पुतण्याच्या अस्थी विसर्जनानंतर लगेच नीरा नदी पाहणी; शरद पवार कोणाला काय मेसेज देत आहेत?

अजित पवारांच्या अकाली निधनानंतर पवार कुटुंब शोकात असतानाच शरद पवार बारामतीत पुन्हा मैदानात उतरले. कऱ्हा–नीरा संगमावर अस्थी विसर्जन करून त्यांनी निरवाघज येथे नीरा नदीच्या प्रदूषणाची प्रत्यक्ष पाहणी केली. दु:खातून सावरत सुरू झालेल्या या ‘अॅक्शन मोड’चा बारामती आणि महाराष्ट्राच्या राजकारणावर काय अर्थ? सविस्तर विश्लेषण.

नीरा नदीचं दूषित पाणी हातात घेऊन शरद पवार संतापले? पर्यावरण की बारामतीचं राजकारण वाचवण्याचा डाव?

अजित दादांच्या निधनानंतर शरद पवार पुन्हा मैदानात: नीरा नदीकाठीचा दौरा की मोठा राजकीय सिग्नल?

बारामती, नीरा नदी आणि पवार कुटुंब – या तिन्ही नावांनी गेल्या काही दिवसांत महाराष्ट्राच्या राजकारणात आणि जनमानसात वेगळीच छाप सोडली आहे. एका बाजूला अजित पवारांच्या विमान अपघातात झालेल्या दुर्दैवी मृत्यूचे मोठे दुःख, तर दुसऱ्या बाजूला त्या दुःखातून सावरत ताबडतोब कामाला लागलेले ज्येष्ठ नेते शरद पवार.

लोकमतसह अनेक माध्यमांच्या वृत्तांनुसार, बारामतीच्या सोनगाव येथील कऱ्हा आणि नीरा नदीच्या संगमावर अजित पवार यांच्या अस्थींचे विसर्जन झाल्यानंतर अवघ्या काही तासांतच शरद पवार यांनी निरवाघज परिसरातील नीरा नदीच्या प्रदूषणाची प्रत्यक्ष पाहणी केली. त्यांनी पुलावर थांबून दूषित पाणी हातात घेऊन पाहिले आणि स्थानिक ग्रामस्थ व अधिकाऱ्यांकडून स्थितीची सविस्तर माहिती घेतली.​

हा क्षण केवळ एका नदीची पाहणी नव्हता; तो महाराष्ट्राच्या राजकारणाला आणि बारामतीच्या लोकांना दिलेला एक स्पष्ट संदेश होता – “दादांचं दुःख मनात आहे, पण काम थांबणार नाही.”

अजित पवारांच्या निधनानंतरची वेदनादायी पार्श्वभूमी

२८ जानेवारी २०२६ रोजी राज्याचे उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांचे विमान अपघातात निधन झाले. बारामतीतल्या सभांसाठी निघालेल्या त्यांच्या चार्टर्ड विमानाला भीषण अपघात झाला आणि त्यात अजित पवारांसह पाच जणांचा मृत्यू झाला.​

बारामतीतील विद्या प्रतिष्ठानच्या मैदानावर त्यांचा अंत्यसंस्कार शासकीय इतमामात झाला. या वेळी शरद पवार यांचा गळा दाटून आला होता, डोळ्यांतलं पाणी लपवणं त्यांना कठीण जात होतं, असे दृश्य व्हिडिओंमधून दिसले.

