स्त्रीरोग तज्ज्ञ डॉक्टरांच्या मते: असामान्य रक्तस्त्राव कधी गंभीर आहे?

असामान्य गर्भाशय रक्तस्त्राव (AUB) म्हणजे काय? पाळीच्या दरम्यान जास्त रक्तस्त्राव, अनियमित पाळी, रजोनिवृत्तीनंतर रक्तस्त्राव. कारणे, १० गंभीर लक्षणे, तपासण्या, औषधे, शस्त्रक्रिया आणि आहारातील बदल याबद्दल संपूर्ण माहिती.

असामान्य गर्भाशय रक्तस्त्राव (AUB): कारणे, लक्षणे, उपचार आणि संपूर्ण माहिती

“माझी पाळी नेहमीच अनियमित आहे.” “रक्तस्त्राव इतका जास्त होतो की दर तासाला पॅड बदलावे लागते.” “पाळी संपल्यानंतरही काही दिवस रक्तस्त्राव होतो.” हे वाक्य अनेक स्त्रियांच्या दैनंदिन जीवनाचा भाग आहेत. पण हे सर्व ‘सामान्य’ नाहीत. यालाच वैद्यकीय भाषेत असामान्य गर्भाशय रक्तस्त्राव (Abnormal Uterine Bleeding – AUB) म्हणतात. भारतीय आयुर्विज्ञान संशोधन परिषद (ICMR) च्या एका अहवालानुसार, प्रौढ स्त्रियांपैकी सुमारे १० ते ३०% स्त्रिया त्यांच्या आयुष्यात कधीना कधी AUB चा अनुभव घेतात. पण लाज, अज्ञान किंवा गंभीरता न समजल्यामुळे बहुतेकजण याकडे दुर्लक्ष करतात किंवा घरगुती उपायांवर अवलंबून राहतात.

AUB हा केवळ एक त्रासदायक लक्षण नसून, तो गर्भाशय, हॉर्मोन्स किंवा इतर अंतर्गत अवयवांमधील काही मूलभूत समस्येचा संकेत असू शकतो. योग्य वेळी निदान आणि उपचार केल्यास गंभीर अॅनिमिया (रक्तक्षय), नापीकपणा किंवा कर्करोगासारख्या स्थिती टाळता येऊ शकतात. हा लेख तुम्हाला AUB बद्दल सर्वसमावेशक माहिती देईल, जेणेकरून तुम्ही सजग होऊन योग्य पावले उचलू शकाल.

असामान्य गर्भाशय रक्तस्त्राव (AUB) म्हणजे नक्की काय?

सोप्या भाषेत, मासिक पाळीच्या नेहमीच्या चक्रापेक्षा वेगळा असलेला कोणताही रक्तस्त्राव म्हणजे AUB. मासिक पाळी ही एक नैसर्गिक प्रक्रिया आहे ज्यामध्ये गर्भाशयाचा आतील आच्छादन (एंडोमेट्रियम) नकोसा झाल्यामुळे रक्तस्त्राव होतो. सामान्य पाळी २१ ते ३५ दिवसांच्या आंतराने येते आणि २ ते ७ दिवस टिकते. त्यात सुमारे ३०-४० मिली रक्तस्त्राव होतो (साधारण २-३ पॅड प्रतिदिन).

जर खालीलपैकी काहीही लक्षणे दिसत असतील, तर ते AUB असू शकते:

• पाळीच्या काळात ७ दिवसांपेक्षा जास्त रक्तस्त्राव.
• २१ दिवसांपेक्षा कमी अंतराने पाळी येणे.
• रक्तस्त्राव इतका जास्त की दर १-२ तासांनी पॅड/टॅम्पोन बदलावे लागणे.
• रात्रीच्या झोपेतून उठवणारा रक्तस्त्राव.
• मोठ्या रक्तगट्ठ्यांचा (क्लॉट्स) सह रक्तस्त्राव.
• दोन पाळ्यांच्या मध्ये रक्तस्त्राव किंवा लहानसा डाग लागणे (स्पॉटिंग).
• रजोनिवृत्तीनंतर (मेनोपॉज) कोणताही रक्तस्त्राव.
• संभोगानंतर रक्तस्त्राव.

