बारावी परीक्षेत २० कॉपीच्या घटना, दहावीत शून्य – पुण्यात कॉपीचा खेळ कोण चालवतोय?

महाराष्ट्र HSC बारावी परीक्षेत २० कॉपीच्या घटना नोंदवल्या, दहावीत शून्य. लातूरमध्ये ६, अमरावतीत ५ केसेस. कारणं, कारवाई आणि उपाय काय?

HSC परीक्षेत कॉपीचा धक्का: २० केसेस, SSC क्लिन स्वीप – शिक्षकांचा हात का?

बारावी परीक्षेत २० कॉपीच्या घटना, दहावीत शून्य – पुण्यात कॉपीचा खेळ कसा चालला?

महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक आणि उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळाच्या (MSBSHSE) बारावी (HSC) आणि दहावी (SSC) परीक्षांमध्ये कॉपीचा प्रश्न दरवर्षी हा चिरंतन होता, पण २०२६ च्या परीक्षेत एक विचित्र चित्र दिसलं. बारावीच्या विविध पेपरांमध्ये एकूण २० कॉपीच्या घटना नोंदवल्या गेल्या, तर दहावीच्या परीक्षेत एकही केस नाही. सर्वाधिक ६ घटना लातूर विभागात, ५ अमरावतीत, तर पुणे, छत्रपती संभाजीनगरसह इतर विभागांतही काही केसेस समोर आल्या. ही बातमी लोकमतमध्ये आली असता विद्यार्थी, पालक आणि शिक्षकांमध्ये चर्चा सुरू झाली – आता कॉपीचा खेळ बारावीपुरताच मर्यादित का झाला? आणि दहावीत अशी शुद्धता कशी शक्य झाली?

बारावी परीक्षेत कॉपीच्या २० घटना – कुठे काय घडलं?

बारावी परीक्षेच्या वेगवेगळ्या केंद्रांवरून उड्या मारणाऱ्या फ्लायिंग स्क्वॉड आणि CCTV फुटेजमधून या २० केसेस समोर आल्या. लातूर विभागात सर्वाधिक ६ घटना, जिथे काही केंद्रांवर विद्यार्थ्यांनी एकमेकांच्या उत्तरपत्रिकेतून कॉपी केल्याचं दिसलं. अमरावतीत ५ केसेस, पुण्यात धायरी केंद्रावर रसायनशास्त्राच्या पेपरमध्ये शिक्षकानेच लॉगबुक वाटून कॉपीचा प्रकार घडवल्याचा आरोप. छत्रपती संभाजीनगरमध्ये इंग्रजी पेपरमध्ये ४२ केसेसमध्ये २३ जणांवर FIR, त्यात पर्यवेक्षक शिक्षकांचाही समावेश. बीडमध्ये ड्रोन कॅमेराने १६ हॉलमध्ये मास कॉपी पकडली, ५ शिक्षक निलंबित, १२ तपासाखाली. हे सगळे प्रकार फेब्रुवारी २०२६ च्या परीक्षेत घडले, जेव्हा एकूण १५ लाखहून अधिक विद्यार्थी सहभागी झाले होते.​

दहावी परीक्षेत शून्य केसेस – यात काय खास?

दुसरीकडे दहावी (SSC) परीक्षेत एकही कॉपीची घटना नोंदवली गेली नाही, हे खरंच कौतुकास्पद. राज्यभरातील ३३७३ केंद्रांवरून चाललेल्या परीक्षेत फ्लायिंग स्क्वॉड, CCTV, ड्रोन आणि पोलिस संरक्षण असूनही दहावीत शुद्धता राखली गेली. यामागे बोर्डाने घेतलेल्या कडक उपाययोजना – प्रत्येक केंद्रावर ऑनलाइन ट्रेनिंग दिलेल्या १५,००० पर्यवेक्षक, स्पष्ट मार्गदर्शक तत्त्वं आणि “Copy Mukt Abhiyan” यांचा मोठा हात असल्याचं बोर्डाचे अध्यक्ष शरद गोसावी यांनी सांगितलं. पुण्यासह इतर भागांतही दहावी केंद्रांवर कुठलाही प्रकार घडला नाही, ज्यामुळे बोर्डाच्या प्रयत्नांना यश मिळाल्याचं दिसतं.​

कॉपीचे प्रकार काय असतात आणि बारावीत जास्त का?

बारावी परीक्षेत कॉपीचे प्रकार विविध – एकमेकांच्या उत्तरपत्रिकेतून कॉपी, मोबाईलवरून चीटिंग, लॉगबुक किंवा छोटे नोट्स लपवून वापरणं, पर्यवेक्षक शिक्षकांची मदत. पुण्याच्या धायरी केंद्रावर चहा पिण्यासाठी मुख्य पर्यवेक्षकाला बाहेर पाठवून दुसऱ्या शिक्षकाने रसायनशास्त्राच्या पेपरमध्ये कॉपीचा प्रकार घडवला, जो फ्लायिंग स्क्वॉडने पकडला. बीडमध्ये ड्रोनने दाखवले की पर्यवेक्षक विद्यार्थ्यांना मदत करत होते, संभाजीनगरमध्ये CCTV ने मास कॉपी रेकॉर्ड केली. बारावीत जास्त केसेस येण्याचं कारण – स्पर्धा जास्त (मेडिकल, इंजिनीअरिंगसाठी), विषय अवघड, आणि काही केंद्रांवर पर्यवेक्षण कमकुवत. दहावीत मात्र विषय सोपे, दबाव कमी आणि उपाययोजना प्रभावी.

