प्रजासत्ताक दिनाला बाबासाहेब आंबेडकरांचा फोटो का काढला? बारामतीत नगराध्यक्षांवर शाई फेक, राजकारण आहे का मागे?

प्रजासत्ताक दिनी बारामती नगरपालिकेत डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचा फोटो न लावल्याने संताप. नगराध्यक्ष सचिन सातव यांच्यावर शाई फेक. नाशिकमध्ये मंत्री गिरीश महाजन यांनी आंबेडकर नाव न घेतल्याचा विरोध. संविधान निर्माताचा हा अवमान का? वाद का? विस्तृत बातमी वाचा.

बारामतीत संविधान निर्माताचा अवमान? गांधी जी साहेब परंतु आंबेडकर नाहीं? नगराध्यक्षांवर भीमसैनिकांचा क्रोध!

प्रजासत्ताक दिनी आंबेडकरांचा अवमान: बारामती–नाशिक–संपूर्ण महाराष्ट्रातील राजकीय वाद

प्रजासत्ताक दिन – २६ जानेवारी. हा दिन भारताच्या संविधानाचे उदयाचा, लोकशाहीचे वरदहस्त असलेला दिन. हा अगदी त्या दिवसाचे आंबेडकरांनी संविधान जाहीर केले. तर इसी दिवशी, २०२६ मध्ये, महाराष्ट्रातील बारामती आणि नाशिकमध्ये, संविधान निर्माता डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांची नावे विसरली गेली किंवा जाणूनबुजून काढली गेली. परिणामी, प्रजासत्ताक दिवसाचा संदेश उलथेबुंदल झाला, आणि संपूर्ण महाराष्ट्रातील आंबेडकरी चळवळ आग्नेय झाली. बारामतीत नगराध्यक्ष सचिन सातव यांच्यावर शाई फेकण्यात आली, नाशिकमध्ये मंत्री गिरीश महाजन यांनी आंबेडकरांचे नाव न घेतल्याचा विरोध पेटला, आणि या वादाचे लाटा संपूर्ण प्रदेशात व्यापून गेले.

हा केवळ प्रशासकीय चूक नव्हे; हा राजकीय संवेदनशीलता आणि संविधानिक मूल्यांचा मुद्दा. चाला या वादाची गहराई समजून घेऊ.

बारामतीतील ‘विद्रोह’: नगराध्यक्ष, शाई आणि आंबेडकरांचा नाव

बारामती, जिथून अजित पवार अनेकदा जिते. पण २६ जानेवारी २०२६ रोजी, बारामती नगरपालिकेत एक अनोखा दृश्य निर्माण झाले. नगरपालिकेच्या आवारात आयोजित अधिकृत प्रजासत्ताक दिवसाच्या कार्यक्रमात, राष्ट्रध्वज वंदन केले गेले, किंतु एक मोठी गैरप्रणती झाली.

नगराध्यक्ष कार्यालयातील सज्जेदारीमध्ये फक्त एकच मूर्ती किंवा फोटो ठेवण्यात आला – गांधी जी. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचा फोटो किंवा मूर्ती नाहीच! ही चूक छोटीशी वाटू शकते, पण संविधान दिवसावर संविधान निर्माताचा अवमान हा कसा संभव?

वंचित बहुजन आघाडी (VBA) आणि अन्य अंबेडकरी संस्थांचे कार्यकर्ते तात्काळ नाराज झाले. भीमसैनिकांनी प्रथम नगरपालिकेच्या कार्यालयात निषेध केला. पण जेव्हा प्रशासकांकडून “डॉ. आंबेडकरांचा फोटो ठेवण्याबाबत कोणती राजपत्रातील (Gazette) अधिसूचना किंवा प्रोटोकॉल नाही” अशी अकल्पनीय उत्तर मिळाली, तेव्हा संताप उफाळून आला.

दुपारी, बारामती तालुक्यातील सुपे येथे नगराध्यक्ष सचिन सातव यांच्यावर शाई फेकण्यात आली. हे फक्त व्यक्तिगत हल्ला नव्हे; हे “आंबेडकर विसरू नका” असे प्रतीकात्मक संदेश होते. व्हिडिओ सोशल मीडियावर व्हायरल झाला.​

नाशिकमधील ‘राजकीय खेळ’: मंत्री, भाषण आणि आंबेडकर नाव

बारामतीसारखेच दुःखद दृश्य नाशिकमध्ये निर्माण झाले. राज्य जलसंपत्ती मंत्री गिरीश महाजन यांनी प्रजासत्ताक दिवसाच्या अधिकृत कार्यक्रमात भाषण दिले. परंतु त्या भाषणात काय दिसले?

– “भारत माता की जय”
– “वंदे मातरम्”
– “छत्रपती शिवाजी महाराज की जय”

पण कुठे गायब होते? डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे नाव! संविधान दिवसावर, संविधान निर्माताचे नाव न घेणे – हे केवळ भूल होऊ शकते काय?

या असामान्य परिस्थितीमध्ये, महाधवी जाधव, एक वन विभाग कर्मचारी, तात्काळ उठून खड়े झाली. सरेआम, मंत्र्यांसमोर, त्यांनी विचारले: “मंत्र र्या, आपण आंबेडकरांचे नाव का घेतले नाही? संविधान निर्माता हे त्यांच नाहीत का?”