AUB ची वैज्ञानिक पार्श्वभूमी: ‘PALM-COEIN’ वर्गीकरण

जागतिक आरोग्य संघटना (WHO) आणि आंतरराष्ट्रीय स्त्रीरोग संस्था (FIGO) यांनी AUB ची कारणे समजण्यासाठी एक सुस्पष्ट प्रणाली तयार केली आहे, जिला PALM-COEIN असे म्हणतात. हे AUB ची ९ मुख्य श्रेणी दर्शवते.

PALM (संरचनात्मक कारणे – शस्त्रक्रियेद्वारे पाहिली जाऊ शकतात):

1. P – पॉलिप्स (गर्भाशयातील स्नायूंचे गाठीसारखे वाढ)
2. A – ॲडेनोमायोसिस (एंडोमेट्रियल ग्रंथी गर्भाशयाच्या भित्तीत वाढतात)
3. L – लिओमायोमा (गर्भाशयाच्या स्नायूंपासून बनलेल्या नाट्या म्हणजेच Fibroids)
4. M – मॅलिग्नंसी आणि हायपरप्लासिया (कर्करोग किंवा पूर्व-कर्करोगी स्थिती)

COEIN (असंरचनात्मक कारणे):
5. C – कोग्युलोपथी (रक्त गोठण्याच्या प्रक्रियेतील विकार)
6. O – ओव्हुलेटरी डिसफंक्शन (अंडोत्सर्ग न होणे – सर्वात सामान्य कारण)
7. E – एंडोमेट्रियल (गर्भाशयाच्या आतील आच्छादनाशी संबंधित)
8. I – इयाट्रोजेनिक (औषधांमुळे किंवा इतर उपचारांमुळे होणारे, जसे की गर्भनिरोधक गोळ्या, IUD)
9. N – नॉट येट क्लासिफाइड (अद्याप वर्गीकृत न झालेली इतर कारणे)

AUB ची सामान्य कारणे आणि त्यांची तपशीलवार माहिती

१. हॉर्मोनल असंतुलन (ओव्हुलेटरी डिसफंक्शन):
हे AUB चे सर्वात सामान्य कारण आहे, विशेषत: तरुण व किशोरवयीन मुली आणि रजोनिवृत्तीजवळील स्त्रियांमध्ये. एस्ट्रोजेन आणि प्रोजेस्टेरॉन या हॉर्मोन्सचे प्रमाण बिघडल्यास एंडोमेट्रियम जास्त जाड होते आणि अनियमित पद्धतीने पडते. पॉलिसिस्टिक ओव्हरी सिंड्रोम (PCOS), थायरॉईड विकार (हायपो किंवा हायपर), तणाव, जास्त वजन किंवा अतिशय कमी वजन यामुळे हॉर्मोन्स बिघडतात.

२. गर्भाशयातील नाट्या (फायब्रॉइड्स):
गर्भाशयाच्या स्नायूपासून बनलेल्या ह्या नाट्या सौम्य (कॅन्सर नसलेल्या) असतात. भारतात सुमारे २०-४०% स्त्रियांमध्ये फायब्रॉइड्स आढळतात. हे नाटे गर्भाशयाच्या आकारात वाढ करून, रक्तस्त्रावाचे प्रमाण वाढवतात, कालावधी वाढवतात आणि मध्ये रक्तस्त्राव घडवून आणतात.

