बारामतीतून कारने मुंबईकडे: सुनेत्रा पवारांचा उपमुख्यमंत्रीपदाचा प्रवास, सहानुभूती की सत्तेची नवी मांडणी?

अजित पवारांच्या विमान अपघातानंतर सुनेत्रा पवारांनी उपमुख्यमंत्रीपद स्वीकारण्याचा निर्णय घेतला. बारामतीतून कारने मुंबईकडे रवाना झालेल्या सुनेत्रा उद्या सायं. ५ वाजता उपमुख्यमंत्रिपदाची शपथ घेणार; पवार घराण्याचे, NCPचे आणि महाराष्ट्र राजकारणाचे अर्थ काय, जाणून घ्या.

बारामतीतून निघालेली ‘निर्णायक’ कार: सुनेत्रा पवारांच्या मुंबई प्रवासामागे NCP-भाजपचा मोठा डाव?

सुनेत्रा पवारांचा बारामतीतून मुंबईकडे प्रवास: उपमुख्यमंत्रिपद, सहानुभूती आणि सत्तासमीकरणांचा नवा अध्याय

महाराष्ट्राच्या राजकारणात गेल्या काही दिवसांपासून प्रचंड उलथापालथ सुरू आहे. राज्याचे उपमुख्यमंत्री आणि राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाचे सर्वेसर्वा अजित पवार यांचा बारामतीजवळ विमान अपघातात झालेला मृत्यू हे संपूर्ण महाराष्ट्रासाठी मोठं धक्कादायक पाऊल ठरलं. अजितदादांच्या जाण्यानंतर “आता नेतृत्व कोण घेणार?” हा प्रश्न बारामतीपासून मुंबईपर्यंत कायम होता. त्याच वेळी सुनेत्रा पवार – अजित पवारांची पत्नी, राज्यसभा खासदार आणि बराच काळ ‘बॅकग्राऊंड’मध्ये राजकीय काम पाहणारी व्यक्ती – अचानक प्रकाशझोतात आली.

लोकमतच्या वृत्तानुसार आणि विविध राष्ट्रीय माध्यमांतील रिपोर्ट्सनुसार, सुनेत्रा पवार या बारामतीतून कारने मुंबईकडे रवाना झाल्या असून, उद्या म्हणजेच ३१ जानेवारी २०२६ रोजी संध्याकाळी ५ वाजता मुंबई राजभवनात त्या महाराष्ट्राच्या उपमुख्यमंत्रीपदाची शपथ घेणार आहेत. या शपथविधीनंतर महाराष्ट्राला पहिली महिला उपमुख्यमंत्री मिळणार आहे, आणि पवार घराण्यातील नेतृत्वाची सूत्रं पुन्हा एका नव्या हातात केंद्रित होणार आहेत.

अजित पवारांच्या निधनानंतरची पार्श्वभूमी

२८ जानेवारी २०२६ रोजी बारामती विमानतळाजवळ झालेल्या विमान अपघातात अजित पवार सह अन्य चार जणांचा मृत्यू झाला. राज्याचे विद्यमान उपमुख्यमंत्री आणि NCP (अजित गट) चे प्रमुख अशा थोर व्यक्तीचे जाणे हे केवळ राजकीय नव्हे तर भावनिक धक्का होता. अंत्यसंस्कार बारामतीत पूर्ण राजकीय सन्मानासह झाले, ज्यामध्ये मुख्यमंत्री, विरोधी पक्षनेते, विविध पक्षांचे नेते आणि हजारो कार्यकर्ते उपस्थित होते.

अजित पवार यांच्या जाण्यानंतर राज्य मंत्रिमंडळातील एक अतिशय महत्त्वाचा स्तंभ कोसळला. उपमुख्यमंत्रीपद, अर्थ, उत्पादन शुल्क, क्रीडा यांसारखी जड वजनाची मंत्रालये रिक्त झाली. याच पार्श्वभूमीवर NCPच्या आतमध्ये “घरातीलच व्यक्ती नेतृत्व घ्यावी” अशी जोरदार मागणी सुरू झाली.

