८५ वर्षांवरील ज्येष्ठांना गृहमतदान नाही? अमरावती मनपा निवडणुकीत केंद्रावरच जावे लागेल का?

अमरावती महापालिका निवडणुकीत ८५+ वर्षांच्या मतदारांना गृहमतदानाची सुविधा नाही. केंद्रावर व्हीलचेअर उपलब्ध, पण ज्येष्ठांसाठी अडचण. १५ जानेवारीला ८०५ केंद्रांवर मतदान.

१५ जानेवारी अमरावती मतदान: ८५ वर्षांनंतरही केंद्रावर चलणे, आयोगाचा हा निर्णय बरोबर का?

अमरावती महापालिका निवडणूक २०२६: ८५+ ज्येष्ठ मतदारांसाठी गृहमतदान नाही, केंद्रावरच येणार

महाराष्ट्रातील अमरावती शहरात १५ जानेवारी २०२६ रोजी महापालिका निवडणुकीसाठी चुरशीची तयारी सुरू आहे. एकूण ६ लाख ४७ हजार मतदार मतदान करतील, पण यात एक मोठे बदल आहे – गत लोकसभा आणि विधानसभा निवडणुकीप्रमाणे ८५ वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या ज्येष्ठ मतदारांना घरबसल्या मतदानाची सुविधा यावेळी उपलब्ध नाही. राज्य निवडणूक आयोगाने (SEC) हे ठरवले असले तरी ज्येष्ठ नागरिक आणि नातेवाईकांतून संताप व्यक्त होतोय. कारण, शारीरिक अडचणी असलेल्या वृद्धांना मतदान केंद्रापर्यंत पोहोचणे कठीण आहे. मात्र, केंद्रांवर व्हीलचेअर, रॅम्प आणि प्राधान्याची सोय असल्याचे प्रशासन सांगते.​

गृहमतदान सुविधेचा इतिहास आणि आता का बंद?

२०२४ च्या लोकसभा आणि विधानसभा निवडणुकीत निवडणूक आयोगाने (ECI) ८० वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या मतदारांसाठी गृहमतदानाची मोठी योजना राबवली. महाराष्ट्रात हजारो वृद्धांनी घरीच मतदान केले. ही सुविधा दिव्यांग आणि गरोदर महिलांसाठीही होती. पण स्थानिक निवडणुकीत (नगरपरिषद, महापालिका) राज्य निवडणूक आयोग वेगळे नियम लागू करतो. अमरावती मनपासारख्या स्थानिक निवडणुकीत गृहमतदानाची तरतूदच नाही. कारण, मतदारसंख्या कमी, केंद्रांची संख्या जास्त आणि प्रशासकीय सोय व्यवस्थित होत नाही असे आयोगाचे म्हणणे. छत्रपती संभाजीनगरसारख्या इतर शहरांतही असेच झाले.​

अमरावती मतदान केंद्रांची व्यवस्था आणि सुविधा

अमरावती मनपा निवडणुकीत ८०५ मतदान केंद्रे असतील. प्रत्येक केंद्रावर:

• वीज, पाणी, स्वच्छतागृह सुविधा.
• ज्येष्ठ, दिव्यांगांसाठी व्हीलचेअर आणि रॅम्प.
• गरोदर महिला, लहान मूल असलेल्या महिलांना रांगेत प्राधान्य.
• ७ ‘पिंक’ मतदान केंद्रे – फक्त महिला कर्मचारी.

महापालिकेचे सहायक आयुक्त भूषण पुसदकर यांनी सांगितले, “आयोगाच्या निर्देशानुसार सर्व सोयी उपलब्ध. मतदार निर्भयपणे यावेत.” टपाली मतदान, कर्मचारी प्रशिक्षण आणि साहित्याची तयारी अंतिम.​

ज्येष्ठ मतदारांची अडचण आणि संताप

८५+ वर्षांच्या मतदारांना केंद्रापर्यंत नेणे कठीण. बस, रिक्षा किंवा नातेवाईकांची मदत घ्यावी लागेल. जिल्हा पेंशनर्स असोसिएशनचे अध्यक्ष वसंत सबनीस यांनी (संभाजीनगरप्रमाणे) सांगितले, “शासनाने अनास्था दाखवली. तरी मतदान करू, पण दु:ख आहे.” अमरावतीतही असेच मत व्यक्त होतायत. दिव्यांगांसाठी प्राधान्य असले तरी गर्दीत व्हीलचेअर पुरतील का, असा प्रश्न.​

