नागपूर मनपा निवडणुकीत ८५+ ज्येष्ठांना घरबसल्या मतदान नाही? 

नागपूर मनपा निवडणुकीत ८५+ ज्येष्ठांना घरबसल्या मतदानाची सुविधा नाही. लोकसभा-विधानसभेप्रमाणे सोय नसल्याने हजारो मतदार वंचित. भाजपने प्रशासनावर आरोप, अटीतटी प्रभागांत परिणाम!

१० मतांचा खेळा खपवून घेणार? ८५ वर्षांवरील मतदारांना का विसरलात प्रशासन?

नागपूर मनपा निवडणूक: ज्येष्ठ नागरिकांना घरबसल्या मतदानाची संधी नाही, प्रशासनाची अनास्था उघड

महाराष्ट्र राज्य निवडणूक आयोगाने नागपूर महानगरपालिका (मनपा) निवडणुकीत जास्तीत जास्त मतदान व्हावे म्हणून आवाहन केले आहे. पण प्रत्यक्षात ज्येष्ठ नागरिकांसाठीची घरबसल्या मतदानाची सुविधा या निवडणुकीत उपलब्ध नाही. लोकसभा आणि विधानसभा निवडणुकांमध्ये ८५ वर्षांवरील मतदारांना ही सोय होती, पण मनपा निवडणुकीत नियमांत अशी तरतूदच नाही. परिणामी नागपूर शहरातील हजारो ज्येष्ठ नागरिक मतदानाला मुकणार आहेत. प्रत्येक मतदान केंद्रावर ८ ते १० ज्येष्ठ मतदार असून, त्यापैकी बरेचजण घराबाहेर पडू शकत नाहीत. ही बाब अटीतटीच्या प्रभागांमध्ये निकालावर परिणाम करू शकते.​

ज्येष्ठ मतदारांची निराशा आणि प्रशासनाचे उत्तर

नागपूरमध्ये सध्या मनपा निवडणुकीची रणधर्मी सुरू आहे. कर्नलबाग भागातील ९० वर्षीय अनंत पाठक यांसारखे अनेक ज्येष्ठ नागरिक उदास आहेत. ते म्हणतात, “प्रकृतीमुळे बाहेर पडता येत नाही. विधानसभेप्रमाणे यंदाही अपेक्षा होती, पण काहीच नाही. सजग मतदार असूनही मतदान करता येणार नाही ही निराशा आहे.” ज्येष्ठ नागरिक आणि नातेवाईकांकडून सतत चौकशी होतेय, पण अधिकाऱ्यांकडून स्पष्ट उत्तर मिळत नाही. मनपा उपायुक्त निर्भय जैन यांनी सांगितले, “राज्य निवडणूक आयोगाकडून याबाबत कोणतेही अधिकृत निर्देश आलेले नाहीत.”​

लोकसभा-विधानसभा विरुद्ध मनपा निवडणुकीतील फरक

२०२४ च्या लोकसभा आणि विधानसभा निवडणुकांमध्ये केंद्र निवडणूक आयोगाने ८५+ आणि अपंग मतदारांसाठी घरबसल्या मतदानाची योजना राबवली. त्यात प्रचार-प्रसारही झाला. परिणामी मतदान टक्केवारी वाढली. पण स्थानिक स्वराज्य संस्था (मनपा, नगरपरिषद) निवडणुकांमध्ये राज्य निवडणूक आयोगाकडे अशी सक्ती नाही. छत्रपती संभाजीनगर, पुणे नगरपरिषदांमध्येही ही सुविधा नव्हती. महाराष्ट्रात १ कोटी ५० लाख ज्येष्ठ नागरिक असून, त्यापैकी १० लाख मनपा मतदार आहेत अशी अंदाजे आकडेवारी आहे. नागपूरमध्ये ५००+ मतदान केंद्रांवर प्रति केंद्र १० ज्येष्ठ मतदार म्हणजे ५,००० हून अधिक वंचित.​

राजकीय पक्षांचा सवाल आणि अटीतटी प्रभाग

भाजप शहराध्यक्ष दयाशंकर तिवारी यांनी निवडणूक अधिकाऱ्यांना पत्र लिहिले. ते म्हणतात, “मतदान हा सर्वांचा अधिकार आहे. ज्येष्ठांकडे दुर्लक्ष ही प्रशासनाची शंभर टक्के चूक. भाजपने विनंती केली, पण दखल नाही.” नागपूर मनपात ११८ प्रभाग आहेत, त्यापैकी ३०+ मध्ये १०-२० मतांची अटीतटी लढत अपेक्षित. अशा प्रभागांत ज्येष्ठांचे १० वोट निकाल ठरवू शकतात. शिवसेना, काँग्रेसलाही याचा फायदा-तोटा होऊ शकतो. राज्य निवडणूक आयोगाने अद्याप मौन बाळगले आहे.​