३. गर्भाशय पॉलिप्स:
हे लहान, मांसल वाढीव उंचवटे असतात जे गर्भाशयाच्या आतील भिंतीवर (एंडोमेट्रियल पॉलिप्स) किंवा मानेजवळ (सर्वायकल पॉलिप्स) उगवतात. हे सहसा सौम्य असतात पण अनियमित रक्तस्त्राव, विशेषत: संभोगानंतरचा रक्तस्त्राव, याचे कारण बनतात.

४. ॲडेनोमायोसिस:
या अवस्थेत, गर्भाशयाचे आतील आच्छादन (एंडोमेट्रियम) गर्भाशयाच्या भिंतीच्या स्नायूंमध्ये वाढू लागते. यामुळे गर्भाशय मोठा आणि कोमल होतो, अत्यंत वेदनादायक आणि जास्त प्रमाणात रक्तस्त्राव होतो.

५. गर्भाशयाचा कर्करोग किंवा पूर्व-कर्करोगी स्थिती:
ही सर्वात गंभीर कारणांपैकी एक आहे. एंडोमेट्रियल कॅन्सर (गर्भाशयाचा कर्करोग) मुख्यतः रजोनिवृत्तीनंतरच्या स्त्रियांमध्ये होतो. त्याचे पहिले लक्षण म्हणजे असामान्य रक्तस्त्राव. लवकर निदान झाल्यास यावर उपचार शक्य आहेत. म्हणूनच, रजोनिवृत्तीनंतर कोणताही रक्तस्त्राव झाला, तर तत्काळ डॉक्टरांना दाखवणे गरजेचे आहे.

६. इतर कारणे:

• गर्भनिरोधक साधने: गर्भनिरोधक गोळ्या सुरू केल्यावर किंवा बंद केल्यावर, अंतर्गर्भाशयी उपकरण (IUD) लावल्यावर.
• गर्भपात किंवा एक्टोपिक प्रेग्नन्सी: गर्भधारणेच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात असामान्य रक्तस्त्राव होऊ शकतो.
• संसर्ग: गर्भाशय, गर्भाशयमुख किंवा श्रोणी प्रदेशाचा संसर्ग (PID).
• रक्त गोठण्याचे विकार: वॉन विलेब्रांड डिसीज सारखे आनुवंशिक विकार.
• क्रोनिक आजार: लिव्हर किंवा मूत्रपिंडाचे आजार.
• काही औषधे: रक्त पातळ करणारी औषधे (एस्पिरिन, वॉरफरिन), काही मेंदूवरील औषधे.

AUB ची लक्षणे: केवळ रक्तस्त्रावापेक्षा अधिक

AUB चा अनुभव प्रत्येक स्त्रीमध्ये वेगळा असतो. काही प्रमुख लक्षणे:

• अत्याधिक रक्तस्त्राव: दर १-२ तासांनी सॅनिटरी पॅड/टॅम्पोन भरणे. रात्री पॅड बदलण्यासाठी उठावे लागणे.
• प्रमाणाबाहेरचा काळ: ७ दिवसांपेक्षा जास्त पाळी चालणे.
• अनियमितता: एका महिन्यात दोनदा पाळी येणे किंवा ३५ दिवसांपेक्षा अधिक अंतर पडणे.
• मध्ये रक्तस्त्राव: दोन पाळ्यांच्या दरम्यान रक्तस्त्राव किंवा डाग.
• वेदना: खूप तीव्र ऐठीचे दुखणे (डिसमेनोरिया), पाठदुखी, ओटीपोटात दुखणे.
• रक्तगट्ठे: २.५ सेंमी (नाण्याएवढे) पेक्षा मोठे रक्तगट्ठे बाहेर पडणे.
• रजोनिवृत्तीनंतर रक्तस्त्राव: हे एक आणीबाणीचे लक्षण आहे.
• इतर लक्षणे: थकवा, अशक्तपणा, चक्कर येणे (अॅनिमियामुळे), फुलावट, श्वास काहू लागणे.