त्याच दिवशी संध्याकाळी, कऱ्हा–नीरा संगमावर सोनगाव येथे अजित पवार यांच्या अस्थींचे विसर्जन करण्यात आले. पत्नी सुनेत्रा पवार, पुत्र पार्थ आणि जय पवार, सुप्रिया सुळे, रोहित पवार, युगेंद्र पवार आणि पवार कुटुंबीय या विधीत उपस्थित होते.​

अशा अतिशय वैयक्तिक आणि भावनिक क्षणानंतर साधारणपणे कोणताही वयोवृद्ध नेेता काही दिवस पूर्ण विश्रांती घेतो, असे आपण पाहिले आहे. मात्र, याच पार्श्वभूमीवर पुढच्या दिवशी आलेली बातमी वेगळी होती – “दादांच्या निधनानंतर शरद पवार मैदानात; नीरा नदीची पाहणी”.​

नीरा नदीचे प्रदूषण: ग्रामस्थांचे सातत्यपूर्ण आवाज

बारामती तालुक्यातील निरवाघज (नीरा वाघज) आणि आसपासच्या गावांमधून वाहणारी नीरा नदी गेल्या काही वर्षांत मोठ्या प्रमाणावर प्रदूषित झाल्याच्या तक्रारी वारंवार येत होत्या. ग्रामस्थांनी आणि शेतकऱ्यांनी अशी आरोप केला की, नदीत सांडपाणी, औद्योगिक सांडपाणी, साखर कारखान्यांचे सांडपाणी मिसळत असल्याने पाणी काळपट, दुर्गंधीयुक्त झाले आहे आणि सिंचनासाठी, पिण्यासाठी ते अत्यंत घातक ठरत आहे.​

नदीकाठच्या गावांतील काही लोकांनी News18 मराठी आणि साम टीव्हीशी बोलताना सांगितले की:
– पाण्याचा रंग बदलला आहे, फेस येतो, बदबू येते.
– याच पाण्याने आम्ही जनावरांना पाणी देतो, शेतीला सिंचन करतो; आरोग्याच्या तक्रारी वाढत आहेत.
– अनेक वेळा प्रशासनाला अर्ज केले, पण प्रत्यक्षात जागेवर येऊन पाहणी क्वचितच होते.

यामुळेच ग्रामस्थांनी थेट शरद पवार यांच्याकडे तक्रार पोहोचवल्याची माहिती समोर आली. स्थानिक नेते आणि कार्यकर्त्यांनी “दादा गेले, पण साहेब (शरद पवार) अजून आहेत, तेच बघतील” अशी आशा जिवंत ठेवली होती.​

घराबाहेर पाऊल टाकून थेट नीरा नदीकाठी

Ajit पवार यांच्या अस्थी विसर्जनानंतर, शरद पवार काही काळ बारामतीतच विश्रांती घेत होते. मात्र News18 मराठी, महाराष्ट्र टाइम्स आणि साम टीव्हीच्या रिपोर्टनुसार, ३० जानेवारी रोजी ते स्वतः गाडीने निरवाघज येथील नीरा नदी पुलावर गेले.

तिथे त्यांनी –
– पुलावर थांबून नदीतील पाणी पाहिले,
– दूषित पाणी हातात घेऊन त्याची स्थिती तपासली,
– स्थानिक अधिकाऱ्यांकडून सांडपाण्याचे स्रोत, औद्योगिक सांडपाणी, गावातील मलनिस्सारण यांची माहिती घेतली,
– ग्रामस्थांच्या तक्रारी प्रत्यक्ष ऐकल्या,
– “इथलं पाणी असं राहू देणार नाही; उपाययोजना करतो” असा आश्वासक शब्द दिला.

टीव्ही चॅनेल्सनी दाखवलेला एक महत्त्वाचा सीन असा होता की, ८४ वर्षांचे शरद पवार नदीकाठावर थोडे अडखळत का होईना, पायऱ्या उतरून खाली दिसत होते; हातात पाणी घेऊन ते अधिकाऱ्यांशी काहीतरी गंभीर चर्चा करत होते. त्यांच्या चेहऱ्यावर अजित पवारांच्या जाण्याचे दुःख स्पष्ट दिसत असतानाच डोळ्यांत नेहमीचा “समस्या सोडवायचीच” असा निर्धारही दिसत होता.​

“हिमालयाएवढं दुःख… तरीही अॅक्शन मोडवर”

