जालना-अंबडमध्ये संचारबंदी, शाळा बंद: दीपक बोऱ्हाडेंना घरात कैद, २१ तारखेचे मुंबई मोर्चे काय?

धनगर आरक्षण आंदोलक दीपक बोऱ्हाडे यांना मुंबई आंदोलनापूर्वी पोलिसांनी ताब्यात घेतले. जालना-अंबडमध्ये संचारबंदी, शाळा सुट्ट्या. २१ जानेवारीचे आझाद मैदान उपोषण थांबले? ST मागणी का रखडली? 

धनगर ST आरक्षणासाठी मुंबई धडकणार होते, पण पोलिसांनी आधीच अटक? हे षडयंत्र की कायदेशीर?

धनगर आरक्षण आंदोलन: दीपक बोऱ्हाडे ताब्यात, जालना-अंबडमध्ये संचारबंदी

महाराष्ट्रातील धनगर समाजाच्या ST आरक्षण मागणीसाठी जोर धरलेल्या आंदोलनाला पोलिसांनी धक्का दिला आहे. जालना जिल्ह्यातील प्रमुख आंदोलक दीपक बोऱ्हाडे यांना मुंबईच्या आझाद मैदानावर २१ जानेवारीला उपोषण आणि मोर्च्यापूर्वीच पोलिसांनी ताब्यात घेतले. जालना आणि अंबड शहरात संचारबंदी लागू करण्यात आली असून, शाळा-महाविद्यालयांना सुट्टी देण्यात आली. बाजारपेठा बंद पडल्या आहेत. हे सर्व जिल्हा परिषद आचारसंहितेच्या पार्श्वभूमीवर घडले आहे, ज्यामुळे राजकीय वातावरण तापले आहे.

दीपक बोऱ्हाडे कोण आणि आंदोलनाची पार्श्वभूमी

दीपक बोऱ्हाडे हे धनगर समाजाचे आक्रमक नेते म्हणून ओळखले जातात. गेल्या वर्षभरापासून ते धनगर समाजाला OBC अंतर्गत NT-C (३.५%) ऐवजी ST दर्जा देण्याची मागणी करत आहेत. धनगर आणि धनगड हे एकच असल्याचा दावा करून ते घटनात्मक ST यादीत समावेश घालण्याची विनंती करतात. ९% लोकसंख्या असलेल्या या समाजाला शेपटीपालन आणि पशुपालनाचा व्यवसाय आहे. २१ जानेवारीला मुंबईत १ लाख मेंढ्या आणि घोड्यांसह मोर्चा काढून उपोषणाचा इशारा होता. जालना, अंबड, जामखेड, पाचोड, पैठण नाका, पंढरपूर, सांगोला, पुणे भागांतून सहभागी मागवले होते.

पोलिस कारवाई आणि संचारबंदीचे कारणे

मुंबई पोलिसांनी आझाद मैदानावर आंदोलनाची परवानगी नाकारली. यानंतर जालना पोलिसांनी प्रतिबंधात्मक कारवाई केली. दीपक बोऱ्हाडेंच्या छत्रपती शिवाजी कॉलनीतील घराबाहेर पोलिसांचा मोठा फौजफाटा तैनात. त्यांना नोटिसा बजावून नजरकैदेत ठेवले. जालना शहरासह अंबडमध्ये ५ पेक्षा जास्त लोकांच्या जमाव्यावर बंदी, शस्त्रास्त्रे बेकायदेशीर. शाळा-कॉलेज बंद, बाजारपेठा ठप्प. छत्रपती संभाजीनगर परिक्षेत्राचे विशेष पोलीस महानिरीक्षक वीरेंद्र मिश्र यांनी दखल घेतली. हे जिल्हा परिषद निवडणुकीच्या आचारसंहितेमुळे घडले, ज्यात कायद-शांतता राखणे प्राधान्य.