डॉक्टरांकडे कधी जावे? – ही ५ परिस्थिती आणीबाणीची आहेत

खालीलपैकी कोणतेही एक लक्षण दिसल्यास, स्त्रीरोग तज्ज्ञ (गायनेकॉलॉजिस्ट) यांचा तातडीने सल्ला घ्यावा:

1. एका तासाआत संपूर्ण पॅड भरून वाहून जाणे आणि हे अनेक तास चालू राहिले.
2. रजोनिवृत्तीनंतर कोणताही रक्तस्त्राव.
3. गर्भधारणेची शक्यता असताना रक्तस्त्राव.
4. तीव्र वेदना, चक्कर, फिक्का पडणे किंवा अचेतावस्था.
5. ३ आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ रक्तस्त्राव चालू राहिले.

निदानाची प्रक्रिया: तपासण्या कोणत्या?

डॉक्टर प्रथम तुमचा पूर्ण इतिहास घेतील आणि शारीरिक तपासणी करतील. त्यानंतर खालील तपासण्या सुचवल्या जाऊ शकतात:

1. रक्ततपासण्या: हिमोग्लोबिन (अॅनिमिया), थायरॉईड, रक्त गोठण्याची कार्ये, हॉर्मोन लेव्हल (FSH, LH, प्रोलॅक्टिन), गर्भधारणा चाचणी.
2. अल्ट्रासाउंड (TVS/TAUS): गर्भाशय, अंडाशय आणि श्रोणी प्रदेशाची प्रतिमा तयार करणे. ही पहिली आणि महत्त्वाची तपासणी आहे.
3. एंडोमेट्रियल बायोप्सी: गर्भाशयाच्या आतील आच्छादनाचा एक छोटासा नमुना घेऊन तपासणी. विशेषत: ४५ वर्षांवरील स्त्रियांसाठी किंवा कर्करोगाचा संशय असल्यास.
4. हिस्टेरोस्कोपी: एक पातळ, प्रकाशयुक्त नळी (स्कोप) गर्भाशयमार्गातून गर्भाशयात घालून थेट आतील भाग पाहणे. पॉलिप्स किंवा फायब्रॉइड्स दिसल्यास, ते काढूनही टाकता येते.
5. सोनोहिस्टेरोग्राफी: स्टेराईल द्रव गर्भाशयात भरून अल्ट्रासाउंड केल्यास अचूक प्रतिमा मिळतात.
6. एमआरआय: जटिल प्रकरणांमध्ये फायब्रॉइड्स किंवा ॲडेनोमायोसिसचे तपशील समजण्यासाठी.

उपचार पर्याय: औषधांपासून शस्त्रक्रियांपर्यंत

उपचार हे AUB च्या कारणावर, तुमच्या वयावर, पुढील गर्भधारणेच्या इच्छेवर आणि लक्षणांच्या तीव्रतेवर अवलंबून असतात.

अ. औषधोपचार (फार्माकोलॉजिकल थेरपी)

1. हॉर्मोनल उपचार:
   • कॉम्बिनेशन गर्भनिरोधक गोळ्या: हे पाळी नियमित करतात, रक्तस्त्राव कमी करतात आणि वेदना कमी करतात.
   • प्रोजेस्टिन-फक्त गोळ्या किंवा इंजेक्शन: ज्यांना एस्ट्रोजेन घेता येत नाही त्यांच्यासाठी.
   • हॉर्मोनयुक्त अंतर्गर्भाशयी उपकरण (LNG-IUS): गर्भाशयात ठेवले जाणारे एक छोटे साधन जे प्रोजेस्टिन सोडते. हे रक्तस्त्राव ९०% पेक्षा जास्त कमी करू शकते आणि ५ वर्षे कार्यरत असते. ICMR ने याची प्रभावीता मान्य केली आहे.
   • गोनॅडोट्रॉपिन-रिलीझिंग हॉर्मोन (GnRH) ॲगोनिस्ट: हे हॉर्मोन्स कमी करून तात्पुरती रजोनिवृत्ती निर्माण करतात, फायब्रॉइड्स लहान करतात. फक्त ६ महिन्यांपर्यंतचा वापर शिफारस केला जातो.
2. नॉन-हॉर्मोनल औषधे:
   • नॉन-स्टेरॉइडल अँटी-इन्फ्लेमेटरी ड्रग्स (NSAIDs): आयब्युप्रोफेन, मेफेनॅमिक ॲसिड. हे वेदना आणि रक्तस्त्राव (२०-५०%) कमी करतात.
   • ट्रॅनेक्सॅमिक ॲसिड: हे रक्त गोठण्यास मदत करून रक्तस्त्राव जोरात असताना घ्यावे लागते. रक्तस्त्राव ४०-५०% कमी करू शकते.
   • आयर्न सप्लिमेंट्स: अॅनिमिया दूर करण्यासाठी.