NCPची अंतर्गत चाचपणी आणि सुनेत्रा पवारांचा होकार

सुरुवातीला अनेक नावं चर्चेत होती – काही ज्येष्ठ नेते, काही तरुण पिढीतील नेता. पण बारामती आणि संपूर्ण पश्चिम महाराष्ट्रातील भावनिक लाट पाहता, अजित पवारांच्या कार्यकर्त्यांची पहिली पसंती सुनेत्रा पवार यांनाच होती. त्यांना उपमुख्यमंत्रीपद आणि पक्षाचे दैनंदिन नेतृत्व दोन्ही दिले जावे अशी मागणी केली जात होती.​

माध्यमांमध्ये आलेल्या माहितीनुसार, राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या प्रमुख नेत्यांची मुंबईत मालिका बैठक झाली. यात प्रफुल्ल पटेल, सुनील तटकरे यांसारख्या वरिष्ठ नेत्यांसोबतच बारामतीतील कुटुंबीयांचाही समावेश होता. सुनेत्रा पवार यांनी सुरुवातीला थोडा वेळ मागितला, कारण अजित पवारांच्या अकाली निधनानंतर घरातील परिस्थिती अतिशय संवेदनशील होती. मात्र, पक्षाच्या आग्रहानंतर आणि कुटुंबातील चर्चेनंतर त्यांनी उपमुख्यमंत्रीपद स्वीकारण्याचा तात्विक होकार दिला.

याच वेळेस बारामतीमध्ये अजित पवारांच्या जाहिरात मोहिमेचे काम बघणाऱ्या “डिझाईन बॉक्स” या कंपनीचे प्रमुख नरेश अरोरा हे देखील उपस्थित असल्याची माहिती समोर आली. सुनेत्रा पवारांनी उपमुख्यमंत्रिपदाचा प्रस्ताव स्वीकारल्याचा “निरोप” नरेश अरोरा आणि इतर माध्यमातून मुंबईला पोहोचला आणि तिथूनच पुढची राजकीय प्रक्रियेची गाडी वेगाने हलली.

बारामतीहून मुंबईकडे – एक ‘सिंबॉलिक’ प्रवास

अजित पवारांच्या राजकीय जीवनाचे केंद्र म्हणजे बारामती. त्या बारामतीतूनच त्यांच्या पत्नी सुनेत्रा पवार या कारने मुंबईकडे रवाना होतात, ही गोष्ट स्वतःमध्येच प्रचंड प्रतीकात्मक आहे. अनेक न्यूज चॅनेल्सनी दाखवले की, सुनेत्रा पवार कारमध्ये बसताना त्यांच्या डोळ्यातून अश्रू दिसत होते, आजूबाजूला बारामतीतील कार्यकर्त्यांची गर्दी, “दादा अमर रहो” आणि “सुनेत्राताई पुढे चला” अशा घोषणा.​

हा फक्त ‘रोड जर्नी’ नाही; हा पवार घराण्याच्या सत्ता प्रवासाचा नवा अध्याय आहे. बारामती ही अजित पवारांची राजकीय पायरी; मुंबई हे राज्य सत्तेचे केंद्र. या दोन्ही ठिकाणांना जोडणारी सुनेत्रांची कार म्हणजे एका व्यक्तीवरून दुसऱ्या व्यक्तीकडे हस्तांतरित होणारी सत्ता, भावनांनी आणि राजकीय गणितांनी माखलेली.