महाराष्ट्र टाइम्सच्या ऑनलाईन रिपोर्टमध्ये या संपूर्ण प्रसंगाचं वर्णन करताना, शीर्षकातच लिहिलं होतं – “हिमालयाएवढं दु:ख… पुतण्याचं स्वप्न पूर्ण करण्यासाठी पवार बारामतीत अॅक्शन मोडवर, नीरा नदीची पाहणी!”​

या रिपोर्टनुसार,
– शरद पवार गेल्या काही महिन्यांत प्रकृतीच्या कारणाने सार्वजनिक कार्यक्रमांपासून दूर होते,
– त्यांचा आवाजही क्षीण झाला होता, चालण्यात मंदपणा जाणवत होता,
– पण तरीही अजित पवारांच्या जाण्यानंतर “बारामती रिकामी राहू नये” या भावनेतून ते पुन्हा मैदानात उतरले,
– नीरा नदीच्या प्रश्नावर त्यांनी थेट व्यक्तिगत उपस्थित राहून पाहणी करून अधिकाऱ्यांना कडक शब्दांत निर्देश दिले.​

Saam TV आणि TV9 सारख्या माध्यमांनीही “नीरा नदीची पाहणी; पवार अॅक्शन मोडवर” असे बोल्ड मथळे दिले.​

या कृतीतून नेमका कोणता संदेश?

१) बारामतीला “रिकामी” सोडणार नाही

अजित पवार हे गेल्या तीन दशकांपासून बारामतीचे निर्विवाद नेते होते. त्यांच्यानंतर “आता कोण?” हा प्रश्न सर्वत्र विचारला जात होता. सुनेत्रा पवार उपमुख्यमंत्रीपदाची शपथ घेण्याच्या बातम्या मुंबईतून येत असताना, बारामतीत मात्र लोकांच्या मनात असुरक्षितता होती.

शरद पवारांनी नीरा नदी पाहणीचा दौरा करून प्रत्यक्षात असा संदेश दिला:
– “मी स्वतः इथे आहे, बारामतीचं नेतृत्व बेवारस नाही, तुम्हाला एकटं सोडणार नाही.”
– “वडीलधारी म्हणून अजूनही मी परीस्थितीवर नजर ठेवतो, तुमचे स्थानिक प्रश्न मी स्वतः पाहीन.”

२) “काम थांबवायचं नाही” – पुतण्याच्या स्वप्नांची जबाबदारी

अजित पवार यांची शैली म्हणजे कामकाजात वेग, तडाखेबाज निर्णय. त्यांच्या जाण्यानंतर, “ही स्पीड कोण ठेवणार?” असा कार्यकर्त्यांचा प्रश्न होता. शरद पवारांनी काही काळासाठी का होईना हा वेग स्वतःच्या हातात घेऊन, अजित पवारांच्या स्वप्नांना न्याय देण्याचा प्रयत्न केल्याचे राजकीय विश्लेषक मानतात.​

३) पर्यावरण आणि विकास – दोन्हीचा समतोल

नीरा नदी प्रदूषण हा केवळ स्थानिक मुद्दा नाही; तो बारामतीसह संपूर्ण पुणे जिल्हा आणि खालच्या प्रवाहातील गावांसाठी मोठा पर्यावरणीय आणि आरोग्याचा धोका आहे. नदीतला विषारी फेस, काळपट पाणी, त्यावर अवलंबून असलेली शेती आणि जनावरं – या सर्व मुद्द्यांवर प्रकाश टाकत त्यांनी आपली “पर्यावरणपूरक” प्रतिमा पुनः एकदा मजबूत केली.​

४) दोन राष्ट्रवादी एकत्र येतील का?

