गोपीनाथ मुंडे शेतकरी अपघात विमा योजनेत शेतमजुरांचा समावेश?

महाराष्ट्र बजेट २०२६ मध्ये फडणवीसांनी घोषणा: गोपीनाथ मुंडे शेतकरी अपघात विमा योजनेत शेतमजुरांचा समावेश; अपघातानं मृत्यूला २ लाख, जखमेला १ लाख.

शेतमजुरांना अपघात संरक्षण मिळणार का? फडणवीसांनी गोपीनाथ मुंडे योजनेत काय बदल केले?

फडणवीस बजेटमध्ये गोपीनाथ मुंडे शेतकरी अपघात विमा योजनेत शेतमजुरांचा समावेश; कोणांना मिळेल १-२ लाखांची मदत?

महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी ५ मार्च २०२६ च्या बजेटमध्ये शेतकरी आणि शेतमजुरांसाठी मोठी घोषणा केली – स्व. गोपीनाथ मुंडे शेतकरी अपघात सुरक्षा सानुग्रह अनुदान योजनेत आता शेतमजुरांचा समावेश होणार आहे. शेतीत राबणाऱ्या या हातांना अपघातानं मृत्यू किंवा जखम झाल्यास थेट शासनाकडून अनुदान मिळेल, विमा कंपन्यांच्या जटिल प्रक्रियेशिवाय. योजनेत अपघाती मृत्यूसाठी २ लाख, दोन अवयव निकामी झाल्यास २ लाख तर एक अवयव निकामी झाल्यास १ लाख रुपये मिळतील. ही घोषणा ग्रामीण भागात स्वागतयोग्य मानली जात आहे, कारण शेतमजुरांना आतापर्यंत लाभ नव्हता.

योजनेत कोणत्या लोकांना लाभ मिळेल?

या योजनेत वहितीधारक शेतकरी, त्यांच्या कुटुंबातील कोणत्याही एका सदस्याला (आई-वडील, पत्नी-पती, मुलगा-अविवाहित मुलगी) लाभ मिळतो, आता शेतमजुरांचाही समावेश. १० ते ७५ वर्ष वयोगटातील व्यक्तींसाठी लागू असून, शेतकरी कुटुंबातील नोंद नसलेल्या सदस्यालाही मिळेल. शेतमजुरांना थेट लाभ मिळाल्याने शेती मजूर असलेल्या ग्रामीण कुटुंबांना दिलासा. फडणवीस म्हणाले, “शेतात राबणाऱ्या हातांना संरक्षण देणं गरजेचं”.

कोणत्या अपघातांना विमा लागू होईल?

ट्रॅक्टर पडणं, रस्ता अपघात, सर्पदंश, विंचूदंश, जनावरांचा हल्ला, उंचावरून पडणं, बाळंतपणातील मृत्यू, दंगल किंवा इतर अपघात यांना योजना लागू. नैसर्गिक आपत्ती किंवा शेती करताना होणाऱ्या अपघातांना प्राधान्य. अपघाती मृत्यू, दोन डोळे/हात/पाय निकामी किंवा एक डोळा+एक हात/पाय निकामी झाल्यास २ लाख, एक अवयव निकामी झाल्यास १ लाख. हे थेट अनुदान शासनाकडून मिळेल, विमा कंपनी नको.

विमा कंपनीऐवजी थेट अनुदान का?

२०२३ पासून विमा कंपन्यांच्या जटिल प्रक्रिया, दावा नाकारणं यामुळे शासनाने थेट सानुग्रह अनुदान योजना सुरू केली. आता शेतमजुरांचा समावेश करून योजना विस्तारली. तहसीलदार समिती, जिल्हाधिकारी अपिल समिती आणि राज्यस्तरीय समिती निर्णय घेतील. हे बदल शेतकरी-मजुरांना त्वरित मदत करतील.

आवेदन प्रक्रिया आणि कागदपत्रं

७/१२ उतारा, ८-अ, ६-क, एफआयआर, पंचनामा, पोस्टमॉर्टम, वयप्रमाणपत्र, वारसदार खाते अर्जासह. आता ऑनलाइन प्रक्रिया पूर्णपणे डिजिटल. तालुका कृषी अधिकारी, तहसीलदार यांच्याकडे अर्ज. शेतमजुरांसाठीही समान कागदपत्रं.

गेल्या वर्षी किती लाभार्थी आणि किती मदत?

२०२४-२५ मध्ये जिल्ह्यात अनेक ठिकाणी ४०-९० लाख मदत वाटली गेली. राज्यव्यापी हजारो कुटुंबांना फायदा. शेतमजुरांचा समावेशाने लाखो लाभार्थ्यांची संख्या वाढेल.

शेतकरी-मजुरांसाठी इतर बजेट घोषणा

बजेटमध्ये कृषी जीडीपी ५०० अब्ज डॉलर, AGRI STACK डिजिटल प्लॅटफॉर्म, शेत पाणंद योजना. नैसर्गिक शेती, ग्राम सडक योजना.​

FAQs (Marathi)

1. प्रश्न: गोपीनाथ मुंडे योजनेत आता कोण समाविष्ट?
   उत्तर: शेतकरी, कुटुंब सदस्य आणि शेतमजूर; १०-७५ वर्ष वयोगट.
2. प्रश्न: किती रक्कम मिळते?
   उत्तर: मृत्यू/दोन अवयव निकामी २ लाख, एक अवयव १ लाख.
3. प्रश्न: कोणत्या अपघातांना लागू?
   उत्तर: ट्रॅक्टर पडणं, सर्पदंश, जनावर हल्ला, रस्ता अपघात इ.​
4. प्रश्न: विमा कंपनी नाही का?
   उत्तर: थेट शासन अनुदान; विमा प्रक्रिया जटिल असल्याने बदल.
5. प्रश्न: अर्ज कुठे?
   उत्तर: तहसीलदार/कृषी अधिकारी; ७/१२, एफआयआर, पोस्टमॉर्टम इ. कागद.