मुंबईत काय होणार? विधीमंडळ गटनेतेपद आणि शपथविधी

मुंबईत पोहोचल्यावर राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या विधीमंडळ पक्षाची बैठक विधिमंडळ परिसरात दुपारी २ वाजता होणार असल्याचे NDTV, India Today, ABP माझा आदी माध्यमांनी वृत्त दिले. या बैठकीत सुनेत्रा पवार यांची विधीमंडळ गटनेतेपदी अधिकृत निवड केली जाईल. सर्व आमदारांच्या सह्या घेऊन एक अधिकृत पत्र तयार होईल आणि ते मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्याकडे पाठवले जाईल.​

मुख्यमंत्री फडणवीस यांनीही माध्यमांशी बोलताना स्पष्ट केले की, “NCP कोणाला निवडते हा त्यांचा अंतर्गत निर्णय आहे; आम्ही त्यांच्या निर्णयाचा आदर करू.” त्यांच्या या विधानानंतरच सुनेत्रा पवार यांच्या नावाला हिरवा कंदील मिळाल्याचे स्पष्ट झाले.

त्यानंतर संध्याकाळी ५ वाजता मुंबई राजभवन येथे उपमुख्यमंत्रीपदाचा शपथविधी कार्यक्रम होणार आहे. गव्हर्नर समोर सुनेत्रा पवार उपमुख्यमंत्रीपदाची आणि गोपनीयतेची शपथ घेतील. CNN-News18, Kanak News आणि इतर चॅनेल्सच्या रिपोर्ट्सनुसार, सुनेत्रा पवार यांच्याकडे उत्पादन शुल्क (Excise) आणि क्रीडा (Sports) ही मंत्रालये सोपवली जाणार असून, अर्थखाते सध्या हंगामी स्वरूपात मुख्यमंत्री फडणवीस यांच्याकडे राहणार आणि नंतर NCPकडे परत दिले जाईल.

सुनेत्रा पवार: कोण आहेत, काय आहे त्यांची राजकीय पार्श्वभूमी?

अनेक सामान्य नागरिकांना प्रश्न पडतो की, “सुनेत्रा पवार राजकारणात सक्रिय होत्या का?”

सुनेत्रा पवार या अजित पवारांच्या पत्नी असल्या तरी गेल्या अनेक वर्षांपासून त्या सामाजिक कार्यात, सहकारी संस्था, शैक्षणिक आणि आरोग्य क्षेत्रातील प्रकल्पांमध्ये सहभागी आहेत. त्या सध्या राज्यसभेवर निवडून आलेल्या आहेत. म्हणजे त्या आधीच संसद सदस्य आहेत, मात्र राज्य विधानसभेच्या किंवा विधानपरिषदेच्या सदस्य नाहीत.

घटनात्मकदृष्ट्या, राज्याचा मुख्यमंत्री किंवा उपमुख्यमंत्री हा ६ महिन्यांच्या आत विधानसभेचा किंवा परिषदेचा सदस्य व्हावा लागतो. त्यामुळे सुनेत्रा पवार यांना पुढील काही महिन्यांत बारामती विधानसभेची पोटनिवडणूक किंवा विधानपरिषदेवरून मार्ग मिळू शकतो. बारामती, जिथून अजित पवार वारंवार निवडून आले, तिथेच आता सुनेत्रा यांच्या उमेदवारीची चर्चा सुरू आहे.

पवार घराण्याची सत्ता आणि ‘सिम्पथी वेव्ह’

अजित पवारांच्या अचानक जाण्यामुळे राज्यात व विशेषतः पवार कुटुंबाच्या गढीत सहानुभूतीची मोठी लाट आहे. अनेक राजकीय विश्लेषक मांडत आहेत की, “ही लाट NCPने गमावू नये, म्हणून सुनेत्रा पवार यांना पुढे केले गेले.”

हे आकलन काही अंशी बरोबरही वाटते, कारण ७ फेब्रुवारीला पुणे जिल्हा परिषद आणि पंचायत समिती निवडणूक होणार असल्याची माहिती विविध वृत्तांमध्ये आहे. या पार्श्वभूमीवर “अजितदादांच्या वारसा हक्काला न्याय देणारी” व्यक्ती म्हणून सुनेत्रांची प्रतिमा उभी करणे हे राजकीयदृष्ट्या फायदेशीर ठरू शकते.

बारामतीत येणाऱ्या काळात विधानसभा पोटनिवडणूक होण्याची शक्यता आहे. अशावेळी उपमुख्यमंत्री + बारामती उमेदवार अशी जोड निर्माण करून, पवार घराण्याची पकड अधिक मजबूत करण्याचा हा प्रयत्न असल्याचे राजकीय वर्तुळात मानले जाते.

