पुणे ZP निवडणूक २०२६: मतदानाला जोशपूर्ण सुरुवात; इंदापूरमध्येच सर्वाधिक मतदान केंद्रं का?

पुणे ZP निवडणूक २०२६ ला जोशपूर्ण सुरुवात; जिल्ह्यात ३,६०५ मतदान केंद्रं, २९.७२ लाख मतदार तर इंदापूर तालुक्यात सर्वाधिक ४०० मतदान केंद्रं आणि ३.२१ लाख मतदार. उत्सुकता, आकडे आणि राजकीय समीकरणं जाणून घ्या.

२९.७२ लाख मतदार, २९९ उमेदवार आणि इंदापूर तालुका केंद्रबिंदू; पुणे ZP निवडणूक २०२६ किती रोमहर्षक?

पुणे ZP निवडणूक २०२६: उत्साहात सुरुवात, इंदापूर ‘मतदान राजधानी’

पुणे जिल्हा परिषद आणि पंचायत समिती निवडणूक २०२६ ला ग्रामीण भागात जबरदस्त उत्साहात सुरुवात झाली आहे. जवळपास चार वर्षांच्या अंतरानंतर ग्रामीण स्थानिक स्वराज्य संस्थांसाठी मतदारांना पुन्हा मतदानाची संधी मिळाल्याने गावपातळीवर चैतन्याचं वातावरण दिसत आहे. जिल्ह्यातील १३ तालुक्यांमध्ये एकूण ३,६०५ मतदान केंद्रांवर आज मतदान सुरू झालं. यात इंदापूर तालुका सर्वाधिक ४०० मतदान केंद्रांसह आणि ३.२१ लाख मतदारांसह केंद्रबिंदू ठरला आहे. निवडणुकीच्या आधीपासूनच इंदापूरकडे राजकीय निरीक्षक, पक्ष रणनीतिकार आणि माध्यमांचे विशेष लक्ष लागले आहे.

पुणे जिल्ह्यातील ZP–पंचायत समिती निवडणुकीची रूपरेषा

पुणे जिल्ह्यात या निवडणुकीत ७३ जिल्हा परिषद गट आणि १४६ पंचायत समिती मंडळांसाठी मतदान होत आहे. एकूण नोंदणीकृत मतदारांची संख्या साधारण २९.७६ लाखांच्या आसपास आहे, त्यात १४.४९ लाख महिला मतदार आणि तिसऱ्या लिंगातील ९५ मतदारांचा समावेश आहे. जिल्हा प्रशासनाने या मतदानासाठी ३,६०५ मतदान केंद्रांची निर्मिती केली आहे. यासाठी ७,९३१ इव्हीएम आणि ३,९६६ कंट्रोल युनिटची तरतूद करण्यात आली होती, जी नंतर तांत्रिक बिघाड टाळण्यासाठी वाढवून १४,०४० मतदान यंत्र आणि ५,८१३ कंट्रोल युनिटपर्यंत नेण्यात आली. हे सर्व केंद्र ग्रामीण भाग, डोंगरपट्टी, पाणथळ परिसर, तसेच तालुका मुख्यालयाशी जोडलेले आहेत.

जिल्हा परिषदेतील उमेदवारांचं चित्रही लक्षवेधी आहे. जिल्हा परिषदेसाठी २९९ उमेदवार रिंगणात आहेत, त्यात १६४ पुरुष आणि १३५ महिला उमेदवार आहेत. पंचायत समितीसाठी ५२८ उमेदवारांनी उमेदवारी कायम ठेवली असून यात २७४ पुरुष आणि २५४ महिला उमेदवार आहेत. शेवटच्या माघार दिनापर्यंत ७२९ जणांनी आपली अर्ज मागे घेतल्याची माहिती मिळते. हे आकडे पाहता, स्त्री–पुरुष उमेदवारांचा समतोल आणि स्पर्धेची तीव्रता स्पष्ट दिसते.​

इंदापूर तालुका: सर्वाधिक मतदान केंद्रं आणि मतदार

या संपूर्ण निवडणूक समीकरणात इंदापूर तालुका ठळकपणे पुढे आला आहे. इथे एकट्या जिल्हा परिषद निवडणुकीसाठी सर्वाधिक ४०० मतदान केंद्रं उभारली गेली आहेत. या केंद्रांसाठी ४२८ मतदान यंत्र आणि ४०० कंट्रोल युनिट देण्यात आले आहेत. त्याच वेळी, इंदापूर तालुक्यातील एकूण नोंदणीकृत मतदारांची संख्या ३,२१,००२ इतकी आहे, ज्यात १,६४,४०९ पुरुष, १,५६,५७६ महिला आणि १७ तृतीयपंथी मतदारांचा समावेश आहे. ही मतदारसंख्या पुणे जिल्ह्यातील सर्व तालुक्यांमध्ये सर्वाधिक आहे.