महाराष्ट्रात ज्येष्ठ मतदारांची संख्या आणि महत्त्व

महाराष्ट्र निवडणूक आयोगाच्या २०२४ डेटानुसार, राज्यात १.२ कोटी ज्येष्ठ (६०+) मतदार. ८५+ चे प्रमाण ५ लाख+. नागपूर मनपात २५ लाख मतदारांपैकी १ लाख ज्येष्ठ. सजग आणि पक्षनिष्ठ मतदार म्हणून त्यांचे मत महत्त्वाचे. २०२५ च्या नगरपरिषद निवडणुकांमध्येही ही समस्या होती. केंद्र सरकारने ८५+ सुविधा विस्ताराची शिफारस केली, पण राज्य पातळीवर प्रलंबित.​

ज्येष्ठांसाठी मतदानाची अडचणी आणि उपाय

• प्रकृती खराब: चालणे, वाहतूक कठीण.
• कुटुंब व्यस्त: नातेवाईकांना वेळ नाही.
• जागरूकता अभाव: प्रचार फक्त तरुणांपर्यंत.

उपाय सुचना:

• राज्य आयोगाने तात्काळ निर्देश जारी करावेत.
• स्वयंसेवक भरती करून घरभेटी.
• व्हीलचेअर, वाहन सोय मतदान केंद्रांवर.
• ऑनलाइन फॉर्म भरून घरी बूथ.

भाजप, सिनिअर सिटीजन फोरमने आयोगाला पत्रे लिहिली. आयुष्यभर लोकशाहीत सहभागी झालेल्यांना शेवटची संधी द्यावी.​

नागपूर मनपा निवडणुकीची पार्श्वभूमी

२०२६ च्या मनपा निवडणुकीत भाजप-शिवसेना महायुती विरुद्ध महाविकास आघाडीची लढत. ११८ प्रभाग, ५००+ केंद्रे. मतदान तारीख अद्याप जाहीर नाही, पण तयारी जोरकस. ज्येष्ठ मतदारांचा टक्का ७०% असतो. त्यांचा अभाव मतदान टक्केवारी ५% ने खाली आणू शकतो. २०१७ मनपा निवडणुकीतही हीच समस्या होती.​

प्रशासनाची जबाबदारी आणि लोकशाही मूल्ये

मतदान हा घटनात्मक अधिकार आहे. ज्येष्ठांसाठी खास सोय (RPwD Act 2016) आवश्यक. निर्भय जैन यांच्यासारखे अधिकारी म्हणतात निर्देश नाही, पण सक्ती का करत नाही? निवडणूक आयोगाने २०२५ मध्ये महाराष्ट्र नगरपरिषदांमध्येही दुर्लक्ष केले. हे लोकशाहीच्या समावेशकतेविरुद्ध आहे. केंद्राने राज्यांना मार्गदर्शन दिले, पण अमलबजावणी नाही.​

५ मुख्य मुद्दे

• ८५+ ला घरबसल्या मतदान नाही: मनपा नियम.
• प्रति बूथ ८-१० ज्येष्ठ: ५,०००+ वंचित नागपूरमध्ये.
• अटीतटी प्रभाग: १० वोटांचा खेळा.
• भाजपचा आरोप: प्रशासन चूक.
• उपाय: आयोग निर्देश, स्वयंसेवक सोय.

ही समस्या फक्त नागपूरची नाही, संपूर्ण महाराष्ट्राची. ज्येष्ठ मतदारांना हक्क मिळाला तर लोकशाही मजबूत होईल.

५ FAQs

१. नागपूर मनपा निवडणुकीत ज्येष्ठांना घरबसल्या मतदान आहे का?
नाही. लोकसभा-विधानसभेप्रमाणे राज्य निवडणूक आयोगाने तशी तरतूद केलेली नाही. उपायुक्त निर्भय जैन यांनी निर्देश नसल्याचे सांगितले.​

२. किती ज्येष्ठ मतदार प्रभावित होतात?
प्रत्येक बूथवर ८-१०, एकूण ५००+ बूथ म्हणजे ५,०००+ नागपूरमध्ये. बरेचजण प्रकृतीमुळे बाहेर पडू शकत नाहीत.​

३. भाजपने काय केले?
शहराध्यक्ष दयाशंकर तिवारी यांनी आयोगाला पत्र लिहिले. प्रशासनाची शंभर टक्के चूक असल्याचा आरोप.​

४. अटीतटी प्रभागांवर परिणाम होईल का?
होय, ३०+ प्रभागांत १०-२० मतांची लढत. ज्येष्ठांचे वोट निकाल ठरवू शकतात.​

५. उपाय काय शक्य आहेत?
आयोगाने तात्काळ निर्देश द्यावेत, स्वयंसेवक भरती, वाहन-व्हीलचेअर सोय. सिनिअर फोरमनेही मागणी केली.