पहिली महिला उपमुख्यमंत्री – प्रतीकात्मक अर्थ

इतिहासात प्रथमच महाराष्ट्राला महिला उपमुख्यमंत्री मिळणार आहे. हा केवळ NCP किंवा पवार घराण्याच्या दृष्टीनेच नव्हे, तर संपूर्ण राज्याच्या दृष्टीनेही महत्त्वाचा क्षण आहे. महिलांचे प्रतिनिधित्व वाढवण्याच्या संदर्भात या पावलाचे स्वागत होत आहे. ABP माझा, NDTV, India Today इत्यादी चॅनेल्सनीही “महाराष्ट्राची पहिली महिला उपमुख्यमंत्री” या मथळ्याखाली बातम्या दिल्या.

राजकीय दृष्टिकोनातून पाहिले तर, स्त्री नेतृत्व हा आजच्या राजकारणात एक मजबूत सिम्बॉल आहे. पवार कुटुंबाने शरद पवार – अजित पवार या मजबूत पुरुष नेतृत्वानंतर आता एका स्त्री नेतृत्वाकडे वळत स्वतःची “सेन्सिटिव्ह” आणि “समावेशक” प्रतिमा मजबूत करण्याची संधी साधली आहे.

NCP – भाजप – सरकार: सत्ता समीकरणांवर काय परिणाम?

सध्या राज्यात भारतीय जनता पक्षाच्या नेतृत्वाखालील महायुती सरकार सत्तेत आहे, ज्यात NCP (अजित पवार गट) हा महत्त्वाचा घटक आहे. अजित पवार हे उपमुख्यमंत्री आणि NCPचे प्रमुख अशी दुहेरी भूमिका पार पाडत होते. त्यांच्या निधनानंतर राजकीय स्थैर्याबद्दल प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले होते.

सुनेत्रा पवार यांना उपमुख्यमंत्री बनवणे हे त्या स्थैर्याचा संदेश देणारे पाऊल आहे. Chhagan Bhujbal, Praful Patel यांसह NCP नेत्यांनी जाहीरपणे सांगितले की, “आम्ही सर्वजण सुनेत्रा पवारांच्या मागे आहोत.” मुख्यमंत्री फडणवीस यांनीही “पवार कुटुंब आणि NCPसोबत आम्ही आहोत” अशा शब्दांत आपला पाठिंबा व्यक्त केला.

यातून तीन गोष्टी स्पष्ट होतात:
– NCPमध्ये तात्काळ फूट न पडता, नेतृत्वावर तडजोडीशिवाय एकमत साधण्यात यश आले.
– भाजपनेही पवार कुटुंबाशी असलेले राजकीय समीकरण कायम ठेवण्याचा आणि “दु:खाच्या काळात सोबत” राहण्याचा संदेश दिला.
– महायुती सरकारवर कोणताही तात्काळ धोका निर्माण होत नाही; उलट सहानुभूती लाटेमुळे NCP-भाजप युतीला अल्पकालीन राजकीय फायदा होऊ शकतो.

भावनिक विरुद्ध धोरणात्मक – दोन्ही स्तरावर चाललेला खेळ

काही लोक विचारतात, “अजितदादांच्या जाण्याच्या एवढ्या लगेच सुनेत्रा पवारांना उपमुख्यमंत्री का केले जात आहे? त्यांच्या शोककाळाचा विचार नाही का केला गेला?”

इथे दोन स्तर पहावे लागतील. एक म्हणजे, व्यक्तिशः आणि कौटुंबिक भावनिक पातळी. निश्चितच कुटुंबावर मोठा आघात झाला आहे; पण त्याच वेळी दुसरा स्तर म्हणजे, राज्य चालवणारी राजकीय व्यवस्था. उपमुख्यमंत्रीपद आणि महत्त्वाची मंत्रालये रिक्त राहिल्यास, प्रशासनावर परिणाम होतो. विशेषतः अर्थ आणि उत्पादन शुल्कसारखी मंत्रालये बजेट सत्राच्या पार्श्वभूमीवर महत्त्वाची ठरतात.