इंदापूर फक्त मतदान केंद्रांच्या संख्येतच नव्हे तर उमेदवारांच्या संख्येतही आघाडीवर आहे. जिल्हा परिषदेच्या गटांसाठी इंदापूरमध्ये ४१ उमेदवार रिंगणात असून त्यापैकी ३१ महिला आणि १० पुरुष आहेत. पंचायत समितीच्या वार्डांसाठी ७२ उमेदवार असून, ३८ पुरुष आणि ३४ महिला उमेदवारांनी अर्ज कायम ठेवले आहेत. एवढी मोठी संख्या पाहता, इंदापूर तालुका हा राजकीयदृष्ट्या सर्वांत ‘हॉट सीट’ मानला जात आहे.​

वेल्हे तालुका: कमी मतदान केंद्रं, कमी मतदार

इंदापूरच्या उलट चित्र वेल्हे तालुक्यात दिसतं. वेल्हे हा डोंगराळ, विरळ लोकवस्तीय भाग आहे. इथे जिल्हा परिषद निवडणुकीसाठी सर्वात कमी १०५ मतदान केंद्रं ठेवण्यात आली आहेत. त्यासाठी १०५ मतदान यंत्र आणि १०५ कंट्रोल युनिटची तयारी केली आहे. वेल्हे तालुक्यातील एकूण मतदारसंख्या ५५,२३० असून त्यात २८,८९८ महिला, २६,३३४ पुरुष आणि २ तृतीयपंथी मतदार आहेत. जिल्हा स्तरावर हे सर्वांत छोटं मतदान क्षेत्र ठरतं.

उमेदवारांच्या बाबतीतही वेल्हेचा आकडा तळाशी आहे. जिल्हा परिषद गटांसाठी वेल्हेत फक्त ८ उमेदवार रिंगणात आहेत आणि त्यात एकही महिला उमेदवार नाही. पंचायत समिती वार्डांसाठी २० उमेदवार असून त्यात ११ पुरुष आणि ९ महिला उमेदवार आहेत. इथलं राजकीय समीकरण प्रामुख्यानं पारंपरिक निष्ठा आणि जात–समाजाच्या समीकरणांवर आधारलेलं दिसतं.​

इतर तालुक्यांतील मतदार आणि मतदान केंद्रांची मांडणी

पुणे जिल्ह्यातील इतर तालुक्यांमध्येही मोठ्या प्रमाणावर मतदार आहेत. जुन्‍नर तालुक्यात ३,०७,२२३ मतदार असून तो मतदारसंख्येनुसार दुसऱ्या क्रमांकावर आहे, तर शिरूर तालुक्यात ३,०१,९५६ मतदारांसह तिसरा क्रमांक आहे. बारामती तालुक्यात २,६२,६४२ मतदार, खेडमध्ये २,९५,८२४, दौंडमध्ये २,७३,१००, पुरंदरमध्ये १,८९,४०३, आंबेगावमध्ये १,८४,०५२, भोरमध्ये सुमारे १.५४ लाख इतके मतदार आहेत.

मतदान केंद्रांच्या संख्येत, इंदापूरच्या ४०० केंद्रांनंतर पुरंदरमध्ये २३५, भोरमध्ये २३७, हवेलीमध्ये २६३, तर इतर तालुक्यांमध्येही अनुक्रमे शेकड्यांमध्ये केंद्रं आहेत. सर्व १३ तालुक्यांतील मतदान प्रक्रिया सुरळीत पार पाडण्यासाठी एकूण २३,११४ ते २३,५४५ इतके अधिकारी व कर्मचारी नेमण्यात आले आहेत, ज्यात प्रेझायडिंग ऑफिसर, मतदान अधिकारी, पोलिंग स्टाफ यांचा समावेश आहे.