शिक्षकांचा सहभाग – हा सर्वात धक्कादायक भाग

कॉपी केसेसमध्ये शिक्षकांचा सहभाग हा सर्वात चिंताजनक – पुण्यात ९ शिक्षकांवर FIR, बीडमध्ये ५ निलंबित, संभाजीनगरमध्ये पर्यवेक्षकांचा समावेश. जेव्हा जे विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन करायला पाहिजे ते त्यांना चुकीच्या पथावर नेतात, तेव्हा शिक्का परीक्षेच्या पलीकडे जाऊन शिक्षण व्यवस्थेला लागतो. बोर्डाने यावर कडक भूमिका घेतली – निलंबन, तक्रार, गुन्हे नोंद, आणि केंद्र रद्द करण्याची धमकी. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनीही मास कॉपी सापडल्यास केंद्र रद्द आणि कर्मचारी बडतर्फ करण्याची घोषणा केली.

बोर्डाच्या उपाययोजना काय आहेत आणि त्या प्रभावी का?

२०२६ परीक्षेसाठी बोर्डाने CCTV प्रत्येक हॉलमध्ये, ड्रोन सर्वे, पोलिस संरक्षण, ऑनलाइन ट्रेनिंग आणि Maharashtra Prevention of Malpractices Act अंतर्गत कायदेशीर कारवाईची तरतूद केली. दहावीत याचा पूर्ण फायदा झाला, बारावीत काही ठिकाणी कमजोरी दिसली. गेल्या वर्षी ३६४ केसेस होत्या, यंदा कमी झाल्या तरी २० केसेस रोखायच्या आहेत. पुढे AI आधारित CCTV विश्लेषण, बायोमेट्रिक व्हेरिफिकेशन आणि केंद्र निवडणुकीत पारदर्शकता यांसारखे नवीन उपाय येणार.​

कॉपीचा विद्यार्थ्यांच्या भविष्यावर परिणाम काय?

कॉपी करणारा विद्यार्थी तात्पुरता मार्क मिळवतो, पण खऱ्या ज्ञानाशिवाय कॉलेज, नोकरीत अपयश येतं. केसेस सापडल्यास उत्तरपत्रिका रद्द, गुन्हा नोंद, कायद्याने केस – हे सर्व करिअरसाठी धोकादायक. पालकांनी मुलांना मेहनतीची गरज सांगावी, कोचिंगऐवजी स्वाध्यायावर भर द्यावा.​​

पालक आणि समाजाची भूमिका काय असावी?

पालकांनी मुलांना कॉपीचा चुकीचा धंदा शिकवू नये, उलट मेहनतीची प्रेरणा द्यावी. स्थानिक संस्था, माध्यमं आणि सामाजिक कार्यकर्त्यांनी केंद्रांवर नजर ठेवावी, संशयास्पद प्रकारांची रिपोर्टिंग करावी. केवळ बोर्डावर अवलंबून न राहता सर्वांनी एकत्र येऊन “Copy Mukt” वातावरण तयार करावं.

परिणाम आणि भविष्यातील अपेक्षा

२० केसेस असूनही दहावी शुद्ध राहिल्याने बोर्डाच्या प्रयत्नांना यश, पण बारावीत सुधारणा गरजेची. पुढच्या परीक्षांत ड्रोन, AI चा जास्त वापर, शिक्षक ट्रेनिंग वाढवून कॉपीचा प्रश्न मिटवता येईल. विद्यार्थ्यांनी मेहनत करून खरं यश मिळवावं, नाहीतर कॉपीचा जाळ्यात सापडून भविष्य गमावू नये.​

FAQs (Marathi – 5 प्रश्नोत्तर)

1. प्रश्न: बारावी परीक्षेत किती कॉपीच्या घटना नोंदवल्या गेल्या?
   उत्तर: महाराष्ट्र HSC परीक्षेत २० कॉपी केसेस, लातूरमध्ये ६, अमरावतीत ५, पुणे व इतर विभागांत बाकी.
2. प्रश्न: दहावी परीक्षेत कॉपी का नव्हती?
   उत्तर: कडक उपाययोजना, CCTV, फ्लायिंग स्क्वॉड आणि Copy Mukt Abhiyan मुळे SSC परीक्षेत एकही केस नाही.​
3. प्रश्न: पुण्यात काय प्रकार घडला?
   उत्तर: धायरी केंद्रावर रसायनशास्त्र पेपरमध्ये शिक्षकाने लॉगबुक वाटून कॉपीचा प्रकार घडवला, फ्लायिंग स्क्वॉडने पकडले.​
4. प्रश्न: कॉपी केल्यास काय कारवाई होते?
   उत्तर: उत्तरपत्रिका रद्द, गुन्हा नोंद, शिक्षक निलंबन किंवा बडतर्फी, केंद्र रद्द होऊ शकतं.​
5. प्रश्न: कॉपी रोखण्यासाठी बोर्ड काय करतंय?
   उत्तर: CCTV, ड्रोन, पोलिस संरक्षण, शिक्षक ट्रेनिंग, कायद्याने केसेस आणि AI तंत्रज्ञानाचा वापर.