म्हणूनच, भावनांना संवेदनशील मान्यता देत असताना, राजकारण आणि कारभाराचा गाडाही पुढे न्यायचा – ही दुहेरी कसरत सध्या NCP आणि महायुती सरकार करताना दिसत आहे. सुनेत्रा पवार यांची निवड ही भावनिक सहानुभूती आणि थंड डोक्याच्या राजकीय रणनीतीचा संगम आहे, असे म्हणता येईल.

भविष्यातील आव्हाने: सुनेत्रा पवारांसमोर काय-काय?

उपमुख्यमंत्रीपद मिळवणे हा केवळ पहिला टप्पा. खरे आव्हान आता सुरू होणार आहे.

१) प्रशासकीय अनुभव
सुनेत्रा पवार या थेट प्रशासनात प्रथमच अशा मोठ्या जबाबदारीवर येत आहेत. मंत्रालय, अधिकारी, फाईल्स, कारभार – या सगळ्याचा भार पेलताना त्यांना नव्या कौशल्यांची गरज असेल. मात्र, अजित पवारांसोबत इतकी वर्षे काम पाहिल्याचा अप्रत्यक्ष अनुभव त्यांना नक्कीच हाताशी आहे.​​

२) पक्षांतर्गत समतोल
NCPमध्ये अनेक ज्येष्ठ आणि महत्त्वाकांक्षी नेते आहेत. त्यांना बाजूला ठेवून सुनेत्रा यांना थेट उपमुख्यमंत्री बनवल्याने सुप्त नाराजी निर्माण होऊ शकते. गटबाजी न वाढू देता सर्वांना सोबत घेणे ही त्यांची सर्वात मोठी परीक्षा असेल.

३) पवार घराण्याची प्रतिमा
शरद पवार – अजित पवार – आता सुनेत्रा पवार. “सत्ता घरातच” राहतेय असा आरोप विरोधक करणारच. त्याला उत्तर देत, लोकाभिमुख निर्णय, महिलांसाठी, शेतकऱ्यांसाठी, उद्योगांसाठी सकारात्मक पावले उचलून ते आरोप फिके करणे हा त्यांच्यासमोरचा राजकीय गृहपाठ असेल.

४) निवडणुका – बारामती आणि पुणे जिल्हा
जिल्हा परिषद, पंचायत समित्या, पुढील लोकसभा-विधानसभा निवडणुका – या सगळ्यांत पवार घराण्यावर अवलंबून असलेले कार्यकर्ते आणि मतदार आता सुनेत्रा यांच्या भोवती एकत्र येतील का, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.

५) महिला नेतृत्वाची अपेक्षा
पहिली महिला उपमुख्यमंत्री म्हणून महिलांच्या प्रश्नांबाबत, सुरक्षेबाबत, शिक्षण-आरोग्याबाबत त्यांच्याकडून विशेष अपेक्षा असणार. फक्त प्रतिकात्मक न राहता प्रत्यक्षात महिलांसाठी ठोस धोरणे आणणे हा त्यांच्यासमोरचा संधी-आव्हानांचा मेळ असेल.

जनतेची मिश्र प्रतिक्रिया

सोशल मीडियावर पाहिले तर प्रतिक्रिया दोन टोकांच्या दिसतात.
– एक गट म्हणतो, “अजितदादा गेले, पण त्यांच्या कामाचा वारसा सुनेत्राताई पुढे नेतील; घरातीलच कोणीतरी असणं चांगलं.”
– दुसरा गट म्हणतो, “नेतृत्त्व नेहमी घरातच का जायचं? वर्षानुवर्षे त्याच कुटुंबातील लोकं सत्तेत, मग लोकशाही कुठे?”