मतदान प्रक्रिया: हायटेक आणि अधिक सुरक्षित

महापालिका निवडणुकीत इव्हीएम आणि कंट्रोल युनिट बंद पडण्याच्या शेकडो तक्रारी आल्यामुळे राज्य निवडणूक आयोगाने या वेळी जिल्हा परिषद निवडणुकीसाठी मतदान यंत्रांची उपलब्धता दुपटीवरून थेट चारपट करण्याचा निर्णय घेतला. त्यामुळे ३,६०५ मतदान केंद्रांसाठी मूळ ७,९३१ इव्हीएम आणि ३,९६६ कंट्रोल युनिटऐवजी १४,०४० इव्हीएम आणि ५,८१३ कंट्रोल युनिट उपलब्ध करून देण्यात आली. त्यामुळे एखादं यंत्र बंद पडलं तरी तातडीने पर्यायी यंत्र देऊन मतदानात अडथळा न येणं हे उद्दिष्ट ठेवण्यात आलं आहे.

तसंच, अनेक संवेदनशील आणि अतिसंवेदनशील केंद्रांवर सीसीटीव्ही कॅमेरे, वेबकास्टिंग, मॉक पोल, तसेच पोलिस बंदोबस्ताची विशेष तरतूद करण्यात आली आहे. काही ठिकाणी महिला मतदान केंद्रं, युवा मतदारांवर लक्ष केंद्रित करणारी ‘सेल्फी पॉइंट्स’, दिव्यांग अनुकूल रॅम्प आणि व्हीलचेअरची सोय करून मतदानाचा अनुभव सुलभ आणि आकर्षक करण्याचा प्रयत्न दिसतो.​

उत्साहपूर्ण सुरुवात: ग्रामीण भागात मतदानाचा उत्सव

निवडणुकीच्या पहिल्याच तासात अनेक गावांमध्ये महिलांचा आणि तरुणांचा लक्षणीय प्रतिसाद दिसून आला. शेतीचे काम, हंगामी मजुरी, बाजारहाट यांपेक्षा मतदानाला प्राधान्य देत अनेकांनी सकाळीच रांगेत उभं राहत आपला हक्क बजावला. काही गावांमध्ये तर वधू–वरांनी विवाहाआधी मतदान केल्याचे किस्सेही समोर आले, तर काही ठिकाणी शेतकरी कुटुंबांनी “पहिले मतदान, नंतर शेतकाम” असं धोरण स्वीकारल्याचं दिसलं.

राजकीय पक्ष आणि उमेदवारांनी मतदारांपर्यंत पोहोचण्यासाठी जोरदार प्रचार केला होता. ग्रामपातळीवर चहा कट्टे, शिवार भेटी, गाव सभा, महिला बचत गटांच्या बैठका, युवा मेळावे अशा माध्यमांतून प्रचार रंगला. आता मतदारांची प्रतिक्रिया पाहता, या सर्व प्रयत्नांना कितपत यश मिळतं हे निकालावरूनच स्पष्ट होणार आहे.

इंदापूर तालुक्याचं राजकीय महत्त्व

इंदापूर तालुक्याचं उच्च मतदारसंख्या आणि सर्वाधिक मतदान केंद्रं यामुळे या तालुक्याकडे स्वतंत्रपणे पाहण्याची गरज आहे. इथे साखर सहकारी कारखाने, द्राक्ष–कांदा–ऊस पिकाचं वर्चस्व, तसेच अनेक प्रादेशिक नेत्यांची राजकीय प्रयोगशाळा हे घटक आहेत. इंदापूर ZP गट आणि पंचायत समिती वार्डांत झालेल्या स्पर्धा अनेकदा पुढील विधानसभा आणि लोकसभा समीकरणांना दिशा देतात, असा अनुभव आहे.

या वेळी महिलांच्या उमेदवारीत इंदापूर अग्रेसर असल्यामुळे, ग्रामीण महिलांचा राजकारणातील सहभाग वाढतोय का, हा प्रश्नही इथून उठतो. ३१ ZP महिला उमेदवार आणि जवळपास अर्धा–अर्धा वाटा असलेल्या पंचायत समिती उमेदवारांच्या माध्यमातून इथलं राजकीय नेतृत्व पुढच्या पिढीत हस्तांतरित होण्याची प्रक्रिया दिसते.