महाराष्ट्र टाइम्सच्या त्याच रिपोर्टमध्ये, माजी मंत्री राजेश टोपे यांनी “दोन राष्ट्रवादी एकत्र याव्यात ही जनभावना आहे” अशी प्रतिक्रिया दिल्याचे नमूद केले आहे.​

या पार्श्वभूमीवर, शरद पवार यांची या काळातली प्रत्येक हालचाल “पुढच्या राजकीय बांधण्या”च्या संदर्भातही वाचली जाते. नीरा नदी पाहणी हे जरी अधिकृतरीत्या पर्यावरणीय आणि स्थानिक प्रश्नाशी संबंधित पाऊल असलं तरी, “मी अजून मैदानात आहे; निर्णयक्षमता कायम आहे” असा अप्रत्यक्ष सिग्नल NCPच्या दोन्ही गटांनाही दिला गेला, असे निरीक्षकांचे मत आहे.​

नीरा नदीचा पर्यावरणीय संदर्भ

नीरा नदी ही पुणे आणि सोलापूर जिल्ह्यांसाठी महत्त्वाची जीवनरेखा आहे. बारामती परिसरात सिंचन, पिण्याचे पाणी, औद्योगिक वापर सर्व काही या नदीवर अवलंबून आहे. गेल्या काही वर्षांत:
– साखर कारखान्यांचे सांडपाणी,
– औद्योगिक युनिट्सचे केमिकलयुक्त पाणी,
– ग्रामीण भागातील असंघटित सांडपाणी,

यामुळे नीरा नदीच्या पाण्याची गुणवत्ता मोठ्या प्रमाणात खालावल्याची तक्रार ग्रामस्थ करत आले आहेत.​

TV9 आणि इतर चॅनेल्सनी दाखवलेल्या रिपोर्ट्समधून:
– नदीच्या काही भागात पाण्याचा रंग हिरवट–काळपट झालेला,
– पाण्यावर पांढरट फेसचे थर,
– काही ठिकाणी मृत मासे पाण्यावर तरंगताना दिसल्याचे ग्रामस्थांनी सांगितले,
– जनावरांना हे पाणी पाजल्यानंतर पोटाचे आजार, त्वचेसंबंधी समस्या दिसत असल्याची माहिती दिली.​

शरद पवारांनी अधिकाऱ्यांना दिलेले सूचनांचे मुद्दे (माध्यमांच्या माहितीनुसार) असे:
– तात्काळ प्रदूषणाचे स्रोत शोधून बंद करा,
– सांडपाण्याचे नमुने प्रयोगशाळेत पाठवा,
– संबंधित कारखाने/प्रशासनाविरुद्ध कारवाईचा अहवाल काही दिवसांत सादर करा,
– ग्रामस्थांचे आरोग्य तपासण्यासाठी तातडीचे कॅम्प आयोजित करा.​

यातून दिसते की, हा दौरा केवळ “भावनिक” नव्हता; तो ठोस कारवाईचा आराखडा बनवण्याचा प्रयत्नही होता.

शरद पवारांची तब्येत, वय आणि या निर्णयाचे महत्त्व

८०च्या पुढील वयात, काही महिन्यांपूर्वी प्रकृती ढासळलेली, आवाज कमकुवत – अशा अवस्थेत शरद पवारांनी हा दौरा केला. News18 मराठीच्या रिपोर्टमध्ये स्पष्ट लिहिले होते की, “त्यांच्या तब्येतीवर फार परिणाम झाल्याचे जाणवते, आवाजही क्षीण झाला आहे, तरीही ते नीरा नदीवर प्रत्यक्ष गेले.”​

असे असताना, हा निर्णय केवळ “नेत्याची दिनचर्या” म्हणून पाहता येत नाही.
– एकतर, हे त्यांच्या “मी अजूनही लढणार” या स्वभावाचा भाग आहे,
– दुसरे म्हणजे, पवार कुटुंबावर आलेल्या दुहेरी दबावाचा (वैयक्तिक दुःख + राजकीय जबाबदारी) त्यांनी केलेला प्रतिसाद आहे,
– तिसरे म्हणजे, बारामतीसारख्या किल्ल्याला “शून्यता” जाणवू न देता, तिथल्या लोकांना मानसिक आधार देण्याचा प्रयत्न आहे.

यामुळेच अनेक वृत्तसंस्थांनी हा दौरा “प्रतीकात्मकदृष्ट्या खूप मोठा” मानला आहे.