या कृत्याचा साहस अतुलनीय होता. पोलिसांनी जाधव यांची तात्पुरती कस्टडी घेतली. पण महाधवी जाधव यांनी नंतर माध्यमांना दिलेल्या वक्तव्यात निर्भीकपणे सांगितले: “मी माफी मागणार नाही. डॉक्टर आंबेडकर हे संविधान निर्माता आहेत, आणि प्रजासत्ताक दिवसावर त्यांचा नाव अनिवार्य आहे. मी सस्पेंड व्हावो तरी, आमचे बाबासाहेब विसरणार नाहीं.”

मंत्री महाजन यांनी नंतर ‘अनावधानाने’ भूलीचा ‘दिलगीरी’ व्यक्त केली. पण मीडियात या स्पष्टीकरणावर प्रश्नचिन्हे उठू लागली. “अनावधान” किंवा “जाणूनबुजून”?

महाराष्ट्रातील इतिहास आणि संविधानशास्त्र

हे समजूनच घेणे महत्त्वाचे की, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हे महाराष्ट्र व भारताच्या राजकीय व सामाजिक इतिहासातील सर्वांत महत्त्वाचे नाव. आंबेडकर:

– भारताचे संविधान रचले.
– दलितांच्या, महिलांच्या आणि समाजातील सर्वांच्या समानतेचे प्रतीक.
– महाराष्ट्रातील सामाजिक सुधारकांचे प्रमुख (फुले, शाहू महाराज, आंबेडकर).
– दालित आंदोलनाचे जनक.

संविधान, जास्तीचा कलम 330, 332 (दलितांचे आरक्षण) – हे सर्व आंबेडकरांच्या दृष्टिनिर्देशाने.

तर प्रजासत्ताक दिवसावर, संविधान दिवसावर, या दोन्ही अवसरावर, आंबेडकरांचा स्मरण न करणे हे कसे संभव?

प्रोटोकॉल, प्रशासन आणि प्रश्नचिन्हे

बारामती नगरपालिकेच्या माहितीनुसार, “डॉ. आंबेडकरांचा फोटो ठेवण्याबाबत कोणती राजपत्रातील अधिसूचना किंवा प्रोटोकॉल नाही.” हा दावा सर्वांत गंभीर आहे. कारण:

१) राष्ट्रीय ध्वज संहिता, २००२ – संविधानाचे सम्मान केले जाणे बिनशर्त आहे. संविधान निर्माताचे सम्मान न करणे हे संविधानावरच आणि लोकशाहीवरच आक्षेप आहे.

२) प्रोटोकॉल नाही असे म्हणणे – हे प्रशासकीय असंवेदनशीलता दर्शवते. आंबेडकरांचे सम्मान हे प्रोटोकॉल पाळण्याचे प्रश्न नव्हे, तर संविधानिक कर्तव्य आणि सामाजिक आदरचा प्रश्न.

३) गांधी जी साहेबांचा फोटो होता, आंबेडकर का नाही? दोन्ही संविधानाचे महत्त्वाचे व्यक्तिमत्त्व. दोन्हीचे समान सम्मान केले गावे.

नगरपालिकेचे हे उत्तर “प्रोटोकॉल नाही” असे संदेश पाठवते की, आंबेडकरांचा समावेश फक्त सुविधा किंवा नियमबद्ध प्रक्रिया नव्हे, तर वैकल्पिक. हे खोटे आहे आणि संविधानशास्त्रीयदृष्ट्या त्रुटीपूर्ण आहे.

५ प्रश्नोत्तरे (FAQs)

१) बारामतीत २६ जानेवारी कोणतीच घटना घडली?
बारामती नगरपालिकेच्या कार्यालयात प्रजासत्ताक दिवसाचा कार्यक्रम होता. डॉ. आंबेडकरांचा फोटो न लावल्याने वंचित बहुजन आघाडीचे कार्यकर्ते नाराज झाले. दुपारी, नगराध्यक्ष सचिन सातव यांच्यावर शाई फेकण्यात आली.

२) नाशिकमधील महाजन घटना काय होती?
मंत्री गिरीश महाजन यांनी प्रजासत्ताक दिवसाच्या भाषणात डॉ. आंबेडकरांचे नाव घेतले नाहीत. यावेळी जंगल विभागचे कर्मचारी महाधवी जाधव यांनी सरेआम आक्षेप केला. पोलिसांनी जाधव यांची तात्पुरती कस्टडी घेतली.

३) आंबेडकरांचे सन्मान केन इतके महत्त्वाचे?
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हे भारताचे संविधान निर्माता. संविधान १९५० मध्ये लागू होताना त्यांनीच सूचना केली. दलित, महिला, अल्पसंख्याकांच्या अधिकारांसाठी संविधान तयार केले. त्यांचा सन्मान संविधानाचा सन्मान.​

४) प्रोटोकॉल काय असे सांगितले?
नगरपालिका अधिकारी म्हणाले, “डॉ. आंबेडकरांचा फोटो ठेवण्याबाबत कोणती राजपत्रातील (Gazette) अधिसूचना किंवा प्रोटोकॉल नाही.” हे खोटे आहे. राष्ट्रीय ध्वज संहिता २००२ नुसार, संविधान आणि संविधानकर्त्यांचा सन्मान केला जावे.

५) या घटनांचा परिणाम काय होणार?
महाराष्ट्रातील नगरपालिकांना त्यांच्या प्रशिक्षण आणि प्रोटोकॉलमध्ये सुधार येणार. आंबेडकर-जागृती अभियान वाढेल. जनमत सजागृत असल्याचे पुन्हा सिद्ध झाले.