियानाचे चार मुख्य आधारस्तंभ कोणते?

अभियानात चार मुख्य स्तंभ आहेत – नागरिकांच्या जीवनशैलीत बदल, प्रतिबंधात्मक उपाययोजना, वेळेवर उपचार आणि पुनर्वसन. जीवनशैली बदल म्हणजे व्यायाम, योगा, संतुलित आहार, धूम्रपान‑मद्यपान टाळणं यांसारख्या सवयींना प्रोत्साहन देणं. प्रतिबंधात्मक उपाय म्हणजे लसीकरण, स्वच्छता मोहीम, मलेरिया‑डेंग्यूसारख्या रोगांचं नियंत्रण. वेळेवर उपचारासाठी आरोग्य केंद्रांपर्यंत सहज पोहोच आणि पुनर्वसन म्हणजे आजारानंतर परत सामान्य जीवनात येण्यासाठी मदत. हे चारही भाग ग्रामस्थ, आशा कार्यकर्त्या, आरोग्य सेवक आणि स्थानिक संस्थांच्या सहभागाने राबवले जातील.

ग्रामपंचायतींसाठी बक्षीस रचना कशी आहे?

उत्कृष्ट ग्रामपंचायतींसाठी बक्षीस मोठी आहेत – प्रथम क्रमांकासाठी जिल्हास्तरावर २५ लाख, विभागीय स्तरावर १ कोटी आणि राज्यस्तरावर ५ कोटी रुपये. दुसऱ्या क्रमांकासाठी अनुक्रमे २० लाख, ७५ लाख आणि ३ कोटी, तर तिसऱ्या क्रमांकासाठी १५ लाख, ५० लाख आणि २ कोटी रुपये मिळतील. जिल्हा परिषदांना सुद्धा राज्यस्तरीय प्रथम, द्वितीय आणि तृतीयसाठी ५, ३ आणि २ कोटींची बक्षिसं आहेत. एकूण बजेट ८०.७५ कोटी आहे, ज्यामुळे दरवर्षी अनेक गावांना प्रोत्साहन मिळेल. ही रक्कम गावाच्या विकासकामांसाठी, आरोग्य सुविधांसाठी वापरता येईल.

मूल्यमापन कसं होईल? कोणत्या निकषांवर?

आरोग्य विभागाच्या निकषांवर गावांची तपासणी होईल – लसीकरणाची टक्केवारी, बालमृत्यूदर कमी करणं, माता‑मुलांची तपासणी, स्वच्छता स्तर, आजारांचा प्रादुर्भाव, व्यायाम शिबिरं, आहार जागृती असे अनेक मुद्दे. प्रत्येक निकषाला गुण दिले जातील आणि ७०% ओलांडणाऱ्या गावांना मान्यता मिळेल. मूल्यमापनासाठी ग्रामपंचायत, तालुका आणि जिल्हा यंत्रणा एकत्र काम करतील, जेणेकरून पारदर्शकता राहील.

ग्रामीण आरोग्य समस्या आणि अभियानाची गरज

महाराष्ट्रात ग्रामीण भागात अजूनही संसर्गजन्य रोग, कुपोषण, बालमृत्यू यांसारख्या समस्या आहेत. उदाहरणार्थ, डेंग्यू, मलेरिया सारख्या रोगांचा प्रादुर्भाव पावसाळ्यात वाढतो आणि ग्रामीण भागात उपचार उशिरा होतात. माता‑बालकांचं आरोग्य सुधारणं हे सरकारचं प्राधान्य आहे, कारण निरोगी मुलं आणि स्त्रियाच गावाचं भविष्य घडवतात. हे अभियान केवळ बक्षिसासाठी नाही, तर गावांना आरोग्याच्या बाबतीत स्वावलंबी बनवण्यासाठी आहे.

ग्रामस्थ आणि स्थानिक संस्थांचा सहभाग कसा?

अभियानात आशा कार्यकर्त्या, आरोग्य सेवक, ग्रामपंचायत सदस्य, शाळा, महाविद्यालयं आणि स्वयंसेवी संस्थांचा सक्रिय सहभाग अपेक्षित आहे. गावात शिबिरं, जागृती मोहिमा, स्पर्धा आणि नियमित तपासण्या घेतल्या जातील. उदाहरणार्थ, प्रत्येक शनिवार रोज व्यायाम सत्र किंवा आहार परिषदा आयोजित करणं सोपं आणि प्रभावी ठरेल. ग्रामस्थांनी स्वतःहून पुढाकार घेतला तर गाव लवकरच बक्षीस मिळवू शकतं.

अभियानाच्या यशासाठी सरकारची भूमिका

आरोग्य मंत्री प्रकाश आभीतकर यांच्या नेतृत्वात हे अभियान राबवलं जाईल आणि प्रत्येक जिल्ह्यात समन्वय समित्या स्थापन होतील. बजेटप्रमाणे उपकरणं, औषधं आणि प्रशिक्षणाची तरतूद असेल. मागील योजनांसारखं NHM (राष्ट्रीय आरोग्य अभियान) याच्याशी जोडून अधिक प्रभावी केलं जाईल.

गावांना यश मिळवण्यासाठी टिप्स

प्रथम, ग्रामसभेत अभियानाची चर्चा करा आणि समिती नेमा. दुसरं, लसीकरण १००% करा. तिसरं, स्वच्छता अभियान राबवा. चौथं, जीवनशैली बदलासाठी शिबिरं घ्या. पाचवं, नियमित आरोग्य तपासणी करा. अशा छोट्या प्रयत्नांनी मोठं यश मिळेल.​

अभियानाचे अपेक्षित परिणाम

हे अभियान यशस्वी झाल्यास ग्रामीण महाराष्ट्रात आजार कमी होतील, बालमृत्यूदर घसेल, आणि गावं आरोग्याच्या बाबतीत शहरासारखी स्वावलंबी होतील. दीर्घकाळात हे राज्याच्या आरोग्य आकडेवारीत क्रांती घडवेल.

शिवाय, इतर राज्यांच्या यशस्वी अभियांसारखं हेही मॉडेल बनेल.

FAQs (Marathi – 5)

1. प्रश्न: हे अभियान कधी सुरू होतं?
   उत्तर: १ एप्रिल २०२६ पासून प्रत्येक आर्थिक वर्षात, ३१ मार्चपर्यंत.
2. प्रश्न: कोणत्या गावांना बक्षीस मिळेल?
   उत्तर: ७०% पेक्षा जास्त गुण मिळवणाऱ्या ग्रामपंचायतींना ‘आरोग्यसंपन्न गाव’ म्हणून मान्यता आणि रोख बक्षीस.
3. प्रश्न: बक्षीस किती आहे?
   उत्तर: प्रथम क्रमांक राज्यस्तरावर ५ कोटी, जिल्हा २५ लाख; दुसरा, तिसरा क्रमांकही मोठी रक्कम.​
4. प्रश्न: अभियानाचे मुख्य उद्दिष्ट काय?
   उत्तर: ग्रामीण आरोग्य सुधारणा, आजार निर्मूलन, माता‑बालक आरोग्य, जीवनशैली बदल.
5. प्रश्न: बजेट किती आहे?
   उत्तर: दरवर्षी ८० कोटी ७५ लाख रुपये.