ब. शस्त्रक्रिया पर्याय (सर्जिकल मॅनेजमेंट)

1. हिस्टेरोस्कोपिक सर्जरी: पॉलिप्स किंवा छोटे फायब्रॉइड्स काढणे (मायोमेक्टोमी), गर्भाशयाच्या आतील आच्छादन काढून टाकणे (एंडोमेट्रियल रेसेक्शन).
2. एंडोमेट्रियल अब्लेशन: गर्भाशयाच्या आतील आच्छादनाचा नाश करणे, जेणेकरून ते पुन्हा वाढू शकणार नाही. हे त्यांना साठी आहे ज्यांना पुढे गर्भधारणा करायची नाही.
3. युटेराईन आर्टरी एम्बोलायझेशन (UAE): फायब्रॉइड्सला रक्तपुरवठा करणाऱ्या रक्तवाहिन्यांना ब्लॉक करून फायब्रॉइड्स आकाराने लहान केले जातात.
4. मायोमेक्टोमी: फक्त फायब्रॉइड्स काढून टाकणे, गर्भाशय कायम ठेवणे. गर्भधारणेची इच्छा असलेल्या स्त्रियांसाठी हा पर्याय आहे.
5. हिस्टेरेक्टॉमी: संपूर्ण गर्भाशय काढून टाकणे. हा कायमचा आणि अंतिम उपाय आहे. जेव्हा इतर सर्व उपचार अयशस्वी ठरतात किंवा कर्करोग असतो, तेव्हाच ही शस्त्रक्रिया केली जाते. यानंतर पाळी येणे पूर्णपणे थांबते आणि गर्भधारणा शक्य नसते.

आयुर्वेद आणि जीवनशैली व्यवस्थापन

आयुर्वेदानुसार, AUB हा ‘अष्टार्तव’ विकारांपैकी एक आहे, ज्याचे मूळ कारण म्हणजे ‘रक्त’ आणि ‘पित्त’ दोषातील विकार. काही उपाययोजना:

• आहार: थंड, गोड आणि तुरट पदार्थ घ्या. लोखंड, फॉलिक ॲसिड आणि विटामिन-सी युक्त आहार (पालक, चुकंदर, मूग, आंबा, मोसंबी) घ्या. तीक्ष्ण, खारट, तळलेले पदार्थ टाळा.
• औषधी वनस्पती: अशोकसार (साराका असोका), लोध्र (सिम्प्लोकोस रेसमोसा), शतावरी, नागकेसर, उदुंबर यांचा काढा उपयुक्त आहे.
• प्रक्रिया: ‘योनी प्रक्षालन’ (वेजायनल डश), ‘बस्ती’ (एनिमा) सारख्या पंचकर्म प्रक्रिया फायदेशीर ठरू शकतात.
• जीवनशैली: नियमित व्यायाम (पण जोराचा नाही), योग (वज्रासन, पवनमुक्तासन, भ्रामरी प्राणायाम), पुरेशी झोप, तणाव व्यवस्थापन (ध्यान).

