अखेर निर्णय झाला! सुनेत्रा पवारच उपमुख्यमंत्री; इतक्या घाईत शपथविधी का ठरला?

अजित पवारांच्या विमान अपघातानंतर फक्त दोन दिवसांत सुनेत्रा पवार उपमुख्यमंत्री होणार हे ठरलं. शनिवारी सायं. ५ वाजता राजभवनात शपथविधी; NCP विधीमंडळ गटाची बैठक, मुख्यमंत्री फडणवीस यांची तयारी आणि राजभवनातील हालचालींचा सविस्तर आढावा.

राजभवन तयार, मंच तयार; पण महाराष्ट्र तयार आहे का? सुनेत्रा पवारांच्या शपथविधीमागचं गुपित समीकरण

सुनेत्रा पवार उपमुख्यमंत्री: निर्णय झाला, तारीख ठरली, राजभवनात शपथविधीची धांदल!

महाराष्ट्राच्या राजकारणात गेल्या काही दिवसांत ज्या वेगाने घडामोडी घडत आहेत, त्या पाहून सर्वसामान्य नागरिक थोडे चक्रावले आहेत. राज्याचे उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांचे विमान अपघातात निधन होताच संपूर्ण राज्य शोकसागरात बुडाले. अजितदादांच्या जाण्याने सत्तेच्या समीकरणात मोठी पोकळी निर्माण झाली होती. मात्र या पोकळीची भर घालण्यासाठी राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाने आणि महायुती सरकारने अत्यंत वेगाने निर्णय घेतला – अजित पवार यांच्या पत्नी, NCPच्या राज्यसभा खासदार सुनेत्रा पवार या महाराष्ट्राच्या नव्या उपमुख्यमंत्री होणार आहेत आणि शनिवारी संध्याकाळी ५ वाजता त्या शपथ घेणार असल्याचे पक्के झाले आहे.

अखेर निर्णय झाला: “सुनेत्रा ताई” वर शिक्कामोर्तब

आरंभीच्या तासात ही माहिती “स्त्रोतांद्वारे” पुढे आली. पण आता विविध राष्ट्रीय आणि प्रादेशिक माध्यमांनी पुष्टी केली आहे की, राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाच्या (NCP) विधीमंडळ गटाच्या बैठकीत सुनेत्रा पवार यांचे नाव उपमुख्यमंत्रीपदासाठी निश्चित करण्यात येणार आहे. त्या बैठकीनंतर त्यांचे नाव अधिकृतरित्या मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांना कळवले जाईल आणि त्यानंतर राजभवनात त्यांचा शपथविधी होईल.​

Hindustan Times, OneIndia, NDTV, TV9 मराठी, Lokmat, News18 यांसारख्या अनेक माध्यमांनी “निर्णय झाला आहे”, “सुनेत्रा पवार उपमुख्यमंत्री होणार हे निश्चित”, “शपथविधी शनिवारी संध्याकाळी ५ वाजता” अशा मथळ्यांखाली बातम्या दिल्या आहेत.

शनिवारचा दिवस: राजकारणासाठी निर्णायक शनिवार

शनिवार, ३१ जानेवारी २०२६ हा दिवस आता महाराष्ट्राच्या इतिहासात नोंदवला जाईल. कारण याच दिवशी एकीकडे अजित पवार यांच्या जाण्यानंतरचा शोककाळ सुरू असतानाच, दुसरीकडे त्यांच्या पत्नी सुनेत्रा पवार या राज्याच्या पहिल्या महिला उपमुख्यमंत्री म्हणून शपथ घेणार आहेत.

वेळापत्रक साधारण असे –
– दुपारी २ वाजता: नॅशनलिस्ट काँग्रेस पार्टीच्या विधीमंडळ गटाची बैठक, मुंबईतील विधानभवनात. येथे सुनेत्रा पवार यांची गटनेतेपदी निवड होईल.​
– या बैठकीनंतर सर्व आमदारांच्या सह्या घेऊन अधिकृत पत्र तयार केले जाईल आणि ते मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांना पाठवले जाईल.​
– संध्याकाळी ५ वाजता: मुंबई राजभवन येथे शपथविधी सोहळा; गव्हर्नरसमोर सुनेत्रा पवार या उपमुख्यमंत्रीपदाची आणि गोपनीयतेची शपथ घेतील.​

या सगळ्या प्रक्रियेची रुपरेषा आधीच तयार असून, “निर्णय झाला आहे, आता फक्त अधिकृत घोषणा आणि शपथविधी बाकी” असे अनेक वृत्तांतून स्पष्टपणे दिसते.