बारामतीच्या राजकारणावर आणि NCPवर आगेचा परिणाम

सुनेत्रा पवार उपमुख्यमंत्री होत असताना, बारामतीत शरद पवार पुन्हा सक्रिय होणं हे NCP–शरद पवार गट आणि NCP–अजित पवार गट या दोन्हींसाठी संदेश देणारे आहे.
– “कुटुंब एकत्र आहे” हा इमेज बिल्डिंगचा भाग,
– “पाहणी, निर्णय, दिशा – हे सर्व अजूनही शरद पवारांच्या सल्ल्यानेच चालेल” हा आतला संदेशन,
– आणि “पवार ब्रँड” अजूनही जिवंत आहे, सक्रिय आहे, टिकून आहे, हे मतदारांना दाखवणे.​

राजेश टोपेंनीही “दोन्ही राष्ट्रवादी एकत्र याव्यात ही जनभावना” असे सूचक वाक्य वापरले, जे पुढील महिन्यांतील राजकीय घटनाक्रमात महत्त्वाचे ठरू शकते.​

ग्रामस्थांसाठी आणि पर्यावरणासाठी याचा प्रत्यक्ष फायदा?

राजकीय सिग्नल आणि प्रतीकात्मक अर्थांपलीकडे, ग्रामस्थांसाठी सवाल असा आहे – “आमचं नीट स्वच्छ पाणी मिळणार का?”

शरद पवार यांच्या दौऱ्यानंतर:
– संबंधित विभागांनी नीरा नदी प्रदूषणासंदर्भात तातडीचा अहवाल तयार करण्याचे काम सुरू केल्याचे वृत्त आहे,
– महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळाकडून (MPCB) पाण्याचे नमुने तपासले जातील,
– स्थानिक पातळीवर काही ठिकाणी तात्पुरती फिल्टरिंग किंवा बंधारे उभारण्याचे प्राथमिक उपायही विचारात आहेत, असे माध्यमांमधून बोलले जाते.​

पण या निर्णयांचा प्रत्यक्ष परिणाम किती लवकर दिसेल, हे येणारा काळ सांगेल. नदी स्वच्छ करणे हा एक दीर्घकालीन, सातत्यपूर्ण प्रयत्न असतो – आणि पवारांनी केलेला हा दौरा त्या प्रयत्नांचा “पहिला दृश्यमान टप्पा” म्हणून पाहिला जात आहे.

मानवी बाजू: दुःख, जबाबदारी आणि कामाचा ध्यास

या सगळ्या राजकीय आणि पर्यावरणीय विश्लेषणांपलीकडे, शरद पवारांचा हा दौरा एक मानवी कथा देखील सांगतो.
– ज्यांनी स्वतःच्या पुतण्याला – जवळजवळ मुलगा मानलेल्या व्यक्तीला – अगदी समोरून अंत्यसंस्काराला निरोप दिला,
– ज्यांनी कऱ्हा–नीरा संगमावर त्याच्या अस्थी हातात घेतल्या,
– त्याच नदीच्या दुसऱ्या टोकाला जाऊन दूषित पाणी हातात घेऊन “याचे समाधान करायचेच” असा निर्धार केला,

ही जुळवणी पाहताना, अनेकांना “राजकारणापलीकडचा शरद पवार” ही प्रतिमा दिसते. दुःखातून सावरत कामाला लागण्याची त्यांची ही वृत्ती, त्यांच्या राजकीय कारकीर्दीत आधीही अनेकदा दिसली आहे – परंतु या वेळी ती कुटुंबीयांच्या सर्वात मोठ्या धक्क्यासोबत जोडली गेली आहे.

निष्कर्ष: नीरा नदीवरील एका भेटीत दडलेल्या अनेक कथा

बारामतीच्या निरवाघज येथील नीरा नदीकाठी झालेली ही एक पाहणी; त्या काही मिनिटांत अनेक स्तरांवरची कथा दडलेली आहे –
– एका जेष्ठ नेत्याचे वैयक्तिक दुःख,
– पुतण्याच्या अपूर्ण राहिलेल्या स्वप्नांची जबाबदारी,
– बारामतीच्या लोकांना दिलेला आश्वासक संदेश,
– पर्यावरणीय प्रश्न गांभीर्याने घेणारा दृष्टिकोन,
– आणि महाराष्ट्राच्या राजकारणात अजूनही “मी मैदानातच आहे” असे शांत पण ठामपणे सांगणारी उपस्थिती.