पुणे ZP निवडणुका आणि राज्यस्तरीय चित्र

पुणे जिल्ह्यातील या निवडणुका प्रत्यक्षात १२ जिल्हा परिषदा आणि १२५ पंचायत समित्यांच्या राज्यव्यापी निवडणूक प्रक्रियेचा भाग आहेत. रायगड, रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग, पुणे, सातारा, सांगली, कोल्हापूर, सोलापूर, छत्रपती संभाजीनगर, परभणी, धाराशिव आणि लातूर या जिल्ह्यांत एकाच टप्प्यात मतदान होत आहे. एकूण सुमारे २५,४८२ मतदान केंद्रं, २.०९ कोटी मतदार आणि १,४६२ पंचायत समिती सदस्य पदांसाठी ही निवडणूक होत आहे. स्थानिक पातळीवरच नाही तर राज्यातील सत्तेसाठीही या निकालांना प्रतीकात्मक महत्त्व आहे.

जिल्हा प्रशासनाची तयारी आणि मनुष्यबळ

पुणे जिल्ह्यात मतदान प्रक्रिया सुरळीत पार पडावी म्हणून जिल्हाधिकारी जितेंद्र डुडी यांच्या मार्गदर्शनाखाली विस्तृत योजना आखण्यात आली. १३ तालुक्यांसाठी निवडणूक अधिकारी आणि सहाय्यक निवडणूक अधिकारी नेमण्यात आले आहेत. प्रत्येक मतदान केंद्रावर प्रेझायडिंग ऑफिसर, मतदान अधिकारी आणि सहाय्यक कर्मचारी असे मिळून सुमारे २३,११४ ते २३,५४५ मनुष्यबळ तैनात आहे.

जिल्ह्यातील १३ ठिकाणी स्ट्राँग रूम तयार करण्यात आली आहेत. इथे मतदानानंतरची EVM आणि कंट्रोल युनिट सुरक्षित ठेवली जाणार आहेत. या ठिकाणी २४ तास पोलिस बंदोबस्त, सीसीटीव्ही आणि प्रवेश–नियंत्रण व्यवस्था करण्यात आली आहे. यामुळे मतमोजणीपूर्वी कोणत्याही प्रकारचा संशय निर्माण होऊ नये, हा उद्देश आहे.​

मतदानातील आव्हानं: डोंगराळ भाग, हवामान आणि तांत्रिक बिघाड

डोंगरपट्टी आणि दुर्गम भागातील मतदान केंद्रांपर्यंत पोहोचण्यासाठी प्रशासनाला काही ठिकाणी अजूनही आव्हानं आहेत. ऊन–थंडी–धुके यांचा परिणाम सकाळच्या वेळी मतदान टक्केवारीवर होऊ शकतो. काही केंद्रांवर ४–५ किलोमीटर पायी किंवा जिर्ण रस्त्यांवरून प्रवास करून मतदान केंद्र गाठावं लागतं. म्हणूनच जिल्हा प्रशासनाने आरोग्यदृष्ट्या अडचण असलेल्या मतदारांसाठी विशेष वाहतूक व्यवस्था, व्हीलचेअर सहाय्य आणि हेल्प डेस्क यांसारख्या सुविधा उपलब्ध करून देण्याचा प्रयत्न केला आहे.

याचबरोबर, मागील निवडणुकांत तांत्रिक बिघाड झाल्याचं लक्षात घेऊन या वेळी EVM रिझर्व स्टॉक चारपटपर्यंत वाढवला गेला आहे. पोलिंग सुरू असताना जर एखाद्या केंद्रावर मशीन बिघडलं, तर तातडीने बदलण्यासाठी प्रशिक्षित तांत्रिक पथक सज्ज ठेवण्यात आलं आहे.

ग्रामीण विकास आणि स्थानिक मुद्द्यांवर केंद्रित निवडणूक

पुणे जिल्हा परिषद आणि पंचायत समिती निवडणुका या प्रत्यक्षात ग्रामीण विकासाच्या आराखड्यावर जनतेचा कौल असतात. जलसंधारण, ग्रामीण रस्ते, पाणीपुरवठा, शाळा–आरोग्य केंद्रं, शेतकरी योजना, महिला बचत गट, पशुधन, अंगणवाडी, अशा अनेक कामांचं नियोजन ZP–पंचायत समितीमार्फत होतं. त्यामुळे ग्रामीण भागातील मतदारांनी मतदान करताना राष्ट्रीय–राज्य स्तरावरील मुद्द्यांसोबत स्थानिक प्रश्नांनाही महत्त्व दिलं आहे.