राजभवनात तयारीला सुरुवात

शपथविधी म्हणजे केवळ औपचारिकता नाही; तो संपूर्ण राजकीय सन्देश असतो. त्यामुळेच, सुनेत्रा पवार यांच्या शपथविधीसाठी मुंबई राजभवनात तयारीला सुरुवात झाली आहे, अशी माहिती NCP सूत्रांनी तसेच मीडिया रिपोर्ट्सनी दिली आहे.

– राजभवनातील लॉनवर मंच उभारणी:
महाराष्ट्राचे चिन्ह असलेला बॅकड्रॉप, राज्यपालांची आसनव्यवस्था, मुख्यमंत्री आणि इतर मान्यवरांची जागा, कॅबिनेट मंत्री, आमदार, खासदार, कुटुंबीय, मीडियासाठी खास विभाग – या साऱ्यांची रूपरेषा शपथविधीपूर्वीच आखण्यात आली आहे.

– सुरक्षा आणि प्रोटोकॉल:
शपथविधी हे ‘Category A’ सुरक्षा कार्यक्रम मानले जातात. राजभवन परिसरात पोलिस आणि SRPF तुकड्या तैनात, इन्विटेशनप्रमाणे प्रवेश, मेटल डिटेक्टर, वाहनांची तपासणी – या साऱ्या प्रोटोकॉलची अंमलबजावणी सुरू आहे.

– प्रसारमाध्यमांची गर्दी:
NDTV, ABP माझा, TV9 मराठी, News18, लोकमत, इतर प्रादेशिक चॅनेल्स – सर्वांनी “लाईव्ह कव्हरेज”ची तयारी सुरू केली आहे. OB व्हॅन्स, कॅमेरे, रेकॉर्डिंग क्रू – राजभवन परिसरात हलचाल सुरू असल्याची छायाचित्रे सोशल मीडियावर व्हायरल होत आहेत.​

NCP विधीमंडळ गटाची बैठक: कागदोपत्री शिक्कामोर्तब

कायदा आणि प्रथा यानुसार, उपमुख्यमंत्रीपद हे केवळ पक्षांतर्गत निर्णयाने तयार होत नाही; ते विधीमंडळ गटाच्या अधिकृत पत्राद्वारेच राज्यपाल आणि मुख्यमंत्री यांच्यासमोर मांडले जाते. त्यामुळे शनिवारच्या दुपारी २ वाजता होणारी NCP विधीमंडळ गटाची बैठक ही तितकीच महत्त्वाची आहे.​

या बैठकीत:
– सुनेत्रा पवार यांची एकमताने किंवा बहुमताने विधीमंडळ नेते (Legislature Party Leader) म्हणून निवड केली जाईल.
– सर्व आमदार आणि विधानपरिषद सदस्यांचे पाठिंबा पत्र तयार केले जाईल.
– हे पत्र मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांना देण्यासाठी अधिकृत प्रतिनिधी नियुक्त केला जाईल.​

अर्थात, प्रत्यक्षात ही सारी प्रक्रिया एकप्रकारे “औपचारिक” आहे, कारण निर्णय आधीच राजकीय स्तरावर घेण्यात आला आहे, असे चंद्रकांत भुजबळ, प्रफुल्ल पटेल, सुनील तटकरे यांसारख्या नेत्यांच्या विधानांवरून स्पष्ट होते.

देवेंद्र फडणवीस यांची भूमिका: “आम्हाला काही हरकत नाही”

या घडामोडीत मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची आहे. कारण उपमुख्यमंत्रिपद हे अखेरीस मंत्रिमंडळाचा भाग असून, त्याबाबत अंतिम निर्णय मुख्यमंत्री आणि राज्यपाल यांच्या स्तरावर होतो.