तटस्थ निरीक्षक मात्र असे म्हणताना दिसतात की, “सध्याच्या घडीला तरी हा निर्णय राजकीय स्थैर्यासाठी योग्य आहे; पुढे कामगिरीवरच लोकांचा निर्णय होणार.”

निष्कर्ष: बारामती ते मुंबई – एक युगांतरकारी प्रवास?

सुनेत्रा पवार या बारामतीतून कारने मुंबईकडे रवाना होतात; उद्या त्या उपमुख्यमंत्रीपदाची शपथ घेतील; महाराष्ट्राची पहिली महिला उपमुख्यमंत्री म्हणून त्या इतिहासात नोंदवल्या जातील – ही सगळी मालिका फक्त एका व्यक्तीची कहाणी नाही.

ही एका राजकीय घराण्याच्या पुनर्बांधणीची कथा आहे, एका राज्याच्या सत्तासमीकरणातील मोठा वळण आहे, आणि महाराष्ट्रातील महिला नेतृत्वाच्या प्रवासात नवं पान आहे.

आता खरी उत्सुकता अशा प्रश्नांभोवती फिरते:
– सुनेत्रा पवार अजितदादांनी केलेल्या विकासकामांचा वेग कायम ठेवतील का?
– NCPमध्ये आतून निर्माण होणारे तणाव कितपत सांभाळू शकतील?
– आणि सर्वांत महत्त्वाचं – सहानुभूतीच्या भावनेवरून पुढच्या काही महिन्यांत ते लोकांचा दीर्घकालीन विश्वास कमावू शकतील का?

या प्रश्नांची उत्तरं येणारा काळच देईल. पण इतकं मात्र निश्चित – बारामतीतून मुंबईकडे निघालेली ही कार आणि त्या कारमधली शांत, गंभीर चेहऱ्याची स्त्री – महाराष्ट्राच्या राजकारणात पुढील काही वर्षं ठळकपणे दिसणार आहे.

---

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

१) सुनेत्रा पवार उपमुख्यमंत्रीपदाची शपथ कधी आणि कुठे घेणार आहेत?
सुनेत्रा पवार या ३१ जानेवारी २०२६ रोजी संध्याकाळी ५ वाजता मुंबई राजभवन येथे महाराष्ट्राच्या उपमुख्यमंत्रिपदाची शपथ घेणार आहेत.

२) त्या सध्या कोणत्या पदावर आहेत?
सुनेत्रा पवार या सध्या राज्यसभा खासदार आहेत. त्या विधानसभेच्या किंवा विधानपरिषदेच्या सदस्या नाहीत; त्यामुळे पुढील ६ महिन्यांत त्यांना या दोन्हीपैकी एका सभागृहाची सदस्यता घ्यावी लागेल.

३) अजित पवार यांचे निधन कधी आणि कशामुळे झाले?
अजित पवार, वय ६६, यांचे २८ जानेवारी २०२६ रोजी बारामती विमानतळाजवळ त्यांच्या चार्टर्ड विमानाच्या अपघातात निधन झाले. विमान रनवेच्या थ्रेशहोल्डजवळ कोसळले आणि त्यात अजित पवारांसह पाच जणांचा मृत्यू झाला.

४) सुनेत्रा पवार यांच्याकडे कोणती मंत्रालये असतील?
विविध माध्यम रिपोर्ट्सनुसार, सुनेत्रा पवार यांच्याकडे उत्पादन शुल्क (Excise) आणि क्रीडा (Sports) ही मंत्रालये सोपवली जाण्याची शक्यता आहे. अर्थखाते सध्या तात्पुरते मुख्यमंत्री फडणवीस यांच्याकडे राहील, असे सांगितले जाते.

५) त्या महाराष्ट्राच्या पहिल्या महिला उपमुख्यमंत्री आहेत का?
होय. सुनेत्रा पवार या उपमुख्यमंत्रीपदाची शपथ घेतल्यावर महाराष्ट्राच्या इतिहासातील पहिल्या महिला उपमुख्यमंत्री ठरतील. हा राज्याच्या राजकीय आणि सामाजिक इतिहासातील महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे.