‘सुनेत्रांना संधी मिळाली, आम्ही खुश आहोत’ – शरद पवारांचा सौम्य सूर की तीक्ष्ण राजकीय खेळी?

अजित पवारांच्या विमान अपघाती निधनानंतर सुनेत्रा पवार महाराष्ट्राच्या पहिल्या महिला उपमुख्यमंत्री बनल्या. ‘सुनेत्रांना संधी मिळाली याचा आम्हाला आनंद आहे,’ असे शरद पवार पुण्यात म्हणाले; मात्र शपथविधीच्या निर्णयावर बोट ठेवत त्यांनी प्रफुल पटेल-सुनील तटकरे यांच्यावर अप्रत्यक्ष टीका केली. या विधानामागचा राजकीय अर्थ, NCP च्या दोन्ही गटांतील समीकरणे आणि बारामती राजकारणावरचा परिणाम सविस्तर वाचा.

अजित पवार गेले, सुनेत्रा पावरमध्ये; शरद पवार म्हणतात आम्ही आनंदी आहोत, पण NCP घराण्यातील राजकारण कुठे जाईल?

सुनेत्रा पवार उपमुख्यमंत्री, शरद पवारांचा ‘आम्ही आनंदी आहोत’ संदेश: खरा सन्मान की राजकीय सांकेतिक खेळी?

महाराष्ट्राच्या राजकारणात पवार आडनाव नेहमीच केंद्रस्थानी राहिलं आहे. अजित पवारांच्या अचानक झालेल्या विमान अपघाती निधनानंतर, त्यांच्या पत्नी सुनेत्रा पवार यांचा उपमुख्यमंत्री म्हणून उदय हा केवळ भावनिक घटना नाही; तर सत्तासमीकरण, कौटुंबिक नातेसंबंध आणि दोन राष्ट्रवादी गटांच्या भवितव्याशी जोडलेला महत्त्वाचा टर्निंग पॉईंट आहे. पुण्यात पत्रकारांशी बोलताना राष्ट्रवादी काँग्रेस (शरद पवार गट) अध्यक्ष शरद पवार यांनी, “सुनेत्रांना उपमुख्यमंत्री होण्याची संधी मिळाली याचा मला आनंद आहे, त्यांना आशीर्वाद देतो,” असे म्हणत सौम्य शब्द वापरले; पण त्याच वेळी त्यांनी या निर्णयाच्या प्रक्रियेबाबत आणि भाजप नेते देवेंद्र फडणवीस यांच्या काही वक्तव्यांवर तीक्ष्ण टीका करून वातावरण तापवले.

घटनेचा पार्श्वभूमी: अजित पवारांचा अपघात आणि सुनेत्रांचा उदय

२९ जानेवारी २०२६ रोजी बारामतीजवळ घडलेल्या विमान अपघातात उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांचा मृत्यू झाला, हे महाराष्ट्रासाठी मोठं राजकीय आणि भावनिक धक्का देणारं घटनाक्रम ठरलं. शरद पवार यांनी बारामतीत पत्रकारांशी बोलताना, “५८ वर्षांत पहिल्यांदाच मी दिल्लीचा बजेट अधिवेशन चुकवलं, पण अजितच्या जाण्यामुळे मला परत यावं लागलं,” असं सांगत आपला शोक व्यक्त केला.

याच पार्श्वभूमीवर राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या (अजित पवार गट) नेत्यांनी – विशेषतः कार्याध्यक्ष प्रफुल पटेल आणि राज्याध्यक्ष सुनील तटकरे – सत्तेतली ‘रिकामी खुर्ची’ भरून काढण्यासाठी सुनेत्रा पवार यांचे नाव पुढे केले. मुंबईतील लोक भवन येथे झालेल्या समारंभात राज्यपाल आचार्य देवव्रत यांच्या उपस्थितीत सुनेत्रा पवार यांनी उपमुख्यमंत्रीपदाची शपथ घेतली आणि त्या महाराष्ट्राच्या पहिल्या महिला उपमुख्यमंत्र्या ठरल्या. समारंभाला मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस आणि उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे उपस्थित होते.​

शरद पवारांची पहिली प्रतिक्रिया: “आम्ही आनंदी आहोत, पण…”

या घडामोडीनंतर माध्यमांनी वारंवार विचारलेला प्रश्न होता – सुनेत्रांच्या उपमुख्यमंत्रीपदाबद्दल शरद पवार काय म्हणतात? सुरुवातीला त्यांनी, “मला शपथविधीबद्दल काही माहिती नाही. तो त्यांच्या पक्षाचा अंतर्गत निर्णय आहे,” असे स्पष्ट सांगून अंतर दाखवले.