चंद्रकांत भुजबळ यांनी माध्यमांशी बोलताना स्पष्ट केले की, “मुख्यमंत्री फडणवीस यांनी आम्हाला सांगितले आहे की, NCPने जो निर्णय घ्यायचा तो त्यांनी घ्यावा; सुनेत्रा पवार यांचा शपथविधी शनिवारीच झाला तरी त्यांना काही हरकत नाही.”

स्वत: फडणवीस यांनीही NDTV आणि इतर चॅनेल्सना दिलेल्या प्रतिक्रियेत म्हटले की, “निर्णय NCP आणि पवार कुटुंबाचा आहे; आम्ही सरकार आणि BJP म्हणून त्यांच्यासोबत उभे आहोत.”​

यातून दोन गोष्टी स्पष्ट होतात –
– महायुती सरकारमध्ये NCP (अजित गट) हा अद्याप महत्त्वाचा भाग राहणार आहे; सुनेत्रा पवार यांची निवड ही त्या सततच्या भागीदारीचा भाग आहे.
– BJPने सहानुभूतीच्या काळात पवार कुटुंबाला पूर्ण पाठिंबा दर्शवून आपली “विश्वसनीय मित्र” अशी प्रतिमा मजबूत करण्याचा प्रयत्न केला आहे.

अजित पवारांचे निधन आणि ४८ तासांत सत्तेचा नवा अध्याय

जनतेच्या मनातला मोठा प्रश्न असा आहे की, “अजितदादांचे निधन झाले आणि अवघ्या दोन-तीन दिवसांत सुनेत्रा पवार उपमुख्यमंत्री कशा काय?” हा वेग लोकांना कधी थोडा अस्वस्थ करतो, तर कधी “कन्सिस्टन्सी”साठी आवश्यक असल्याचे पटतो.

२८ जानेवारी: अजित पवार यांचा बारामतीजवळ विमान अपघातात मृत्यू; राज्यात आणि देशभर संवेदना.
२९ जानेवारी: अंत्ययात्रा, राजकीय नेत्यांची उपस्थिती, NCPच्या अंतर्गत चर्चेस सुरुवात. त्याच दिवशी विविध माध्यमांत “सुनेत्रा पवार यांना मोठी भूमिका देण्याचा विचार” अशी बातमी.
३० जानेवारी: NCP नेत्यांची मुंबईत बैठक, सुनेत्रा पवार यांचा होकार आणि “शनिवारी शपथविधी” या बातम्या अधिकृत सूत्रांकडून पुष्ट.
३१ जानेवारी: NCP विधीमंडळ गट बैठक + राजभवनातील शपथविधी.

ही संपूर्ण प्रक्रिया ७२ तासांत पूर्ण होणार आहे, हे पाहून काहीजण “राजकारणात भावना न ठेवता काम करावं लागतं” असे म्हणतात, तर काहीजण “जरा तरी थांबा, कुटुंबाला शोक व्यक्त करू द्या” अशी टीका करतात.

शोककाळ आणि शपथविधी: भावनिक की धोरणात्मक?

चंद्रकांत भुजबळ यांनी पत्रकारांशी बोलताना स्पष्ट केले की, “शोककाळ किती दिवसाचा ठेवायचा – ३ की १० – याबाबत तांत्रिक चर्चा सुरू आहे. पण सरकार चालवायचे असते, रिक्त पदे जास्त दिवस रिक्त ठेवता येत नाहीत.”

इथे दोन भिन्न स्तर आहेत –
– वैयक्तिक, कौटुंबिक स्तर: अजित पवारांचे कुटुंब, विशेषतः सुनेत्रा पवार, सुप्रिया सुळे, पार्थ, जय पवार हे अजूनही भावनिक धक्क्यातून जात आहेत.
– प्रशासकीय, राजकीय स्तर: उपमुख्यमंत्री, अर्थ, उत्पाद शुल्क, क्रीडा यांसारखी मंत्रालये रिक्त; बजेट सत्र जवळ; महत्त्वाचे निर्णय थांबले.