गर्भधारणेची इच्छा असलेल्या स्त्रियांसाठी विशेष मार्गदर्शन

AUB असताना गर्भधारणा अवघड असू शकते, पण अशक्य नाही. हॉर्मोनल असंतुलन किंवा फायब्रॉइड्समुळे गर्भधारणेस अडचण येऊ शकते. उपचाराचा मार्ग निवडताना पुढील गर्भधारणेची इच्छा डॉक्टरांना नक्की सांगावी. हिस्टेरोस्कोपिक मायोमेक्टोमी, काही औषधे आणि जीवनशैलीत बदल यामुळे गर्भधारणेची शक्यता वाढवता येऊ शकते.

सजगता आणि समयसिद्ध कृती हेच उत्तम उपचार

असामान्य गर्भाशय रक्तस्त्राव हा ‘स्त्री होण्याचा एक भाग’ मानून टाकणे योग्य नाही. तो तुमच्या शरीराचा एक महत्त्वाचा संकेत आहे. लाज, गैरसमज किंवा दिरंगाईने गंभीर परिणाम भोगावे लागू शकतात. नियमित तपासणी, संतुलित आहार, तणावमुक्त जीवनशैली आणि लक्षणे दिसताच तज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला घेणे, हेच AUB वर मात करण्याची पहिली पायरी आहे. तुमचे आरोग्य हे तुमच्या हातात आहे.

---

(FAQs)

१. फायब्रॉइड्स (गर्भाशयातील नाट्या) असल्यास नेहमी शस्त्रक्रिया करावी लागते का?
उत्तर: नक्कीच नाही. बहुतेक फायब्रॉइड्स सौम्य असतात आणि जर त्यामुळे त्रास होत नसेल तर त्यांच्यासाठी कोणत्याही उपचाराची गरज नसते. फक्त निरीक्षणात ठेवले जाते. जर रक्तस्त्राव, वेदना किंवा इतर त्रास असेल तर प्रथम औषधांचा प्रयत्न केला जातो (जसे की ट्रॅनेक्सॅमिक ॲसिड, हॉर्मोनल IUD). जर त्यानेही आराम न मिळाला किंवा फायब्रॉइड्स खूप मोठे असतील, तरच शस्त्रक्रियेचा विचार केला जातो. शस्त्रक्रिया म्हणजे केवळ गर्भाशय काढून टाकणे (हिस्टेरेक्टॉमी) नसून, फक्त नाटे काढणे (मायोमेक्टोमी) किंवा रक्तपुरवठा बंद करणे (UAE) हे पर्यायही आहेत.

२. असामान्य रक्तस्त्राव होत असेल तर आयुर्वेदिक औषधे डॉक्टरांच्या परवानगीशिवाय घेतली जाऊ शकतात का?
उत्तर: नाही, असे करू नये. आयुर्वेदिक औषधांमध्येही शक्तिशाली रसायने असतात जी इतर औषधांसोबत परस्परविरोधी (इंटरॅक्शन) असू शकतात किंवा तुमच्या अवस्थेवर अनिष्ट परिणाम करू शकतात. उदाहरणार्थ, काही औषधे रक्त पातळ करू शकतात, ज्यामुळे रक्तस्त्राव आणखी वाढू शकतो. तुम्ही आयुर्वेदिक उपचार घेऊ इच्छित असाल, तर प्रथम तुमचे स्त्रीरोग तज्ज्ञ आणि एक प्रमाणित आयुर्वेदाचार्य या दोघांचा सल्ला घ्यावा. ते तुमच्या सर्व परिस्थिती लक्षात घेऊन एक समन्वित उपचार योजना (इंटीग्रेटेड ॲप्रोच) सुचवू शकतात.