राज्य निवडणूक आयोगाचे नियम आणि कारणे

SEC ने स्पष्ट केले, स्थानिक निवडणुकीत गृहमतदानाची तरतूद नाही. कारण:

• लहान निवडणुकीत कर्मचारी कमी.
• गृहमतदान फक्त मोठ्या निवडणुकांसाठी (लोकसभा, विधानसभा).
• केंद्रांवर पुरेशी सोय – रॅम्प, प्राधान्य.

मात्र, नागरिकांकडून मागणी – भविष्यात स्थानिक निवडणुकांसाठीही गृहमतदान सुरू करा. ECI ने २०२४ मध्ये ५ लाख+ वृद्ध मतदारांना ही सोय दिली होती.​

महाराष्ट्रातील इतर शहरांत परिस्थिती काय?

• छत्रपती संभाजीनगर: १२६४ केंद्रे, गृहमतदान नाही, ज्येष्ठ संताप.
• नागपूर, पुणे मनपा: असेच नियम.
• २०२५ नगरपरिषद निवडणुकांतही नाही.

एकूण महाराष्ट्रात लाखो ज्येष्ठ मतदार प्रभावित. ६.१% लोकसंख्या ६५+ आहे (Census २०२१), त्यापैकी अनेक ८५+.​

मतदान टक्का वाढवण्याचे प्रशासनाचे प्रयत्न

प्रशासन कोट्यवधी रुपये खर्च करतेय:

• जागरूकता रॅली, होर्डिंग.
• मोबाइल अॅप, SMS.
• थीम बूथ्स (महिला, युवक).

पण ज्येष्ठ मतदार मागे राहिले तर टक्केवारीवर परिणाम. गतवेळी अमरावतीत ५५-६०% टक्का होता.​

ज्येष्ठांसाठी व्यावहारिक टिप्स

• नातेवाईकांना तयार राहा, सकाळी लवकर जा.
• मतदार ओळखपत्र घ्या, प्राधान्य घ्या.
• व्हीलचेअर मागा, रॅम्प वापरा.
• पाणी, औषध घेऊन जा.

आयोगाने भविष्यात सुधारणा करावी अशी अपेक्षा.​

निवडणुकीचा कालावधी आणि महत्त्व

१५ जानेवारी मतदान, लगेच निकालाची शक्यता. अमरावती मनपा ९३ प्रभाग, विविध पक्षांची चुरस. ज्येष्ठ मतदारांचा १०-१५% वाटा, त्यांचे मत निर्णायक.​

५ मुख्य मुद्दे

• ८०५ केंद्रे, ६.४७ लाख मतदार.
• गृहमतदान फक्त मोठ्या निवडणुकांसाठी.
• व्हीलचेअर, प्राधान्य उपलब्ध.
• ज्येष्ठ संताप, मागणी वाढली.
• ७ पिंक बूथ्स महिलांसाठी.

ही निवडणूक लोकशाहीची पायाभूत प्रक्रिया. ज्येष्ठांनी मतदान करून आपला हक्क साधावा.​

५ FAQs

१. अमरावती मनपा निवडणुकीत गृहमतदान आहे का?
नाही. ८५+ वर्षांच्या मतदारांना केंद्रावर जावे लागेल. फक्त लोकसभा/विधानसभेत होते.​

२. ज्येष्ठांसाठी काय सुविधा?
व्हीलचेअर, रॅम्प, रांगेत प्राधान्य. गरोदर महिलांसाठीही.​

३. किती मतदान केंद्रे?
८०५ केंद्रे, सर्व सोयीपूर्ण.​

४. पिंक बूथ म्हणजे काय?
महिला कर्मचारी असलेली ७ केंद्रे, महिलांसाठी सुरक्षित.​

५. ज्येष्ठ मतदार काय करावे?
नातेवाईकांसह लवकर जा, ओळखपत्र घ्या, प्राधान्य घ्या.​