या दोन्ही गोष्टींचा समतोल साधताना, “घाई” दिसतेय की “जबाबदारी” – हे प्रत्येकाने आपापल्या नजरेतून ठरवायचे आहे. मात्र इतकं निश्चित, की सुनेत्रा पवार यांना मिळणारा पाठिंबा हा केवळ भावनिक सहानुभूतीमुळे नाही; तर त्या आधीपासूनच NCPच्या धोरणात, निधीवाटपात, बारामतीतील प्रकल्पांमध्ये पडद्यामागे महत्त्वाची भूमिका बजावत होत्या, असे अनेक रिपोर्ट्स सूचित करतात.

सुनेत्रा पवार यांच्या शपथविधीचे राजकीय अर्थ

१) पहिली महिला उपमुख्यमंत्री – प्रतीकात्मक विजय

OneIndia, NDTV, News18, ET इत्यादींनी स्पष्टपणे “First woman Deputy CM of Maharashtra” असा उल्लेख केला आहे.​

ही गोष्ट BJP आणि NCP दोघांसाठीही राजकीयदृष्ट्या फायदेशीर आहे –
– महिला मतदारांना अपील करणारा चेहरा.
– “सक्षमीकरण” आणि “महिला नेतृत्व” या प्रतिमेचे मॅसेजिंग.
– शरद–अजित या पुरुष नेत्यांच्या साखळीनंतर, कुटुंबातील महिला समोर येते आहे, हे दाखवणारा प्रतीकात्मक बदल.

२) पवार घराण्याची सत्ता ‘घरातच’ राहते

विरोधकांचा सर्वात मोठा मुद्दा असा असेल की, “NCPमध्ये इतर पात्र नेते असतानाही उपमुख्यमंत्रिपद पुन्हा पवार कुटुंबालाच का?”

काही विश्लेषकांच्या मते, यामुळे तात्पुरते तरी पवार ब्रँड टिकून राहील; मात्र दीर्घकाळात पक्षांतर्गत नाराजी वाढू नये, यासाठी सुनेत्रा पवार यांना अतिशय काळजीपूर्वक समतोल साधावा लागेल.

३) NCP–भाजप समीकरण अधिक घट्ट

अजित पवारांच्या काळात ज्या प्रकारे NCP (अजित गट) आणि BJP यांचे समीकरण मजबूत झाले होते, ते समीकरण आता सुनेत्रा पवार यांच्या काळातही कायम राहील, असा सगळ्यांचा अंदाज आहे.

भुजबळ, पटेल, तटकरे यांच्याकडून येणारे “फडणवीस यांना काही आक्षेप नाही”, “सरकार पूर्णपणे स्थिर आहे” असे संदेश याकडेच निर्देश करतात.​

४) NCPच्या दोन्ही गटांच्या ‘विलय’ चर्चेला नवा रंग

OneIndia आणि इतर रिपोर्ट्समध्ये “दोन्ही NCP गटांचा विलय हा अजित पवारांची शेवटची इच्छा होती” अशी वाक्यरचना दिसते.

सुनेत्रा पवार या उपमुख्यमंत्री आणि कदाचित पक्ष प्रमुख या दोन्ही भूमिकांत आल्यावर, शरद पवार गट आणि अजित पवार गट यांच्यातील विलयाचे चर्चासत्र अधिक वेगाने होऊ शकते. अशा वेळी सुनेत्रा या “कंप्रोमाइज कॅन्डिडेट” म्हणूनही पाहिल्या जाऊ शकतात.

काय मंत्रालये मिळणार?

Hindustan Times, Kanak News आणि इतर माध्यमांनुसार, सुनेत्रा पवार यांच्याकडे अजित पवारांच्या काळातील काही महत्त्वाची मंत्रालये – विशेषतः उत्पादन शुल्क (Excise) आणि क्रीडा (Sports) – सोपवली जाण्याची शक्यता आहे. अर्थखाते आणि नियोजन (Finance & Planning) हे मात्र BJPकडे, कदाचित थेट मुख्यमंत्री फडणवीस यांच्या ताब्यात जाण्याची चर्चा आहे.​

याचा अर्थ असा की, आर्थिक धोरणांवर अंतिम पकड BJPकडे राहील, तर NCPकडे राजकीयदृष्ट्या ‘व्हिजिबल’ पण तुलनेने कमी जोखमीची मंत्रालये राहतील – असा पॉवर बॅलन्स दिसतो.

