देशातील ३२ बोगस विद्यापीठं उघडकीस: महाराष्ट्रातील २ विद्यापीठंही यादीत

UGC ने देशातील ३२ बोगस विद्यापीठांची यादी जाहीर केली, त्यात महाराष्ट्रातील नागपूर-सोलापूरची २. डिग्री अवैध, नोकरी-पुढील अभ्यासात नाकारली जाईल. यादी तपासा आणि सावध राहा!

डिग्री घेतली आणि नोकरी गमावली? UGC च्या ३२ बोगस विद्यापीठांची यादी – महाराष्ट्रात २ का?

UGC ने देशभरातील ३२ बोगस विद्यापीठं उघडकीस आणली – महाराष्ट्रातील २ विद्यापीठंही यादीत; विद्यार्थ्यांसाठी मोठा धोक्याचा इशारा

देशात शैक्षणिक माफियांचा धंदा रोज वाढत चालला आहे आणि याचा सर्वांत मोठा फटका विद्यार्थ्यांना बसतो. फेब्रुवारी २०२६ पर्यंत विद्यापीठ अनुदान आयोगाने (UGC) देशभरातील ३२ संस्थांना बोगस विद्यापीठं म्हणून घोषित केलं आहे, ज्यात दिल्लीत सर्वाधिक १२, उत्तर प्रदेशात ४ आणि महाराष्ट्रात नागपूर व सोलापूरमधील प्रत्येकी एक अशी २ संस्थांचा समावेश आहे. या संस्थांतून घेतलेल्या पदव्यांचा कोणताही कायदेशीर मान्यताच नाही, म्हणजे नोकरीसाठी किंवा पुढील शिक्षणासाठी त्या पूर्णपणे अवैध ठरतात. UGC ने विद्यार्थी व पालकांना इशारा दिला आहे की प्रवेश घेण्यापूर्वी संस्थेची UGC वेबसाइटवर तपासणी करा, अन्यथा आयुष्यभराची मेहनत व्यर्थ जाईल. ही यादी आधीच्या २२ वरून ३२ वर गेल्याने शैक्षणिक फसवणुकीचं प्रमाण वाढल्याचं दिसतंय.

UGC च्या बोगस विद्यापीठांची पूर्ण यादी – राज्यनिहाय तपशील

UGC ने फेब्रुवारी २०२६ च्या यादीत १२ राज्यांतून ३२ संस्था नावीन्याने काढल्या आहेत. दिल्लीत सर्वाधिक १२ संस्था आहेत ज्यात Commercial University Ltd., United Nations University, ADR-Centric Juridical University अशा नावाची संस्था आहेत. उत्तर प्रदेशात ४ – Gandhi Hindi Vidyapith (प्रयागराज), Netaji Subhash Chandra Bose University (अलीगढ), Bhartiya Shiksha Parishad (लखनौ), Mahamaya Technical University (नोएडा). आंध्र प्रदेशात Christ New Testament Deemed University (गुंटूर) व Bible Open University (विशाखापट्टणम). महाराष्ट्रात Raja Arabic University (नागपूर) व National Backward Krushi Vidyapeeth (सोलापूर). इतर राज्यांतही पश्चिम बंगाल (२), कर्नाटक (२), केरळ (२), पुदुच्चेरी (२), हरियाणा, राजस्थान, झारखंड, अरुणाचल प्रदेश यांत प्रत्येकी १.

महाराष्ट्रातील २ बोगस विद्यापीठं – नागपूर आणि सोलापूरची वास्तविकता

महाराष्ट्रात नागपूरमधील Raja Arabic University ही संस्था UGC ने बोगस घोषित केली आहे, जी अरबी भाषा व संस्कृतीवर अभ्यासक्रम चालवते असं दाखवते पण कोणतीही कायदेशीर मान्यता नाही. सोलापूरमधील National Backward Krushi Vidyapeeth ही शेती व कृषी शिक्षण देणारी म्हणवते, पण UGC कडून मान्यतापूर्वक पदवी देण्याचा अधिकार नाही, म्हणून तिच्या डिग्री अवैध. या दोन्ही संस्था स्थानिक विद्यार्थ्यांना आकर्षित करण्यासाठी कमी फी, जलद कोर्स, स्थानिक भाषेत अभ्यासक्रम असे जाहिराती देतात, पण प्रत्यक्षात नोकरीसाठी ते व्यर्थ ठरतात. महाराष्ट्रात प्रमाणबद्ध विद्यापीठांची संख्या असतानाही अशा फसव्या संस्था वाढत आहेत, ज्यामुळे ग्रामीण भागातील विद्यार्थी सर्वाधिक बळी पडतात. UGC ने इशारा दिला आहे की या संस्थांत प्रवेश घेणाऱ्यांच्या डिग्री नोकरी, सरकारी भरती किंवा उच्च शिक्षणासाठी नाकारल्या जातील.

बोगस विद्यापीठ म्हणजे काय? UGC ची व्याख्या आणि निकष

UGC नुसार, विद्यापीठ म्हणून ओळखण्यासाठी संस्थेला केंद्र/राज्य कायद्याने स्थापित असावं किंवा कलम ३ नुसार deemed university किंवा कलम २२(३) नुसार विशेष अधिकार असावेत. या निकष पूर्ण न करणाऱ्या संस्था बोगस ठरतात, ज्या स्वतःला विद्यापीठ म्हणवून पदव्या देतात पण त्या अवैध असतात. बहुतांश बोगस संस्था कमी फी, ऑनलाइन कोर्स, डिप्लोमा देऊन विद्यार्थ्यांना फसवतात आणि त्यांचा उद्देश शैक्षणिक नसून आर्थिक फायदा असतो. UGC च्या ३९८ मान्यताप्राप्त विद्यापीठांपैकी (५६ केंद्र, २६७ राज्य, २५ खासगी, ५० deemed) बाहेरच्या संस्था धोकादायक आहेत. ही यादी दरवर्षी अपडेट होते आणि २०२६ मध्ये १० नव्या संस्था जोडल्या गेल्या.