पण नंतर पुण्यातील संवादात त्यांनी सूर थोडा बदलत, “सुनेत्रांना उपमुख्यमंत्री होण्याची संधी मिळाली याचा मला आनंद आहे. त्या सक्षम आहेत, अनुभव आहे, मी त्यांना शुभेच्छा देतो,” असं म्हणत सार्वजनिक पातळीवर सकारात्मक संदेश दिला. त्याच वेळी त्यांनी हेही अधोरेखित केले की, हा निर्णय NCP चा (अजित पवार गटाचा) अंतर्गत निर्णय असून NCP (शरद पवार गट) किंवा कुटुंबाशी औपचारिक चर्चा झालेली नव्हती.

यातून दोन स्तरावर संदेश गेला – वैयक्तिक पातळीवर सुनेत्रांबद्दल कडवटपणा नाही, पण राजकीय पातळीवर दोन्ही गट स्वतंत्र आहेत आणि निर्णयप्रक्रियेत शरद पवारांना डावलण्यात आले, हेही त्यांनी सूचकपणे स्पष्ट केले.

देवेंद्र फडणवीसांवर शरद पवारांची टीका

या संपूर्ण प्रकरणात एक वेगळा मुद्दा म्हणजे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांची NCP च्या संभाव्य विलयाबद्दलची टिप्पणी. माध्यमांत आलेल्या वृत्तांनुसार, फडणवीस यांनी दोन्ही राष्ट्रवादी गटांच्या एकत्र येण्याच्या चर्चांवर भाष्य करताना काही संकेत दिले होते. त्यावर प्रतिक्रिया देताना शरद पवार म्हणाले, “विलयाच्या चर्चेत फडणवीस यांचा सहभाग नव्हता. मग त्यांना त्यावर बोलण्याचा अधिकार कसा?”

यातून त्यांनी दोन गोष्टी साधल्या – एक म्हणजे, राष्ट्रवादीच्या भवितव्याविषयीचा निर्णय ‘बाहेरील’ कोणत्याही नेत्याने ठरवायचा नाही, असा स्पष्ट संदेश; आणि दुसरे म्हणजे, अजित–प्रफुल–जयंत पाटील यांच्या स्तरावर गेल्या चार महिन्यांपासून चाललेल्या विलय चर्चा ही एक गंभीर राजकीय प्रक्रिया होती, ज्याला विमान अपघाताने अचानक ब्रेक लागला, हे त्यांनी उघड केले.

“विलयाची घोषणा १२ फेब्रुवारीला झाली असती”

शरद पवारांनी आणखी एक महत्त्वाचा खुलासा केला – अजित पवार आणि NCP (SP)चे जयंत पाटील यांच्यामध्ये चार महिन्यांपासून संवाद सुरू होता आणि दोन्ही गटांच्या विलयाबाबत मोठ्या प्रमाणात सहमती झाली होती. त्यानुसार, १२ फेब्रुवारीला विलयाची अधिकृत घोषणा करणार होते; तारीख स्वतः अजित पवारांनी सुचवली होती. पण विमान अपघाताच्या दुर्दैवी घटनेमुळे हा निर्णय थांबला.

याचा अर्थ असा की, आज सुनेत्रा पवार उपमुख्यमंत्री म्हणून जिथे उभ्या आहेत, तिथपर्यंतचा राजकीय ट्रॅक अजित पवारांनी आधीच आखून ठेवला होता – दोन्ही गटांना एकत्र आणणे, सत्तेतल्या वाट्यांची गणिते ठरवणे आणि कुटुंबीयांना एका प्रकारे ‘कन्सेन्सस’कडे नेणे. मात्र, परिस्थिती अपेक्षेप्रमाणे पुढे सरकण्याआधीच दुर्घटनेने नाट्यमय वळण घेतले.