बारामती विधानसभा रिक्त – पुढचा राजकीय टप्पा

अजित पवारांच्या निधनानंतर पुणे जिल्ह्यातील बारामती विधानसभा मतदारसंघ रिक्त झाला आहे.

संविधानानुसार, उपमुख्यमंत्री किंवा मुख्यमंत्री यांना ६ महिन्यांच्या आत विधानसभा किंवा विधानपरिषद यांपैकी एखाद्या सभागृहाचे सदस्य व्हावे लागते. त्यामुळे, पुढील काही महिन्यांत बारामती पोटनिवडणुकीत सुनेत्रा पवार यांना उमेदवारी देण्याची शक्यता जवळजवळ निश्चित मानली जाते.

जर असं झालं, तर –
– उपमुख्यमंत्री + बारामती उमेदवार असा ‘डबल ब्रँडिंग’ मिळेल.
– पवार घराण्याची परंपरागत बालेकिल्ला असलेली बारामती, अजितदादांनंतरही घराण्याच्याच ताब्यात राहील.
– सहानुभूतीच्या लाटेमुळे मताधिक्य वाढण्याची शक्यता आहे.

जनतेच्या प्रतिक्रिया आणि सोशल मीडिया नॅरेटिव्ह

लोकमत, NDTV मराठी, सोशल प्लॅटफॉर्मवरील अनेक पोस्ट्स पाहिल्या, तर प्रतिक्रिया मिश्र आहेत.​

– समर्थक म्हणतात:
“अजितदादा गेले, पण त्यांचा वारसा पुढे नेण्यासाठी घरातील सुनेत्रा ताईच योग्य. त्यांनी अनेक वर्षे शांतपणे काम केले आहे; आता त्यांना संधी मिळायला हवी.”

– टीकाकार म्हणतात:
“किती लवकर सत्तेचा विचार सुरू झाला? शोककाळ संपेपर्यंत तरी थांबले असते. आणि नेहमी सत्तास्थानं घरातच का जातात?”

– तटस्थ विश्लेषक सांगतात:
“राजकारणात व्हॅक्युम राहत नाही. राज्य चालवायचं असेल तर निर्णय घ्यावेच लागतात. आता सुनेत्रा पवार यांची खरी परीक्षा त्यांच्या कामगिरीतून होईल.”

या सगळ्या चर्चेत मात्र एक गोष्ट नाकारता येत नाही – सुनेत्रा पवार या एकदम ‘शून्य’ अवस्थेतून येत नाहीत; त्या आधीपासूनच राजकीय कुटुंबात आहेत, राज्यसभेवर आहेत, आणि अजित पवारांच्या धोरणात्मक निर्णयांमध्ये त्यांचा इनपुट होता, असे अनेक रिपोर्ट्स सुचवतात.

निष्कर्ष: निर्णय झाला, आता नजरा कामगिरीकडे

लोकमतसारख्या वृत्तसंस्थांनी दिलेली बातमी – “निर्णय झाला, सुनेत्रा पवारच उपमुख्यमंत्री होणार; शनिवारी शपथविधीची तयारी सुरू” – ही केवळ एका व्यक्तीची राजकीय प्रगती नसून, महाराष्ट्राच्या सत्तासमीकरणातील मोठा अध्याय आहे.

– पवार घराण्याच्या सत्तेचा वारसा आता स्त्री नेतृत्वाकडे वळतो आहे.
– महायुती सरकारमध्ये NCPची भूमिका पुन्हा स्पष्ट होत आहे.
– महिला नेतृत्वाला महाराष्ट्राच्या इतिहासात नवा टप्पा मिळतो आहे.
– आणि सर्वांत महत्त्वाचं – अजित पवारांनी तयार केलेली राजकीय जागा तशीच रिक्त न ठेवता, त्यांच्या कुटुंबातील सदस्याकडे सोपवण्याचा निर्णय घेतला गेला आहे.