इंदापूर, बारामती, दौंड, पुरंदर, शिरूर, खेड, मावळ यांसारख्या तालुक्यांमध्ये पाणी प्रश्न, साखर कारखाने, औद्योगिक विकास, जमीन अधिग्रहण, रोजगार, शिक्षण संस्था, सिंचन प्रकल्प हे प्रमुख निवडणूक मुद्दे ठरले आहेत. काही भागांत मराठा आरक्षण, ओबीसी राजकारण, पक्षांतर्गत गटबाजी असे समीकरणंही प्रभाव टाकतात.

निकालाकडे साऱ्या राज्याचं लक्ष

मतदान सुरळीत पार पडल्यावर ७ फेब्रुवारी रोजी मतमोजणी होणार आहे. ग्रामपातळीपासून तालुका, जिल्हा आणि राज्यस्तरापर्यंत या निकालांकडे लक्ष लागून राहील. सध्या राज्यात सत्तारूढ आघाडी आणि विरोधी पक्ष या दोघांसाठीही ग्रामीण राजकारणात बळकटी मिळवणं अत्यंत महत्त्वाचं आहे. पुणे जिल्ह्यातील निकाल त्यासाठी दिशादर्शक मानले जातील.

इंदापूर तालुक्यातील निकाल विशेषत: राजकीय समिकरणं ठरवू शकतात, कारण इथल्या मतदारसंख्येचा आणि राजकीय वजनाचा संपूर्ण पश्चिम महाराष्ट्रावर प्रभाव असतो. वेल्हेसारख्या छोट्या तालुक्यातील चित्र मात्र स्थानिक नेतृत्व आणि विकासकामांवरच अधिक अवलंबून राहील.

संक्षेपात पाहिलं, तर पुणे ZP निवडणूक २०२६ ला जोशपूर्ण, हायटेक आणि काटेकोर सुरक्षाव्यवस्थेत सुरुवात झाली आहे. २९.७२ लाख मतदार, ३,६०५ मतदान केंद्रं, हजारो कर्मचारी आणि इंदापूरसारखी ‘मतदान राजधानी’ असलेला हा संपूर्ण निवडणूक उत्सव ग्रामीण लोकशाहीला नवी चालना देणारा ठरेल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.

FAQs

१) प्रश्न: पुणे ZP निवडणूक २०२६साठी एकूण किती मतदान केंद्रं आहेत?
उत्तर: पुणे जिल्ह्यातील १३ तालुक्यांमध्ये मिळून एकूण ३,६०५ मतदान केंद्रं उभारण्यात आली आहेत.

२) प्रश्न: इंदापूर तालुक्यात सर्वाधिक मतदान केंद्रं किती आणि का?
उत्तर: इंदापूर तालुक्यात सर्वाधिक ४०० मतदान केंद्रं आहेत. इथे मतदारसंख्या ३,२१,००२ इतकी असून ती जिल्ह्यात सर्वाधिक आहे, त्यामुळे केंद्रांची संख्या जास्त ठेवण्यात आली आहे.

३) प्रश्न: पुणे जिल्ह्यात एकूण किती मतदार आहेत?
उत्तर: पुणे जिल्ह्यात ZP–पंचायत समिती निवडणुकीसाठी सुमारे २९.७६ लाख मतदार नोंदणीकृत असून त्यात सुमारे १४.४९ लाख महिला मतदार आणि तिसऱ्या लिंगातील ९५ मतदारांचा समावेश आहे.

४) प्रश्न: जिल्हा परिषद आणि पंचायत समिती निवडणुकीत किती उमेदवार रिंगणात आहेत?
उत्तर: जिल्हा परिषदेसाठी २९९ उमेदवार (१६४ पुरुष, १३५ महिला) आणि पंचायत समितीसाठी ५२८ उमेदवार (२७४ पुरुष, २५४ महिला) रिंगणात आहेत.​

५) प्रश्न: मतदान प्रक्रिया हायटेक आणि सुरक्षित कशी करण्यात आली आहे?
उत्तर: ३,६०५ केंद्रांसाठी १४,०४० इव्हीएम आणि ५,८१३ कंट्रोल युनिट उपलब्ध ठेवून चारपट रिझर्व स्टॉक तयार केला आहे. संवेदनशील केंद्रांवर सीसीटीव्ही, वेबकास्टिंग, पोलिस बंदोबस्त आणि दिव्यांगांसाठी सुविधा देण्यात आल्या आहेत.