पुढील काही महिन्यांत नीरा नदी खरंच किती स्वच्छ होते, ग्रामस्थांच्या तक्रारी किती प्रमाणात कमी होतात, NCPचे अंतर्गत राजकारण कोणत्या दिशेने जाते, आणि पवार घराण्याचे नवीन समीकरण कसे उभे राहते – हे सगळं आपण पाहू.

पण इतकं मात्र निश्चित – अजित पवारांच्या अस्थींचं विसर्जन आणि नीरा नदीच्या दूषित पाण्याची पाहणी या दोन्ही घटना ज्या दिवशी घडल्या, त्या दिवशी बारामतीने आपला एक जुना, खंबीर नेता दुःखातून सावरत पुन्हा मैदानात उतरलेला पाहिला.

---

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

१) शरद पवार नीरा नदी पाहणीसाठी कधी आणि कुठे गेले?
अजित पवार यांच्या अस्थी सोनगाव येथील कऱ्हा–नीरा संगमावर विसर्जित झाल्यानंतर दुसऱ्याच दिवशी, म्हणजे ३० जानेवारी २०२६ रोजी शरद पवार बारामतीजवळील निरवाघज (नीरा वाघज) भागात गेले आणि तिथे नीरा नदीच्या प्रदूषणाची प्रत्यक्ष पाहणी केली.

२) नीरा नदीबाबत नेमक्या कोणत्या तक्रारी होत्या?
ग्रामस्थ आणि शेतकऱ्यांनी तक्रार केली होती की, नीरा नदीत औद्योगिक सांडपाणी, साखर कारखान्यांचे अपशिष्ट आणि असंघटित मलनिस्सारण मिसळत असल्याने पाण्याचा रंग काळपट झाला आहे, दुर्गंधी येते, फेस येतो आणि हे पाणी शेती व जनावरांसाठी घातक ठरत आहे.​

३) शरद पवारांनी अधिकाऱ्यांना काय निर्देश दिले?
माध्यमांच्या मते, त्यांनी तात्काळ प्रदूषणाचे स्रोत शोधून बंद करण्याचे, सांडपाण्याचे नमुने तपासणीसाठी पाठवण्याचे, दोषी उद्योग/यंत्रणांवर कारवाईचा अहवाल काही दिवसांत सादर करण्याचे आणि ग्रामस्थांच्या आरोग्यासाठी विशेष शिबिरे आयोजित करण्याचे निर्देश दिले.​

४) अजित पवारांच्या अस्थी कुठे विसर्जित करण्यात आल्या?
अजित पवार यांच्या अस्थी बारामती तालुक्यातील सोनगाव येथे कऱ्हा आणि नीरा नदीच्या संगमावर (करहा–नीरा संगम) त्यांच्या पत्नी सुनेत्रा पवार, पुत्र पार्थ आणि जय पवार तसेच कुटुंबीयांच्या उपस्थितीत विसर्जित करण्यात आल्या.​

५) या दौऱ्याचा राजकीयदृष्ट्या काय अर्थ लावला जातो?
विश्लेषकांच्या मते, हा दौरा तिहेरी संदेश देतो – बारामतीला “रिकामी” राहू दिली जाणार नाही, अजित पवारांच्या स्वप्नांचा वारसा पुढे नेला जाणार, आणि शरद पवार अजूनही सक्रिय नेतृत्वाच्या भूमिकेत आहेत. याशिवाय, NCPच्या दोन्ही गटांच्या संभाव्य एकत्रीकरणाच्या चर्चांच्या पार्श्वभूमीवरही हा दौरा महत्त्वाचा मानला जात आहे.