आता प्रश्न असा –
– सुनेत्रा पवार या सहानुभूतीच्या आणि कुटुंबीय आधाराच्या पलीकडे जाऊन स्वतःचा स्वतंत्र राजकीय ठसा उमटवतील का?
– NCPच्या अंतर्गत स्पर्धा आणि BJPसोबतचे नाजूक समीकरण सांभाळून त्या किती स्थिर राहतील?
– आणि महाराष्ट्रातील सामान्य नागरिकांच्या दृष्टीने, त्यांच्या उपाययोजना आणि निर्णय किती परिणामकारक ठरतील?

या प्रश्नांची उत्तरं येणाऱ्या काही महिन्यांत आणि वर्षांत मिळतील. पण आजच्या घडीला, शनिवारच्या शपथविधीपूर्वी एवढं मात्र स्पष्ट – निर्णय झाला आहे, खेळ रंगणार आहे, आणि महाराष्ट्राच्या राजकारणातील पुढील पानावर नाव असेल ते “सुनेत्रा अजित पवार” यांचे.

---

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

प्रश्न १: सुनेत्रा पवार उपमुख्यमंत्रीपदाची शपथ कधी घेणार आहेत?
उत्तर: विविध राष्ट्रीय आणि प्रादेशिक माध्यमांनुसार, सुनेत्रा पवार या शनिवारी, ३१ जानेवारी २०२६ रोजी संध्याकाळी ५ वाजता मुंबई राजभवन येथे उपमुख्यमंत्रीपदाची शपथ घेणार आहेत.

प्रश्न २: हा निर्णय कधी आणि कसा झाला?
उत्तर: अजित पवार यांच्या २८ जानेवारीच्या विमान अपघातानंतर, २९–३० जानेवारीदरम्यान NCPच्या वरिष्ठ नेत्यांनी मालिका बैठका घेतल्या. ३० जानेवारीला चंद्रकांत भुजबळ, प्रफुल्ल पटेल, सुनील तटकरे यांनी माध्यमांद्वारे स्पष्ट केले की, NCP विधीमंडळ गट शनिवारी सुनेत्रा पवार यांना नेता निवडेल आणि त्यानंतर त्यांचा शपथविधी होईल – म्हणजेच निर्णय राजकीय पातळीवर त्या दिवशीच पक्का झाला.​

प्रश्न ३: सुनेत्रा पवार सध्या कोणत्या पदावर आहेत आणि त्या आमदार का नाहीत?
उत्तर: सुनेत्रा पवार या सध्या NCPच्या कोट्यांतून राज्यसभा सदस्य (MP) आहेत. त्या महाराष्ट्र विधानसभेच्या किंवा विधानपरिषदेच्या सदस्य नाहीत. त्यामुळे घटनात्मकदृष्ट्या, उपमुख्यमंत्री झाल्यानंतर त्यांना ६ महिन्यांच्या आत विधानसभेतून (बहुधा बारामती पोटनिवडणुकीतून) किंवा विधानपरिषदेवरून प्रवेश घ्यावा लागेल.

प्रश्न ४: उपमुख्यमंत्री झाल्यानंतर त्यांच्याकडे कोणती मंत्रालये असतील?
उत्तर: Hindustan Times, Kanak News, OneIndia आदी माध्यमांच्या रिपोर्ट्सनुसार, सुनेत्रा पवार यांच्याकडे उत्पादन शुल्क (Excise) आणि क्रीडा (Sports) ही मंत्रालये सोपवली जाण्याची शक्यता आहे. अर्थखाते आणि नियोजन विभाग हे BJPकडे, बहुधा मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या ताब्यात राहतील, अशी चर्चा आहे.​

प्रश्न ५: त्या महाराष्ट्राच्या पहिल्या महिला उपमुख्यमंत्री आहेत का?
उत्तर: होय. NDTV, News18, OneIndia, NDTV मराठी, ABP माझा यांसह अनेक माध्यमांनी स्पष्ट केले आहे की सुनेत्रा पवार या उपमुख्यमंत्रिपदाची शपथ घेतल्यावर महाराष्ट्राच्या इतिहासातील पहिल्या महिला उपमुख्यमंत्री ठरतील.