Uttarayana 2026 ची तारीख, शुभ वेळ, पूजा विधी, धार्मिक महत्त्व आणि सणाशी निगडित परंपरा जाणून घ्या.

Uttarayana 2026 म्हणजे काय? — विज्ञान आणि परंपरा एकत्र

उत्तरायण’ हा शब्द ‘उत्तर’ आणि ‘अयन’ या संस्कृत शब्दांपासून तयार झाला आहे, ज्याचा अर्थ आहे सूर्याचा उत्तर दिशेने गमन. खगोलशास्त्रीय दृष्टीने सूर्य पृथ्वीच्या कक्षा आणि अक्षाभोवती फिरताना वर्षामध्ये दोन महत्त्वाचे क्षण बनवतो — उत्तरायण आणि दक्षिणायण. उत्तरायण म्हणजे सूर्य त्याच्या काळातील दक्षिणेकडून उत्तर दिशेच्या प्रवाहाकडे वळणे, ज्यामुळे दिवसाचे प्रमाण वाढते आणि उष्णतेची मात्रा वाढण्यास सुरुवात होते.

धार्मिक परंपरेनुसार, मकर संक्रांतीच्या दिवशी सूर्यदेव मकर राशीत प्रवेश करतात, अशावेळी प्रकाश आणि सकारात्मक शक्ती वाढते — हे नवीन ऊर्जा, फल, सुख आणि समृद्धीचे संकेत मानले जाते.

2026 मध्ये उत्तरायणची तारीख आणि शुभ वेळ

📍 तारीख : 14 जानेवारी 2026 (बुधवार)
📍 संक्रांती क्षण / शुभ समय : सुमारे दुपारी 3:13 वाजता
📍 मकर संक्रांतीचा पवित्र काल (पुण्यकाल) : संक्रीय क्षणानंतर काही तास पर्यंत शुभ फलाचे मानले जाते.

हा दिवस हिंदू पंचांगानुसार अतिशय शुभ मानला जातो कारण या क्षणी सूर्याचा प्रभाव अतिशय सकारात्मक मानला जातो आणि पूजा, दान, स्नान, यज्ञ व इतर धार्मिक कार्यांची सिद्धी अधिक फलदायी ठरते.

मुख्य पूजा आणि परंपरा

उत्तरायण किंवा मकर संक्रांतीच्या दिवशी अनेक धार्मिक रीतिरिवाज पाळले जातात.

🔶 सूर्यपूजा (Surya Puja) – सूर्यदेवाला नमस्कार आणि अर्घ्य देणे, त्यांच्या कृपेने जीवनात प्रकाश, उर्जा आणि समृद्धी येते असा विश्वास.

🔶 पुण्यस्नान (Holy Bath) – नदीकाठ किंवा पवित्र जलाशयात स्नान करणे विशेष पुण्यदायी मानले जाते.

🔶 दान-पुण्य (Charity) – मोत्यांचे, अन्नाचे वा वस्त्रांचे दान करण्याने पुण्य प्राप्त होते असे श्रद्धा आहे.

🔶 परंपरागत अन्न (Food Traditions) – तिळ-गुड़, खिचडी, उन्धियू (गुजरात), पोंगल (दक्षिण भारत) आदि पारंपरिक पदार्थ खाण्याची परंपरा.

🔶 पतंग उडवणे (Kite Flying) – विशेषतः गुजरातमध्ये लोकांनी आकाशात रंगीत पतंग उडवून आनंद साजरा करणे.

उत्तरायणचे धार्मिक आणि आध्यात्मिक महत्त्व

➡️ सकारात्मक ऊर्जा आणि प्रकाश : उत्तरायणचा काळ प्रकाश वाढण्याचा काल मानला जातो; या काळात शुभ कर्म अधिक फलदायी मानले जातात.

➡️ देवताओंचा दिवस : परंपरेनुसार, उत्तरायणच्या काळात देवतांचा दिवस सुरू होतो; म्हणून स्नान, पूजा-अर्चा आणि त्यागाचे विशेष महत्व आहे.

➡️ आरोग्य आणि समृद्धीचा संदेश : सूर्यदेव जीवनाचे स्रोत मानले जातात. त्यांच्या कृपेने आरोग्य, रोषणाई आणि जीवनात स्थैर्य येते.

➡️ समाज आणि कुटुंबाचे ऐक्य : या काळात एकत्र येण्याची, आनंद साजरा करण्याची आणि कुटुंबातील नात्यांना सुदृढ करण्याची परंपरा आहे.

भौगोलिक फरक आणि विविधता

उत्तरायणचा उत्सव भारतभर विविध रूपात साजरा होतो — महाराष्ट्रात, मकर संक्रांती म्हणून तिळ-गुड़चा प्रसाद, गुजरातमध्ये पतंग उत्सव, दक्षिणेत पोंगल म्हणून सण, औधिमा आणि पिस्ती गोष्टींच्या संबंधित पदार्थ केल्या जातात.

वैज्ञानिक दृष्टीकोनातून उत्तरायणचं महत्त्व

घटकांद्वारे सूर्याचे उत्तरायणाचे गणित मानले तर 14 जानेवारीच्या आजूबाजूचं वेळ हे खगोलशास्त्रीय सूर्याच्या उत्तर दिग्देश प्रवासाचं औचित्य आहे. यामुळे दिवस लांब होण्यास आणि उष्णतेचा वाढ झाल्यामुळे ऋतूतील बदलाचा अनुभव येतो — शिशिर ऋतू नंतर वसंतकडे ओढला जातो.

काय करावे आणि कसे अनुभवावे (पारंपरिक उपाय)

✔️ सकाळी लवकर उठून सूर्यदेवाला दान आणि अर्घ्य द्या.
✔️ पारिवारिक धार्मिक विधी करा, अन्नाचे दान करा.
✔️ तिळ-गुड़, खिचडी किंवा स्थानिक पारंपरिक पाककृती बनवा.
✔️ सकाळ-दुपारी मंदिरात दर्शन किंवा पूजा करा.

====================================================
FAQs

1. उत्तरायण 2026 कोणत्या दिवशी येतो?
   उत्तरायण सण 14 जानेवारी 2026 रोजी आहे.
2. उत्तरायण आणि मकर संक्रांती मध्ये काय फरक?
   उत्तरायण खगोलीय संकल्पना आहे, तर मकर संक्रांती त्याच क्षणाचा सणात्मक आणि धार्मिक रूप आहे.
3. उत्तरायणच्या दिवशी कोणत्या पूजा/आचार केला जातो?
   सूर्यपूजा, पुण्यस्नान, दान आणि पारंपरिक अन्नांचा प्रसाद.
4. ही परंपरा का महत्त्वाची आहे?
   सूर्याचे उत्तरायण सुरू होणे आशा, प्रकाश आणि सकारात्मक ऊर्जा दर्शवते.
5. पुण्यकाल म्हणजे काय?
   मकर संक्रांतीच्या क्षणानंतर काही तासांचा शुभ समय ज्यामध्ये पूजा आणि पुण्य कृत्ये अधिक फलदायी मानली जातात.