३. LNG-IUS (हॉर्मोनल IUD) म्हणजे काय? याचे फायदे आणि तोटे काय आहेत?
उत्तर: LNG-IUS हे एक लहान, T-आकाराचे प्लास्टिकचे साधन आहे जे डॉक्टर गर्भाशयात ठेवतात. हे प्रोजेस्टिन हॉर्मोन हळूहळू सोडते जे गर्भाशयाच्या आच्छादनाला पातळ ठेवते.

• फायदे: AUB च्या उपचारात अत्यंत प्रभावी (९०% पेक्षा जास्त रक्तस्त्राव कमी करते). ५ वर्षे कार्यरत राहते. एक उत्तम गर्भनिरोधक आहे. गर्भाशय काढण्याची शस्त्रक्रिया टाळता येऊ शकते. कमी दुष्परिणाम.
• तोटे/अडचणी: ठेवल्यानंतर काही महिने अनियमित डाग/रक्तस्त्राव होऊ शकतो. क्वचित प्रकरणांमध्ये बाहेर पडू शकते. संसर्गाचा धोका (क्वचित). सुरुवातीला ऐठीत वेदना होऊ शकते. दीर्घकाळापर्यंत गर्भधारणेची इच्छा असल्यास हा पर्याय योग्य नाही.

४. रजोनिवृत्तीनंतर झालेला रक्तस्त्राव नेहमीच कर्करोगाचे लक्षण असते का?
उत्तर: नाही, पण तो एक गंभीर चेतावणीचे लक्षण आहे आणि त्याकडे दुर्लक्ष करू नये. रजोनिवृत्तीनंतर एस्ट्रोजेन हॉर्मोन कमी होते, त्यामुळे सामान्यतः कोणताही रक्तस्त्राव होत नाही. अचानक रक्तस्त्राव झाला, तर त्याची अनेक कारणे असू शकतात: गर्भाशयाच्या आच्छादनाची पातळ जाडी (एंडोमेट्रियल ॲट्रॉफी), पॉलिप्स, संसर्ग, हॉर्मोनल थेरपी, किंवा (क्वचित प्रसंगी) एंडोमेट्रियल कॅन्सर. म्हणूनच, रजोनिवृत्तीनंतरचा प्रत्येक रक्तस्त्राव तत्काळ डॉक्टरांना दाखवणे अनिवार्य आहे. बहुतेक वेळा कारण सौम्य असते, पण कर्करोगाची शक्यता टाळण्यासाठी तपासणी करणे गरजेचे आहे.

५. AUB चा अॅनिमियावर (रक्तक्षय) कसा परिणाम होतो? त्यासाठी काय करावे?
उत्तर: जास्त प्रमाणात किंवा वारंवार होणाऱ्या रक्तस्त्रावामुळे शरीरातील लोह (आयर्न) संपुष्टात येते. लोह हे हिमोग्लोबिन तयार करण्यासाठी आवश्यक असते. लोह कमी झाल्यास अॅनिमिया होतो.

• लक्षणे: अतिशय थकवा, कमजोरी, फिक्का पडणे, हृदयाचा ठोका वाढणे, श्वास काहू लागणे, चक्कर येणे, नखे तुटकळ होणे.
• उपाय: (१) तात्काळ: डॉक्टरांच्या सल्ल्याने लोहयुक्त गोळ्या (आयर्न सप्लिमेंट्स) घ्याव्यात. गंभीर अॅनिमिया असल्यास रक्तदान (ब्लड ट्रान्सफ्युजन) आवश्यक असू शकते. (२) दीर्घकालीन: AUB चे मूळ कारण शोधून त्याचा उपचार करणे. (३) आहार: लोहयुक्त आहार (पालक, चुकंदर, मोहरी, काजू, खजूर) विटामिन-सी (संत्री, मोसंबी, लिंबू) बरोबर घ्यावा, ज्यामुळे लोह शोषले जाते. चहा-कॉफी जेवणाच्या आधी-नंतर कमी घ्यावा.