या बोगस डिग्रीमुळे विद्यार्थ्यांना होणारा फटका – खरं नुकसान काय?

बोगस विद्यापीठातून डिग्री घेतलेल्या विद्यार्थ्यांची पदवी नोकरीसाठी, सरकारी नोकरीसाठी किंवा परदेशी शिक्षण/व्हिसासाठी अवैध ठरते, ज्यामुळे आयुष्यभराची मेहनत वाया जाते. अनेकदा सरकारी भरती, बँकिंग, UPSC, SSC सारख्या परीक्षांमध्ये ही डिग्री नाकारली जाते आणि विद्यार्थ्याला पुन्हा वर्षानुवर्ष अभ्यास करावा लागतो. आर्थिक नुकसान मोठं – फी, प्रवास, वेळ सगळं व्यर्थ, शिवाय मानसिक ताण आणि कौटुंबिक दबाव वाढतो. परदेशात जाणाऱ्यांसाठी व्हिसा रद्द होण्यापासून कायदेशीर गुन्हा म्हणून दाखल होण्यापर्यंत धोका असतो. UGC ने अशा संस्थांविरुद्ध तक्रार करण्यासाठी हेल्पलाइन आणि वेबसाइट दिली आहे.

शैक्षणिक माफियांचा उदो उद्याचा धंदा – कारणं आणि वाढ

शिक्षण क्षेत्रात माफिया वाढण्यामागे कमी गुंतवणूक, जलद परतावा, कमी नियमन आणि डिजिटल जाहिराती हे कारण आहेत. खासगीकरणानंतर खासगी विद्यापीठांची संख्या वाढली, पण त्यात फसव्या मिसळल्या गेल्या. ग्रामीण भागात जागरूकता कमी असल्याने स्थानिक भाषेत जाहिराती देऊन विद्यार्थ्यांना फसवलं जातं. UGC ने २०२६ मध्ये यादी वाढवली कारण नव्या ऑनलाइन संस्था उदयास आल्या. राजकीय पाठबळ किंवा स्थानिक नेत्यांचा सहभागही काही ठिकाणी दिसतो.

विद्यार्थ्यांसाठी संरक्षणात्मक उपाय – कसं टाळावं फसवणूक?

प्रवेश घेण्यापूर्वी UGC वेबसाइटवर (www.ugc.gov.in) संस्थेची यादी तपासा, NAAC/AICTE मान्यता पहा. कमी फी, ६ महिन्यांत डिग्री, ऑनलाइन प्रमाणपत्र देणाऱ्यांपासून सावध राहा. Careers360, CollegeDekho सारख्या पोर्टल्सवर रिव्ह्यू तपासा. पालकांनी स्थानिक शिक्षण विभागाशी संपर्क साधा. UGC हेल्पलाइन १८००११००११ वर तक्रार करा. प्रमाणबद्ध विद्यापीठ निवडा ज्यात पारदर्शक फी, अभ्यासक्रम आणि प्लेसमेंट असतील.

सरकार आणि UGC चे पाऊल – भविष्यात काय?

UGC ने बोगस संस्थांविरुद्ध कठोर कारवाईसाठी केंद्रीय तपास यंत्रणा सुरू केली आहे, ज्यात बँक खाती गोठवणे, मालमत्ता जप्तीचा समावेश. राज्य सरकारांना सूचना दिल्या आहेत की बोगस संस्थांना बंद करण्यासाठी स्थानिक कारवाई करा. डिजिटल प्लॅटफॉर्मवर जाहिरातींवर नियंत्रण आणि विद्यार्थी जागरूकता मोहीम चालवल्या जातील. NEP २०२० अंतर्गत पारदर्शकता वाढवण्यासाठी QR कोडद्वारे डिग्री वेरीफिकेशन सुरू होईल. तरीही विद्यार्थ्यांना स्वतः सतर्क राहावं लागेल.

FAQs (Marathi)

1. प्रश्न: UGC ने २०२६ मध्ये किती बोगस विद्यापीठं घोषित केली?
   उत्तर: देशभरातील ३२ संस्था, दिल्लीत १२, महाराष्ट्रात २ (नागपूर-सोलापूर).
2. प्रश्न: महाराष्ट्रातील बोगस विद्यापीठांची नावं काय?
   उत्तर: Raja Arabic University (नागपूर) आणि National Backward Krushi Vidyapeeth (सोलापूर).
3. प्रश्न: बोगस डिग्रीमुळे काय नुकसान होतं?
   उत्तर: नोकरी, सरकारी भरती, उच्च शिक्षण, परदेश व्हिसा सर्व अवैध; पुन्हा अभ्यास करावा लागतो.
4. प्रश्न: खरं विद्यापीठ कसं ओळखावं?
   उत्तर: UGC वेबसाइटवर यादी तपासा, NAAC/AICTE मान्यता पहा, कमी फीचे कोर्स टाळा.​
5. प्रश्न: बोगस संस्थेविरुद्ध तक्रार कशी करावी?
   उत्तर: UGC हेल्पलाइन १८००११००११ वर किंवा ugc.gov.in वर ऑनलाइन तक्रार नोंदवा.