धनगर आरक्षण मागणीचा इतिहास आणि आकडेवारी

धनगर समाज १९९० पासून ST साठी लढत आहे. सध्या NT-C मध्ये ३.५% आरक्षण, पण ST मध्ये धनगडांना ७% आहे. महाराष्ट्र सरकारने २०२४ मध्ये समिती नेमली, पण अहवाल रखडला. धनगर लोकसंख्या ८७ लाख (२०११ जनगणना), विदर्भ-मराठवाड्यात जास्त. मागील आंदोलनांत रस्ते रोको, उपोषणे झाली. २०२५ मध्ये पुण्यात मोर्चा, आता मुंबईचा निशाना.

राजकीय पार्श्वभूमी आणि प्रतिक्रिया

महायुती सरकारवर (भाजप-शिंदेसेना) धनगर नेत्यांचा राग. विधानसभेतही हा मुद्दा उपस्थित. विरोधक (महाविकास) सरकारला टार्गेट करतात. दीपक बोऱ्हाडे म्हणतात, “आरक्षणाशिवाय धनगर समाजाचा पराभव.” पोलिस कारवाईमुळे आंदोलकांत संताप. सोशल मीडियावर #DhangarSTResevation ट्रेंडिंग. जिल्हा परिषद निवडणुकीवर परिणाम होण्याची शक्यता.

मानवाधिकार आणि कायदेशीर पैलू

नागरिक स्वातंत्र्य vs सार्वजनिक शांतता, असा प्रश्न उपस्थित. कलम १४४ अंतर्गत संचारबंदी कायदेशीर, पण आंदोलन हक्क घटनात्मक. NCPRI आणि PUCL सारख्या संस्था लक्ष घालत आहेत. मागील धनगर आंदोलनांत कोर्टात याचिका गेल्या.

धनगर समाजाचे आर्थिक-सामाजिक चित्र

शेपटीपालन करणारे धनगर आता शेतीकडे वळले, पण दुष्काळ-जंगलतोडमुळे अडचणी. ST दर्ज्याने शिक्षण-नोकरीत फायदा. आयुष्यभराच्या संघर्षाचे प्रतीक मेंढा मोर्चा.

भविष्यात काय?

२१ तारख्यापर्यंत नजरकैद कायम राहील का? मुंबई आंदोलन रद्द होईल का? सरकार समिती अहवाल काढेल का? धनगर मतदारांचा विधानसभा निवडणुकीवर प्रभाव. हे आंदोलन मराठा आरक्षणाशी जोडले जाईल का?

५ मुख्य मुद्दे

• दीपक बोऱ्हाडे नजरकैदेत, मुंबई मोर्चा थांबला.
• जालना-अंबड संचारबंदी, शाळा बंद.
• धनगर ST मागणी: NT-C ते ST हस्तांतरण.
• १ लाख मेंढ्यांचा मुंबई मोर्चा नियोजित.
• आचारसंहिता आणि कायद-शांतता प्राधान्य.

धनगर समाजाची लढाई सुरूच राहील, पण पोलिस कारवाईने नवे वळण आले.

५ FAQs

१. दीपक बोऱ्हाडे यांना का ताब्यात घेतले?
मुंबई आझाद मैदानावर २१ जानेवारीला उपोषणाची परवानगी नाकारल्याने प्रतिबंधात्मक कारवाई. जालना घरात नजरकैद.​

२. जालना-अंबडमध्ये संचारबंदी का?
५ पेक्षा जास्त जमाव्यावर बंदी, आचारसंहिता आणि शांतता राखण्यासाठी. शाळा-बाजार बंद.​

३. धनगर समाज ST आरक्षण का मागतो?
धनगड-ST सारखे धनगरांना ST दर्जा. सध्या NT-C ३.५%, लोकसंख्या ९%.​

४. मुंबई मोर्च्याचा प्लॅन काय होता?
१ लाख मेंढ्या-घोड्यांसह आझाद मैदान उपोषण, जालना-पुणे-Marाठीतून.​

५. हा वाद निवडणुकीवर परिणाम करेल का?
जिल्हा परिषद आचारसंहितेत घडले, धनगर मतदारांचा प्रभाव येणाऱ्या राजकीय घडामोडींवर.​