सुनेत्रा पवार कोण? ‘बारामतीच्या वहिनी’ ते महाराष्ट्राच्या पहिल्या महिला उपमुख्यमंत्री

अजित पवारांच्या पत्नी सुनेत्रा पवार या गेली अनेक वर्षे बारामतीत सामाजिक कामांमधून ओळखल्या जात होत्या. लोक त्यांना आपुलकीने ‘वहिनी’ म्हणत. ६१ व्या वर्षी त्यांनी औपचारिक राजकारणात प्रवेश केला – २०२४ लोकसभा निवडणुकीत बारामतीहून महायुतीच्या उमेदवार म्हणून उभ्या राहिल्या, पण सुप्रिया सुळे यांच्या विरोधात पराभूत झाल्या. त्यानंतर त्यांची राज्यसभेत एंट्री आणि आता महाराष्ट्राच्या पहिल्या महिला उपमुख्यमंत्र्या म्हणून शपथ, असा त्यांचा वेगवान राजकीय प्रवास राहिला आहे.

सुनेत्रांनी १९८३ मध्ये औरंगाबादमधील SB Arts and Commerce College मधून B.Com केले. १९८५ मध्ये त्या अजित पवारांच्या परिचयात आल्या आणि विवाह झाला. पवार घराण्याची खोल राजकीय मुळे असूनही, त्यांनी बराच काळ प्रत्यक्ष राजकारणापासून दूर राहून सामाजिक उपक्रमांवर लक्ष केंद्रित केले – बारामती परिसरातील महिला स्वयंसहायता गट, शिक्षण, आरोग्याशी निगडित कामांमुळे त्यांची ‘लो-प्रोफाईल पण प्रभावी’ अशी इमेज बनली.​

उपमुख्यमंत्रीपदासोबत त्यांच्याकडे राज्य उत्पादन शुल्क, क्रीडा आणि युवक कल्याण, अल्पसंख्याक विकास व औकाफ अशी महत्त्वाची खाती देण्यात आली आहेत. तर वित्त व नियोजन ही महत्त्वाची खाती आता मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी स्वतःकडे घेतली आहेत.​

FAQs

१) सुनेत्रा पवार महाराष्ट्राच्या पहिल्या महिला उपमुख्यमंत्र्या ठरल्या का?
होय. अजित पवारांच्या निधनानंतर सुनेत्रा पवारांनी उपमुख्यमंत्रीपदाची शपथ घेतली आणि महाराष्ट्र राज्याच्या इतिहासात त्या या पदावर विराजमान होणाऱ्या पहिल्या महिला ठरल्या.

२) शरद पवारांनी सुनेत्रांच्या शपथविधीबाबत नेमकं काय म्हटलं?
त्यांनी सुरुवातीला “शपथविधीबद्दल मला माहिती नाही, हा त्यांच्या पक्षाचा अंतर्गत निर्णय आहे” असं म्हटलं; नंतर “सुनेत्रांना संधी मिळाली याचा मला आनंद आहे, त्यांना शुभेच्छा देतो” असा अधिक सौम्य, सकारात्मक सूर लावला.

३) सुनेत्रा पवारांच्या निवडीमध्ये प्रफुल पटेल आणि सुनील तटकरे यांची भूमिका काय मानली जाते?
माध्यमांनुसार, NCP (Ajit गट) मधील कार्याध्यक्ष प्रफुल पटेल आणि राज्याध्यक्ष सुनील तटकरे यांनी उपमुख्यमंत्रीपदासाठी सुनेत्रा पवार यांचे नाव पुढे केले आणि शपथविधीचा निर्णय अंतर्गत चर्चेतून घेतला.

४) अजित पवार–शरद पवार गटांच्या विलयाबाबत काय उघड झाले?
शरद पवारांनी सांगितले की, अजित पवार आणि जयंत पाटील यांच्यात गेल्या चार महिन्यांत विलयाविषयी चर्चा सुरू होती आणि १२ फेब्रुवारी रोजी अधिकृत घोषणा करायचा त्यांचा प्लॅन होता; विमान अपघातानंतर हा प्रोसेस थांबला.

५) सुनेत्रा पवारांकडे कोणती प्रमुख मंत्रालये देण्यात आली आहेत?
उपमुख्यमंत्रीपदासह सुनेत्रा पवारांकडे राज्य उत्पादन शुल्क, क्रीडा व युवक कल्याण, तसेच अल्पसंख्याक विकास आणि औकाफ यांसारखी महत्त्वाची मंत्रालये देण्यात आली आहेत; तर वित्त व नियोजन ही खाती मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी स्वतःकडे घेतली आहेत.​